Na warunki pracy składa się ogół czynników związanych z wykonywaniem pracy.

W zależności od rodzaju działalności gospodarczej lub świadczonych usług mamy do czynienia ze zróżnicowanym i o różnym nasileniu spektrum szkodliwości i uciążliwości występujących w środowisku pracy. Warunki pracy to zagadnienie bardzo ważne z punktu widzenia stanu zdrowia pracowników, dlatego też pracodawcy zobowiązani są do zapewnienia ich na poziomie zgodnym z obowiązującymi normami.

Jednym z podstawowych obowiązków pracodawcy w zakresie profilaktyki w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy jest stosowanie środków zapobiegających chorobom zawodowym i innym chorobom związanych z wykonywaną pracą. Podstawowe wymagania dotyczące ochrony zdrowia pracowników zostały określone w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, zwłaszcza w dziale dziesiątym „Bezpieczeństwo i higiena pracy” oraz w aktach wykonawczych do ww. ustawy. W myśl tej regulacji pracodawca odpowiedzialny jest za ochronę zdrowia i życia pracowników, poprzez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki.

Biorąc pod uwagę przepisy Kodeksu pracy pracodawca wypełnia szereg obowiązków, m.in.:

  • organizuje pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy,
  • zapewnia przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, wydaje polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontroluje ich wykonanie,
  • przestrzega zasady, iż niedopuszczalne jest stosowanie materiałów i procesów technologicznych bez uprzedniego ustalenia stopnia ich szkodliwości dla zdrowia,
  • zapewnia pomieszczenia pracy odpowiednie do rodzaju wykonywanych prac i liczby zatrudnionych pracowników,
  • dostarcza pracownikowi nieodpłatnie środki ochrony indywidualnej zabezpieczające przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia czynników występujących,
  • w środowisku pracy jak również odzież i obuwie robocze,
  • zapewnia przeszkolenie pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przed dopuszczeniem go do pracy oraz prowadzenie okresowych szkoleń w tym zakresie, szkolenia odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy,
  • zapewnia środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy w nagłych przypadkach,
  • zapewnia pracownikom odpowiednie urządzenia higieniczno-sanitarne oraz dostarcza niezbędne środki higieny osobistej,
  • ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą oraz stosuje niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko, a także informuje pracowników
    o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą, oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami,
  • przeprowadza, na swój koszt, badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia, rejestruje i przechowuje wyniki tych badań i pomiarów oraz udostępnia je pracownikom,
  • uwzględnia ochronę zdrowia młodocianych, pracownic w ciąży lub karmiących dziecko piersią oraz pracowników niepełnosprawnych w ramach podejmowanych działań profilaktycznych,
  • kieruje osoby przyjmowane do pracy i pracowników na badania lekarskie wstępne, okresowe i kontrolne oraz przestrzega zakazu dopuszczenia do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku,
  • jak również bez stosownych kwalifikacji wymaganych do wykonywania określonych obowiązków, a także dostatecznej znajomości przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
  • zapewnia pracownikom zatrudnionym w warunkach szczególnie uciążliwych, nieodpłatnie, odpowiednie posiłki i napoje, jeżeli jest to niezbędne ze względów profilaktycznych,
  • konsultuje z pracownikami lub ich przedstawicielami wszystkie działania związane z bezpieczeństwem i higieną pracy, w szczególności dotyczące oceny ryzyka zawodowego przy wykonywaniu określonych prac,
  • zapewnia wykonanie nakazów, wystąpień, decyzji wydawanych przez organy nadzoru nad warunkami pracy.

Zagadnienia BHP są również określone w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Regulacja ta wskazuje m.in. rodzaje prac, przy których wymagane jest stosowanie środków ochrony indywidualnej, rodzaje tych środków a także szczegółowe zasady stosowania środków ochrony indywidualnej. Ponadto, przepisy jw. obok ogólnych obowiązków nakładają na pracodawcę wiele szczegółowych wytycznych, w tym między innymi dotyczących pomieszczeń, w których przebywają i pracują osoby zatrudnione.

Zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przez pracodawcę ogranicza się w praktyce najczęściej do zapewnienia norm i warunków pracy wynikających z obowiązujących przepisów prawnych. Przy czym pełna realizacja ustawowych obowiązków, bez uwzględnienia specyfiki pracy występującej na danym stanowisku, a zwłaszcza uciążliwości, które występują w procesie pracy, może prowadzić do występowania przeciążenia psychofizycznego, a w konsekwencji skutków, jakie wywołuje stres.

Ponadto, obowiązuje szereg szczegółowych uregulowań spraw bezpieczeństwa i higieny pracy przewidzianych dla grupy pracodawców lub w ujęciu międzysektorowym lub branżowym, wydanych na podstawie art 23715 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

Bezpieczne i zdrowe warunki pracy przez całe życie zawodowe są dobre dla pracowników, przedsiębiorstw i ogółu społeczeństwa. Takie jest główne przesłanie kampanii „Zdrowe
i bezpieczne miejsce pracy” organizowanych przez Europejską Agencję Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy.

Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy będzie realizowała w latach 2018 – 2019 następną kampanię z cyklu „Zdrowe i bezpieczne miejsce pracy” pod hasłem „Substancje niebezpieczne pod kontrolą”. Celem kampanii jest zwiększanie świadomości w zakresie zagrożeń związanych z substancjami niebezpiecznymi w miejscu pracy oraz promowanie kultury zapobiegania zagrożeniom, która ma służyć wykluczeniu zagrożeń lub skutecznemu zarządzaniu tego rodzaju zagrożeniami. Więcej na temat kampanii „Substancje niebezpieczne pod kontrolą” można się dowiedzieć na stronie CIOP-PIB.