BĄBLOWICA

Bąblowica jest zoonozą (chorobą, która przenosi się ze zwierząt na ludzi), powodowaną przez larwy tasiemca Echinococcus granulosus lub Echinococcus multilocularis. Jaja tasiemca uwalnianie są z kałem zakażonych psów i lisów i mogą dostać się do organizmu człowieka zarówno przez bliski kontakt z tymi zwierzętami, przeniesienie jaj do ust za pomocą brudnych rąk, jak i spożycie skażonej jajami żywności lub wody. Cysty najczęściej umiejscawiają się w wątrobie, ale również mogą występować w płucach, nerkach, śledzionie, ośrodkowym układzie nerwowym, kościach, oku i mogą tam przebywać nawet kilka lat po zjedzeniu jaj pasożyta.

Objawy choroby

Związane są głównie z powiększaniem się cyst, uciskiem na otaczające tkanki i narządy i zależą od miejsca ich lokalizacji (np. cysty w płucach doprowadzają do zmian przypominających nowotwór, a nieleczone doprowadzają do śmierci).

Drogi zakażenia

Nie przestrzeganie zasad higieny, bliski kontakt z zakażonymi zwierzętami i spożywanie niedogotowanej, niemytej, skażonej jajami tasiemca żywności (np. warzyw, owoców leśnych) stanowią czynniki ryzyka zakażenia. Osoby, które mają bezpośredni kontakt z lisami i ich kałem powinny używać środków ochrony osobistej (przede wszystkim rękawic ochronnych) oraz przestrzegać podstawowych zasad higieny, w tym nie jeść owoców i warzyw bez ich uprzedniego dokładnego umycia, a także pamiętać o każdorazowym myciu rąk przed przygotowaniem lub spożywaniem posiłków.

Leczenie

Polega na chirurgicznym usunięciu cyst i zastosowaniu odpowiednich leków. Więcej informacji nt. bąblowicy znajdziesz w materiale: „Bąblowiec wielojamowy – niebezpieczny dla człowieka pasożyt lisów” opracowanym w Pracowni Parazytoz Zwierząt Domowych Instytutu Parazytologii Polskiej Akademii Nauk.

 

BIEGUNKI POWODOWANE PRZEZ ROTAWIRUSY

Rotawirusy są najczęstszą przyczyną występowania u dzieci niebakteryjnych biegunek zakaźnych, chorować mogą również osoby dorosłe.

Jak dochodzi do zakażenia?

Do zakażenia dochodzi drogą fekalno-oralną na skutek bezpośredniego kontaktu z osobą zakażoną lub jej wydalinami – głównie poprzez zanieczyszczone kałem ręce, powierzchnie czy przedmioty codziennego użytku, czemu sprzyja nieprzestrzeganie podstawowych zasad higieny. Możliwe jest również zakażenie przez zanieczyszczoną żywność lub wodę. Ze względu na dużą zakaźność rotawirusy są również częstą przyczyną zakażeń w dziecięcych oddziałach szpitalnych.

Dla kogo rotawirusy są najbardziej niebezpieczne?

Najbardziej zagrażają niemowlętom oraz dzieciom do 5 roku, a także osobom starszym po 65 roku życia.

Ryzyko zakażenia rotawirusami można zmniejszyć poprzez:

  • bezwzględne przestrzeganie zasad higieny osobistej i otoczenia,
  • szczepienie ochronne przeciwko rotawirusom (zalecane w Programie Szczepień Ochronnych dla dzieci w wieku od 6 do 24 tygodnia życia – decyzję o szczepieniu należy każdorazowo skonsultować z lekarzem – szczepionka jest dostępna wyłącznie na receptę lekarską),
  • przestrzeganie podstawowych zasad higieny przyrządzania posiłków,
  • mycie i dezynfekcję powierzchni, z którymi stykała się chora osoba.

Przebieg choroby

Zachorowanie można przebyć wielokrotnie, ponieważ pierwotna infekcje daje jedynie częściowa odporność, która jednak w przypadku powtórnego zakażenia powoduje bezobjawowy lub lekki przebieg choroby. Szacuje się, że około 70% dzieci do 5 roku życia ma przeciwciała przeciwko tym wirusom co świadczy o przebyciu zakażenia. Najpoważniejsze znaczenie kliniczne mają infekcje wirusami grupy A, które są przyczyną ostrych biegunek u dzieci młodszych. Okres od momentu zakażenia do chwili wystąpienia objawów choroby jest krótki – wynosi zazwyczaj od kilku do 24 godzin. Choroba trwa zwykle od 4 do 10 dni, sporadycznie może się przedłużać do kilku tygodni. Szczególnie niebezpieczne są biegunki małych dzieci.

Objawy

Ze strony układu pokarmowego – biegunka i wymioty, które szybko powodują utratę płynów i elektrolitów w organizmie i w efekcie doprowadzają do zaburzeń metabolicznych.

Zachorowania mogą mieć zróżnicowany przebieg, od łagodnego po ciężki. W przypadku zachorowań o przebiegu średnio nasilonym i ciężkim obserwujemy objawy:

  • wodnista biegunka z obecnością śluzu,
  • gorączka (do 38,5ºC),
  • wymioty,
  • cechy odwodnienia organizmu – uczucie suchości w jamie ustnej, suchy język i błony śluzowe, uczucie pragnienia, utrata elastyczności skóry.

Jak się je leczy?

Leczenia zakażeń rotawirusowych ma charakter wyłącznie objawowy, brak jest leczenia przyczynowego. Przy łagodnym klinicznym przebiegu zachorowania zazwyczaj wystarczy doustne uzupełnianie płynów. Ważne jest przestrzeganie diety np. w postaci kleików z kaszy lub ryżu. Małe dzieci oraz osoby z upośledzoną odpornością wymagają na ogół hospitalizacji i dożylnego podawania płynów i elektrolitów. U dorosłych przebieg jest często bezobjawowy.

Kiedy jest najwięcej zachorowań?

Epidemiologię zakażeń wywoływanych przez rotawirusy charakteryzuje sezonowość. Zachorowania występują znacznie częściej w miesiącach jesiennych, zimowych i wczesnowiosennych. Brak jest obecnie jednoznacznego wyjaśnienia dla tak dużej zmienności w występowaniu liczby zachorowań na przestrzeni czasu. Być może odgrywają w tym rolę czynniki związane z nosicielstwem i replikacja wirusa u człowieka lub warunki klimatyczno-środowiskowe.

 

BŁONICA

Błonica jest ostro i ciężko przebiegającą chorobą zakaźną wywołaną przez bakterie maczugowce błonicy (Corynebacterium diphteriae). Okres wylęgania choroby trwa najczęściej 2-5 dni.

Objawy

Objawy towarzyszące chorobie są zależne od produkowanej przez te bakterie toksyny, która wywołuje zmiany w sercu, układzie nerwowym oraz układzie oddechowym (zmiany martwicze w gardle, krtani, nosie, na migdałkach podniebiennych). Podstawową postacią jest błonica górnych dróg oddechowych – gardła i krtani.

Choroba rozpoczyna się gorączką, bólem gardła, trudnościami w połykaniu oraz powiększeniem węzłów chłonnych i powstawaniem silnie przylegających, szarych, półprzezroczystych lub czarnych zmian martwiczych na migdałkach i błonie śluzowej gardła. Zmiany martwicze przy próbie oderwania krwawią.

Obszar objęty zakażeniem może obejmować także krtań i tchawicę (tzw. krup). Toksyna błonicza może powodować zaburzenia pracy serca (np. blok serca), późnymi objawami działania toksyny na układ nerwowy są objawy porażenne np. podniebienia czy mięśni gałkoruchowych.

Zgony w przebiegu błonicy są powodowane głównie niewydolnością oddechową lub krążenia.

Drogi zakażenia

Zawsze człowiek chory lub zdrowy nosiciel, rzadko zwierzę. Ponieważ maczugowce błonicy znajdują się w wydzielinie błon śluzowych oraz na skórze (np. na rękach po kichaniu) choroba szerzy się drogą kropelkową lub przez bezpośredni kontakt z chorym, nosicielem, ozdrowieńcem jak również pośrednio przez kontakt z zanieczyszczonymi przez te osoby przedmiotami.

Nietoksyczne szczepy maczugowców błonicy powodują jedynie zmiany miejscowe dotyczące uszkodzonej skóry czy błon śluzowych narządów płciowych (np. błonica skóry, błonica pępka, błonica narządów płciowych).

Jedynym skutecznym sposobem zabezpieczenia się przed zachorowaniem na błonicę jest podanie szczepionki przeciwko tej chorobie.

W Polsce obowiązkiem szczepień przeciwko błonicy objęte są dzieci i młodzież w wieku 1-19 r.ż.

Osoby dorosłe podróżujące do krajów występowania błonicy powinny rozważyć uzupełnienie szczepień przed wyjazdem za granicę. W tym celu należy skontaktować się z lekarzem medycyny podróży lub lekarzem medycyny tropikalnej. Wizyta u tego specjalisty powinna odbyć się nie później niż 6-8 tyg. przed planowaną podróżą, co pozwoli na przyjęcie zalecanej przez lekarza profilaktyki.

Sytuacja epidemiologiczna błonicy na terenie UE

Jest stabilna, przede wszystkim, dzięki wciąż wysokim poziomem uodpornienia w drodze szczepień ochronnych przeciwko tej chorobie populacji krajów UE. Według ECDC w 2017 r. na terenie UE przypadki błonicy odnotowano na Litwie, Irlandii oraz Wielkiej Brytanii. W 2016 r. na terenie UE zarejestrowano łącznie 65 zachorowań na błonicę, które dotyczyły młodzieży oraz młodych dorosłych w większości nie zaszczepionych przeciwko błonicy.

Występowanie błonicy jest natomiast możliwe nadal w krajach, w których nie wprowadzono lub zaniedbano szczepienia, występuje przeludnienie i towarzyszące temu złe warunki sanitarne.

BORELIOZA

Borelioza z Lyme jest chorobą zakaźną, wywołaną przez bakterie – Borrelia burgdorferi. Jest to najczęściej występująca choroba przenoszona przez kleszcze w Ameryce Północnej, w Europie i Azji.

Jak dochodzi do zakażenia człowieka?

Na skutek ukłucia przez zakażonego kleszcza. Jest on przenosicielem (wektorem) zarazka – pobierając krew zakażonego zwierzęcia, głównie drobnych gryzoni, zwierząt dzikich i ptaków, sam ulega zakażeniu, a następnie żerując, przekazuje krętki swojemu żywicielowi – np. człowiekowi.

Kleszcze rozpoczynają swoją aktywność sezonowa, gdy temperatury w ciągu doby przekroczą 5-7°C i jest wilgotno. Począwszy od marca po przebudzeniu ze snu zimowego muszą znaleźć żywiciela. Aktywność życiowa kleszczy jest związana również ze zmianami temperatury w cyklu dobowym. Jest większa w godzinach porannych i wieczornych, najniższa zaś w godzinach południowych, zwłaszcza w okresie letnim w czasie upałów ponieważ kleszcze ograniczają aktywność przy wysokich temperaturach. Dlatego też pierwszy szczyt aktywności sezonowej przypada na marzec-czerwiec, drugi zaś przypada we wrześniu. Aktywność kleszczy kończy się z chwila obniżenia średnia temperatura powietrza poniżej 5-7°C co zazwyczaj w Polsce przypada w październiku i listopadzie. Sezon aktywności może być zaburzony poprzez anomalie występujące w przyrodzie, kleszcza można spotkać nawet w grudniu, gdy temperatury dobowe przekroczą 5-7°C.
Najwięcej kleszczy bytuje na skraju lasu. Kleszcze nie wspinają się powyżej wysokości 1 – 1,5 m metra, więc najczęściej można je więc spotkać w trawie, chwastach, krzewach na spodniej stronie liści. Po wyczuciu żywiciela spadają na obuwie lub nieosłonięte nogi po czym aktywnie wspinają się po skórze w okolice, gdzie skóra jest cieńsza i lepiej ukrwiona.

Objawy

Po 7-10 dniach od ukłucia przez zakażonego kleszcza pojawia się w tym miejscu zmiana skórna, która następnie (w okresie nawet do kilku tygodni) powiększa się, tworząc czerwoną lub sinoczerwoną plamę – tzw. rumień wędrujący.

Miejscowej zmianie skórnej towarzyszą często objawy uogólnione, takie jak:

  • zmęczenie,
  • ból mięśni,
  • gorączka,
  • ból głowy,
  • sztywność karku.

Brak rozpoczęcia leczenia może prowadzić w konsekwencji do zapalenia opon mózgowo – rdzeniowych oraz mózgu, zapalenia nerwów, zapalenia stawów lub zaburzenia rytmu pracy serca. Leczenie obejmuje podawanie antybiotyków przez min. 3-4 tygodnie. Przebycie zakażenia nie daje trwałej odporności i nie chroni przed ponownym zakażeniem. Nie ma dostępnej szczepionki przeciwko tej chorobie.

Ryzyko kontaktu z kleszczem można ograniczyć poprzez:

  • noszenie odpowiedniej odzieży w miejscach, gdzie istnieje ryzyko występowania kleszczy (lasy, pola itp.) zakrywającej jak najwięcej części ciała – noszenie długich spodni (nogawki należy wpuścić do skarpetek), koszul z długim rękawem,
  • stosowanie repelentów (preparaty odstraszające) zgodnie z zaleceniami producenta nie należy wydłużać odstępów czasu pomiędzy ich stosowaniem, ponieważ ochrona staje się wtedy nieskuteczna.

Pamiętaj!

  • po wizycie w lesie lub innym miejscu bytowania kleszczy należy dokładne obejrzeć całe ciało. Wstępne oględziny należy zrobić jeszcze przed wejściem do domu, ponieważ kleszcze przyniesione w ubraniu do domu potrafią przeżyć w pomieszczeniach wiele miesięcy. Następnie należy obejrzeć dokładnie również zakryte części ciała, w tym również przejrzeć włosy u dzieci,
  • po zauważeniu kleszcza, należy jak najszybciej go usunąć. W tym celu należy specjalnym zestawem do usuwania kleszczy lub pęsetą ująć kleszcza przy samej skórze i pociągnąć ku górze zdecydowanym ruchem, jak najmniej przy nim manipulować lub zgniatać,
  • nie należy smarować kleszcza żadną substancją, aby nie zwiększać ryzyka zakażenia,
  • miejsce ukłucia należy zdezynfekować,
  • gdy usunięcie kleszcza sprawia trudności lub nie mamy w tym wprawy, należy zwrócić się o pomoc do lekarza, ale należy pamiętać że jak najwcześniejsze usunięcie kleszcza znacząco zmniejsza ryzyko ewentualnego zakażenia. Ocenia się, że nawet w przypadku, gdy kleszcz był zakażony to – w przypadku usunięcia go ze skóry do 12 godzin od momentu ukąszenia – liczba krętków boreliozy, która przedostanie się do organizmu człowieka będzie zbyt mała, aby spowodować zakażenie.

Należy również pamiętać, iż kleszcze będące wektorami krętków Borrelia burgdorferi mogą jednocześnie przenosić inne zarazki chorobotwórcze dla człowieka.

Ulotka: Jak uniknąć chorób przenoszonych przez wektory.

BOTULIZM (ZATRUCIE JADEM KIEŁBASIANYM)

Botulizm jest chorobą zakaźną powodowaną przez silną neurotoksynę produkowaną przez bakterie Clostridium botulinum w warunkach beztlenowych. Zarodniki tej bakterii występują w glebie, przewodzie pokarmowym zwierząt (w tym ryb), osadach z dna morskiego. Choroba może wystąpić po spożyciu skażonej toksyną żywności, a także w wyniku rozwoju bakterii w skażonych ranach oraz u małych dzieci, w wyniku kolonizacji jelit, wzrostu bakterii i produkcji toksyn w świetle jelita. Botulizm nabyty drogą pokarmową występuje najczęściej.

Jak dochodzi do zatrucia?

Głównym źródłem zakażenia jest źle konserwowana żywność, zanieczyszczona laseczką jadu kiełbasianego. W Polsce są to głównie przetwory mięsne i warzywne. Do zatrucia może dojść także po spożyciu niewłaściwie zakonserwowanych (w warunkach domowych) ryb i owoców morza. Nie można zarazić się od chorego na botulizm człowieka.

Objawy zatrucia

Po okresie inkubacji trwającym 12-36 godzin (nawet do kilku dni) od momentu spożycia skażonej toksyną żywności, pojawiają się:

  • trudności w mówieniu,
  • zaburzenia połykania (objawy porażenia opuszkowego),
  • zaburzenia widzenia (podwójne widzenie, opadanie powiek),
  • symetryczne porażenie wiotkie mięśni szkieletowych postępujące od górnych partii mięśni do dołu.

Mogą pojawiać się również:

  • złe samopoczucie,
  • zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka),
  • zawroty i bóle głowy.

W ciężkich przypadkach może dochodzić do porażenia mięśni oddechowych, co doprowadza do śmierci.

Leczenie

Choroba może mieć bardzo ostry przebieg, chory wymaga intensywnej opieki medycznej i podania antytoksyny botulinowej. Nawet w przypadku zastosowania powyższych środków około 5-10% osób zakażonych umiera. W przypadku braku leczenia śmiertelność sięga 100%.

Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia?

Bardzo ważne jest przestrzeganie zasad higieny osobistej, jak i przy obróbce żywności – ścisłe przestrzeganie zasad konserwowania żywności (właściwe oczyszczenie, obróbka termiczna, przechowywanie).

BRUCELOZA

Bruceloza jest chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterie Brucella. Najczęstszymi rezerwuarami tej bakterii jest bydło, psy, owce, kozy i świnie. Bruceloza występuje na całym świecie, ale najczęściej stwierdza się ją w regionie Morza Śródziemnego.

Jak dochodzi do zakażenia?

Ludzie ulegają zakażeniu poprzez bezpośredni lub pośredni kontakt ze zwierzętami, ich wydalinami, wydzielinami lub skażonymi produktami pochodzenia zwierzęcego (w tym niepasteryzowanym mlekiem i produktami mlecznymi) lub też poprzez wdychanie skażonego bakteriami aerozolu. Transmisja z człowieka na człowieka stwierdzana jest bardzo rzadko.

Objawy

Po okresie inkubacji, trwającym średnio od 1 do 3 tygodni (nawet do kilku miesięcy), występują objawy ogólne (np. gorączka, osłabienie, bóle stawów) i objawy wynikające z uszkodzenia narządów (np. mózgu lub serca).

Ostra bruceloza charakteryzuje się zmienną gorączką, której towarzyszą dreszcze, poty, bóle głowy, mięśni i stawów, ogólne osłabienie, wysypka, u mężczyzn bóle jąder. Może dochodzić do powiększenia wątroby i śledziony.

Bruceloza przewlekła może być następstwem pierwotnego zakażenia, bądź też brucelozy ostrej. W jej trakcie może dochodzić do zmian w układzie kostno-stawowym (kręgosłup, duże stawy) oraz powikłań neurologicznych. Postać ta może trwać wiele lat i być przyczyną kalectwa.

Leczenie

Właściwa terapia antybiotykowa jest zwykle skuteczna. Nieleczona bruceloza może przekształcić się w formę przewlekłą, bądź też może prowadzić do zgonu.

CHIKUNGUNYA

Chikungunya jest chorobą wirusową przenoszoną przez komary Aedes albopictus i Aedes aegypti. Występuje ona w Afryce, południowo-wschodniej Azji i na subkontynencie indyjskim. Ostatnie duże epidemie tej choroby wystąpiły na Mauritiusie, wyspie Réunion, Mayotte i w niektórych regionach Indii. W Europie do tej pory rejestrowano głównie przypadki zawleczone. Rodzime przypadki na terenie Europy po raz pierwszy stwierdzono w północno-wschodnich Włoszech w sierpniu 2007 r.

Objawy

Pojawiają się po około średnio 4-7 dniach (a nawet 1 do 12 dni) po ukąszeniu przez zakażone komary. W wyniku zakażenia pojawia się wysoka gorączka, ostre bóle stawów i ból głowy. Zwykle nie jest to choroba śmiertelna, większość pacjentów powraca do zdrowia po kilku dniach do kilku tygodni, ale u niektórych osób chorych może dochodzić do poważnych komplikacji lub przejścia choroby w stan przewlekły. U niewielkiej liczby pacjentów może dojść do przewlekłego zapalenia stawów zaburzeń żołądkowo-jelitowych lub sercowo-naczyniowych.

Leczenie

Nie ma specyficznego leczenia, stosuje się leczenie objawowe. Zapobieganie zakażeniu obejmuje m.in. stosowanie repelentów, ubrań chroniących przed ukąszeniami komara. Nie ma skutecznej szczepionki przeciwko tej chorobie.

CHOLERA

Cholera jest chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterie – przecinkowce cholery (Vibro cholerae) serogrupa O1 lub O139. Bakterie te mogą przetrwać długi czas w wodzie skażonej odchodami ludzkimi. Poza człowiekiem, który wydala przecinkowce cholery z kałem, (zarówno podczas choroby, jak i w czasie nosicielstwa), nie jest znany inny zwierzęcy rezerwuar zarazków.

Drogi zakażenia

Do zakażenia człowieka może dochodzić poprzez spożycie skażonej wody i żywności, w tym m.in. surowych i niedogotowanych owoców morza.

Objawy

Po krótkim okresie inkubacji, trwającym od kilkunastu godzin do 5 dni, pojawiają się objawy obejmujące m.in. wymioty i wodnistą biegunkę bez bólów brzucha i gorączki. Skurczowe bóle mięśni pojawiają się dopiero w wyniku zaburzeń elektrolitowych, a w miarę pogłębiania się odwodnienia i dyselektrolitemii pragnienie, suchość w jamie ustnej, chrypka, utrata elastyczności skóry, zapadnięcie oczu, zaostrzenie rysów twarzy. W większości przypadków objawy są łagodne lub nie występują wcale, a zakażone osoby stają się bezobjawowymi nosicielami. W ciężkich przypadkach dochodzi do zaburzeń orientacji, śpiączki i zgonu.

Leczenie

Przy zastosowaniu właściwego leczenia (antybiotykoterapia i nawodnienie organizmu), na skutek zakażenia umiera mniej niż 1% osób, u których wystąpiły objawy.

CHOROBA CREUTZFELDTA-JACOBA (CJD)

Choroba Creutzfeldta-Jacoba (CJD) jest rzadko występującą, śmiertelną chorobą ośrodkowego układu nerwowego. Zaliczana jest do tzw. pasażowalnych (zakaźnych) encefalopatii gąbczastych. Choroba ta występuje najczęściej pomiędzy 50, a 70 rokiem życia.

Objawy

Najczęstszymi objawami choroby są głównie zaburzenia neurologiczne, w tym zaburzenia snu, zmiany osobowości, osłabienie, drgawki, utrata wzroku, utrata zdolności używania mowy i pisma lub rozumienia, a także postępująca demencja. Proces chorobowy kończy się zgonem, który następuje najczęściej w przeciągu 1-2 lat od wystąpienia objawów. U około 5% choroba przybiera długi, powolny przebieg.

Przyczyny choroby

W chwili obecnej nie jest do końca udokumentowana przyczyna choroby. Jednak najbardziej prawdopodobna jest hipoteza, która zakłada, iż czynnikiem wywołującym chorobę CJD są zakaźne cząstki białka tzw. priony, które powstają na skutek zmiany struktury białka naturalnie występującego w organizmie człowieka, głównie w komórkach ośrodkowego układu nerwowego. Zmodyfikowane białko staje się czynnikiem wywołującym proces chorobowy, a także przyspiesza przemianę kolejnych białek „zdrowych” w białka patologiczne.

Odmiany choroby

Choroba ta występuje w kilku odmianach. W przypadku odmiany choroby CJD sporadycznej (spontanicznej) nie jest znana droga jej szerzenia się. Odmiana dziedziczna może wystąpić na skutek mutacji jednego z genów. Kolejna odmiana związana jest natomiast z przypadkowym przeniesieniem choroby poprzez zanieczyszczone narzędzia chirurgiczne w trakcie wykonywania zabiegów inwazyjnych, takich jak przeszczepy rogówki, opony twardej, czy zabiegi neurochirurgiczne. Udokumentowano również przypadki choroby, u osób którym podawany był dawniej przypadkowo zanieczyszczony prionami hormon wzrostu oraz u kobiet z niepłodnością leczonych w przeszłości wyciągami hormonalnymi. Stwierdzono również występowanie tzw. nowego wariantu choroby Creutzfeldta-Jacoba (vCJD), w którym zachorowania u ludzi następują najprawdopodobniej na skutek spożycia mięsa lub przetworów z niego (np. żelatyny) zawierającego priony, pochodzącego od bydła chorego na gąbczastą encefalopatię (BSE). Zachorowania na vCJD wystąpiły do tej pory głównie w Wielkiej Brytanii i miały one związek z epidemią BSE w tym kraju. Do tej pory nie obserwowano epidemii CJD. 

Zapobieganie

Jedynym skutecznym środkiem zapobiegającym rozprzestrzenianiu się choroby jest eliminacja bydła chorego na BSE i produktów bydlęcych będących źródłem zakażenia zwierząt i ludzi. Do chwili obecnej nie opracowano skutecznej metody leczenia tej choroby.

CHOROBA DŁONI, STÓP I UST (CHOROBA BOSTOŃSKA)

Choroba dłoni, stóp i ust (zwana też chorobą bostońską lub enterowirusowym pęcherzykowym zapaleniem jamy ustnej z wypryskiem, ang. Hand, foot and mouth disease – HFMD) jest to choroba zakaźna wywoływana jest przez wirusy z grupy Coxsackie należące do występujących powszechnie enterowirusów. Człowiek jest naturalnym gospodarzem wielu ludzkich enterowirusów.

Jak można zarazić się wirusem?

Wirus rozprzestrzenia się poprzez bezpośredni kontakt z osobą chorą oraz jej śliną, wydzielinami z nosa i gardła podczas kaszlu i kichania, oraz płynem z pękających pęcherzyków pojawiających się na skórze. Wirus znajduje się także w stolcu osoby zakażonej. Do zakażenia może dojść również poprzez kontakt z przedmiotami i powierzchniami, które wcześniej uległy skażeniu przez wydzieliny/wydaliny osoby zakażonej/chorej. Źródłem infekcji może być również skażona fekaliami woda bądź pożywienie, w lecie – baseny i kąpieliska. Zaraźliwość jest bardzo duża, szczególnie wysoka wśród dzieci przebywających w zbiorowiskach.

Objawy

Czas trwania objawów wynosi do około 7 dni. Występuje:

  • gorączka,
  • brak apetytu,
  • osłabienie,
  • ból gardła,
  • owrzodzenia na języku,
  • dziąsłach,
  • wewnętrznych powierzchniach policzków,
  • wysypka bądź pęcherzyki na skórze dłoni oraz stóp (czasem również na pośladkach). Pęcherzyki mogą przekształcać się w pęcherze, na błonach śluzowych tworzyć zaś owrzodzenia.

Przebieg zakażenia może być również bezobjawowy lub skąpoobjawowy, mimo to osoby zakażone mogą być źródłem zakażenia dla innych. Osoba chora jest zakaźna dla innych osób przez cały tydzień trwania choroby. Choroba ma zazwyczaj przebieg łagodny. Rzadko jej przebieg jest ciężki, powikłany zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych, mózgu lub porażeniami. Powikłaniem po zakażeniu wirusami Coxsackie może być również cukrzyca I typu oraz zapalenie mięśnia sercowego.

Leczenie

Nie ma szczepionki przeciwko wirusowi wywołującemu chorobę dłoni, stóp i ust. W przypadku zachorowania stosuje się wyłącznie leczenie objawowe.

Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania zakażeniu jest:

  • przestrzeganie zasad higieny osobistej, szczególnie mycie rąk przed spożywaniem pokarmów, po wyjściu z toalety, po kichaniu, po zmianie pieluszki, itp.,
  • unikanie bliskiego kontaktu z osobami chorymi (np. przytulania, całowania, używania wspólnych naczyń itp.),
  • częste czyszczenie i dezynfekowanie skażonych powierzchni (np. blaty szafek, stolików, poręcze krzeseł itp.).
CZERWONKA BAKTERYJNA (SZIGELOZA)

Czerwonka jest chorobą zakaźną wywoływaną przez pałeczki Shigella. Choroba ta występuje na całym świecie, najczęściej w krajach o niskim standardzie życia i złych warunkach sanitarno-higienicznych, a sporadycznie w krajach rozwiniętych.

Źródła zakażenia

Zawsze człowiek. Zakażenie następuje na drodze pokarmowej, w wyniku kontaktu z chorym, nosicielem lub przez zanieczyszczone wydalinami zakażonych osób produkty pokarmowe, przedmioty codzienne użytku, czy też wodę. Również muchy mogą mechanicznie przenosić zarazki na swoim ciele, na przykład z odchodów na jedzenie i wodę.

Objawy i przebieg choroby

Po około 2-5 dniach od kontaktu z czynnikiem zakaźnym pojawiają się objawy chorobowe:

  • obfita,
  • wodnista biegunka,
  • często gorączka,
  • czasami nudności i wymioty.

Niekiedy w dalszym przebiegu choroby obserwuje się kurczowe bóle brzucha, bolesne parcie na stolec, odwodnienie, w stolcu pojawia się śluz, ropa i krew. U osób niedożywionych i o obniżonej odporności może dojść do ciężkiego przebiegu choroby z objawami ze strony wielu układów i narządów organizmu, m. in. zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i zespołu hemolityczno-mocznicowego..

Leczenie

Choroba często przechodzi w postać przewlekłą z nawrotami choroby, utrzymującą się przez kilka miesięcy. Część osób po przechorowaniu czerwonki bakteryjnej staje się bezobjawowymi nosicielami pałeczek Shigella. Leczenie czerwonki bakteryjnej obejmuje podawanie leków przeciwbakteryjnych oraz płynów uzupełniających straty wody i elektrolitów.

Zachorowaniom na czerwonkę bakteryjną można zapobiec poprzez:

  • przestrzeganie podstawowych zasad higieny przyrządzania posiłków.
  • dezynfekcję wydalin chorego i przedmiotów nimi zanieczyszczonymi,
  • poddanie obowiązkowym badaniom sanitarno-epidemiologicznym osób podejmujących lub wykonujących prace w styczności z żywnością w zakładach produkcji i obrotu żywnością, z wodą przeznaczoną do spożycia przez ludzi lub wymagające bezpośredniego kontaktu z ludźmi, np. w zakładach opieki zdrowotnej czy przedszkolach. Badania te mają na celu wykrycie i odsunięcie od wykonywania ww. prac osób chorych i nosicieli pałeczek Shigella. Ograniczy to ryzyko przeniesienia zakażenia na inne osoby.
DENGA

Denga występuje w Azji, krajach regionu Pacyfiku, na Karaibach, w obu Amerykach i Afryce. Jest to choroba wirusowa (wirus z rodziny Flaviviridae). Wyróżnia się 4 typy tej choroby, a zakażenie jednym typem daje bardzo słabą odporność przeciwko innym typom.

Jak dochodzi do zakażenia?

Do zakażenia człowieka dochodzi na skutek ukąszenia przez jeden z rodzajów komara, przenoszącego wirusa. Źródłem zakażenia jest chory człowiek lub zwierzę.

Objawy

Po okresie inkubacji trwającym 8-10 dni, pojawiają się początkowo łagodne objawy grypopodobne. Choroba może również przebiegać w postaci ostrej, która rozpoczyna się gorączką powyżej 38oC. Pojawia się również ból głowy, pozagałkowy ból oczu, bóle mięśni, kości, stawów, osłabienie, wysypka. Objawom tym towarzyszą objawy krwotoczności (krwawienia wewnętrzne i zewnętrzne) charakterystyczne dla gorączek krwotocznych. Do wystąpienia tej postaci dochodzi najczęściej podczas kolejnego zakażenia wirusem.

W kilku krajach Azji, gorączka krwotoczna denga jest przyczyną wielu zachorowań i zgonów, głównie u dzieci.

Leczenie

Nie ma specyficznego leczenia i szczepionki przeciwko tej chorobie. Jako choroba przenoszona przez komary denga nie stwarza zagrożenia dla osób zamieszkujących tereny, gdzie one nie bytują (w tym Polska).

Należy pamiętać, aby podróżując w rejony występowania dengi zasięgnąć dokładnych informacji o sposobach skutecznego zabezpieczenia się przed ukłuciami komarów.

Informacja dla lekarzy w sprawie postępowania z przypadkami gorączki denga.

Ulotka: Jak uniknąć chorób przenoszonych przez wektory.

DŻUMA

Dżuma – jest to wysoce zakaźna choroba człowieka i zwierząt wywołana przez bakterie Yersinia pestis. Jest to choroba, która w przeszłości powodowała największe w dziejach świata epidemie, dzisiaj zaś nie stanowi większego zagrożenia, choć jej niebezpieczeństwo nie wygasło ze względu na istnienie rezerwuaru tego zarazka. Wśród zwierząt źródłem bakterii są gryzonie, a przede wszystkim szczury (ale też dzikie króliki, myszy, nornice itp.). Najbardziej wrażliwe na dżumę są gryzonie, koty, człowiek. Niektóre zwierzęta (np. psy, konie, krowy i ptaki) są mało wrażliwe bądź niewrażliwe. Według WHO corocznie na świecie odnotowuje się od 1000 do 3000 przypadków dżumy. W USA średnio w roku występuje 10-15 zachorowań na tę chorobę.

Drogi zakażenia ludzi to:

  • rozsiewanie przez szczury i pchły – pchły ludzkie bardzo często pasożytują na szczurach domowych. W organizmie pchły bakterie Y. pestis mogą przeżyć do 1 miesiąca stąd możliwe jest roznoszenie zarazka pomimo nieobecności szczurów;
  • rozsiewanie przez gryzonie polne i leśne, które mogą zakażać się dżumą w warunkach naturalnych (np. poprzez odchody);
  • droga kropelkowa lub poprzez aerozol z człowieka na człowieka.

Wyróżnia się 3 postaci dżumy: płucną, węzłową (dymieniczą) i posocznicową.

  1. Postać płucna – rozwija się w płucach; do zakażenia dochodzi drogą kropelkową lub poprzez aerozol zawierający bakterie Y. pestis (np. pył z zakażonymi odchodami gryzoni). Drobnoustrój przenosi się poprzez kontakt bezpośredni z osobą/zwierzęciem chorym na postać płucną dżumy. Towarzyszą jej następujące objawy: gorączka, dreszcze, ból głowy, osłabienie, kaszel, ciężki oddech, ból w klatce piersiowej, czasem odkrztuszanie wodnistej lub krwistej plwociny. Przebiega gwałtownie i jest jedną z najbardziej zaraźliwych i niebezpiecznych chorób zakaźnych człowieka. Postać ta może być powikłaniem nie leczonej postaci węzłowej lub może towarzyszyć postaci posocznicowej.
  2. Postać węzłowa (dymieniczna) – najczęściej obecnie występująca postać dżumy; rozwija się najczęściej w skutek ugryzienia przez zakażone zwierzę bądź gdy skażone bakteriami materiały mają kontakt z uszkodzona skórą. Tej postaci choroby towarzyszą powiększone i bolesne węzły chłonne tzw. dymienice (stąd też nazwa) oraz gorączka, dreszcze, ból głowy, osłabienie. Ta postać dżumy nie przenosi się przez kontakt z chorym.
  3. Postać posocznicowa – rozwija się, gdy pałeczki dżumy namnażają się we krwi i są przez nią roznoszone po całym organizmie. Towarzyszą jej następujące objawy: gorączka, dreszcze bóle głowy i brzucha, osłabienie, krwotok wewnętrzny, wstrząs. Może także dochodzić do zaburzeń krążenia, które powodują martwicę palców. Ta postać stanowi powikłanie nie leczonych postaci dymieniczej i płucnej. Postać posocznicowa także nie szerzy się poprzez bezpośredni kontakt.

Objawy dżumy

Rozwijają się szybko, przeciętnie w ciągu kilku dni od momentu zakażenia bakterią Y. pestis, dlatego bardzo ważny jest jak najszybszy kontakt z lekarzem w przypadku zaobserwowania niepokojących objawów.

Leczenie

Aby było skuteczne, musi być podjęte jak najszybciej (najlepiej w ciągu 24h od wystąpienia objawów). Polega ono na podawaniu odpowiednich antybiotyków. Istnieje co prawda szczepionka, ale udowodniono jej skuteczność jedynie przeciwko postaci dymieniczej, natomiast nie zapobiega i nie zmniejsza objawów w dżumie płucnej. Nie jest ona dostępna w Europie.

Zapobieganie narażeniu na zakażenie pałeczkami dżumy:

  • unikanie kontaktu z dziki gryzoniami,
  • stosowanie repelentów przeciwko pchłom,
  • przestrzeganie zasad higieny osobistej, szczególnie: mycie rąk,

a ponadto:

  • kontrola liczebności gryzoni (deratyzacja na terenach o niskim stanie sanitarnym, na terenach wiejskich i w małych miastach, gdzie zazwyczaj gryzonie polne i leśne występują w większej ilości),
  • odpowiednia gospodarka odpadami, które stanowią dla dzikich gryzoni źródło pokarmu, a zatem są elementem wabiącym je na tereny zamieszkałe przez ludzi i zwierzęta domowe i gospodarskie,
  • regularne stosowanie u zwierząt domowych i gospodarskich preparatów przeciwpchelnych.

Obszary, w których zdarzają się jeszcze ogniska dżumy to tereny wiejskie lub o niskim stanie sanitarnym:

  • Ameryka Północna- w USA są to przede wszystkim Teksas, Arizona, Oklahoma, Nowy Meksyk, Colorado, Oregon, Nevada, oraz południowo-zachodnia Kanada,
  • Ameryka Południowa – Boliwia, Peru, Brazylia, sporadycznie Argentyna, Ekwador, Wenezuela,
  • Afryka – głownie rejony południowe i południowo-wschodnie tj. RPA, Kenia, Namibia, Mozambik, Uganda, Tanzania, Lesoto, Zair, Senegal, Zimbabwe, Madagaskar,
  • Azja- Chiny, Mongolia, Wietnam, Indie, Indonezja, Kambodża, Nepal, Iran.

Opracowano na podstawie materiałów WHO, CDC oraz ECDC.

GORĄCZKA DOLINY RIFT

Gorączka Doliny Rift jest chorobą wywoływaną przez wirusy z rodzaju Phlebovirus (rodzina Bunyaviridae). Jest to choroba występująca u zwierząt hodowlanych, takich jak bydło, owce, kozy, wielbłądy oraz u ludzi. Zachorowania odnotowywane są najczęściej we wschodniej i południowej Afryce. Ponadto przypadki wystąpienia RVF zaobserwowano również w rejonie Afryki Subsaharyjskiej, na Madagaskarze, a także w Arabii Saudyjskiej i Jemenie.

Jak dochodzi do zakażenia?

Poprzez ukąszenie komara oraz prawdopodobnie innych owadów gryzących zakażonych wirusem RVF. Zakażenie człowieka może również nastąpić poprzez bezpośredni kontakt z krwią, płynami ciała lub tkankami zakażonych zwierząt.

Objawy

U ludzi choroba ta często ma przebieg bezobjawowy. Mogą też wystąpić objawy choroby, charakteryzujące się średnim nasileniem. W niektórych przypadkach jednak choroba może przebiegać pod postacią gorączki krwotocznej, zapalenia mózgu lub choroby narządu wzroku. Około 1 % zachorowań kończy się zgonem pacjenta. Z reguły wyzdrowienie następuje w przeciągu 2-7 dni od momentu zachorowania.

Najczęściej występującymi objawami są:

  • gorączka,
  • osłabienie,
  • zawroty głowy,
  • bóle mięśni i stawów,
  • utrata wagi ciała.

Aby uniknąć zakażenia podróżując do krajów, w których występuje wirus RVF należy:

  • przede wszystkim zadbać o to, aby unikać ukąszeń komarów i innych owadów – w tym m.in. stosować repelenty (środki odstraszające owady)
  • zaopatrzyć się w odzież osłaniającą części ciała narażone na ukąszenia (koszule z długimi rękawami, długie spodnie, ipt.),
  • wystrzegać się przebywania na farmach, na których wśród zwierząt wystąpiły zachorowania spowodowane wirusem RVF.

Leczenie

W leczeniu Gorączki Doliny Rift nie ma specyficznej terapii. Stosuje się głównie leczenie objawowe. Nie ma też zarejestrowanej szczepionki przeciwko tej chorobie.

Opracowano na podstawie materiałów CDC.

GORĄCZKA KRWOTOCZNA ALKHURMA

Etiologia i występowanie

Wirus gorączki krwotocznej Alkhurma należy do rodziny wirusów FLAVIVIRIDAE i do grupy tzw. wirusów pochodzących od kleszczy (tick-borne flavivruses). Wirus Alkhurma wykazuje bliskie pokrewieństwo z flavivirusami wywołującymi gorączki krwotoczne w Rosji (gorączka krwotoczna Omsk na Syberii) oraz w Indiach (choroba Kyasanur Forest, występująca w prowincji Karnataka). Do tej pory regionem, w którym stwierdzono obecność wirusa Alkhurma, jest Bliski Wschód tj. Arabia Saudyjska (w szczególności część południowo-wschodnia, prowincje Makkah i Najran) oraz inne kraje Zatoki Perskiej. Pierwszy przypadek gorączki krwotocznej Alkhurma rozpoznano w 1995 r. w Jeddah u mężczyzny, który trafił do lekarza z objawami krwotocznymi oraz wysoka gorączką. Patogen został wyizolowany z krwi, a wywiad epidemiologiczny dostarczył informacji o wystąpieniu zachorowania. Do zakażenia doszło podczas uboju owcy sprowadzonej z miasta Alkhurma, w prowincji Makkah. Od tamtego czasu do dnia dzisiejszego odnotowano ok. 24 przypadków zachorowań na gorączkę krwotoczną Alkhurma, w tym 6 zakończyło się śmiercią (wskaźnik śmiertelności 25%). Wszystkie zachorowania miały miejsce w prowincjach Makkah lub Najran w Arabii Saudyjskiej. Ostatnie prawdopodobne, obecnie analizowane przez WHO, zachorowania na gorączkę krwotoczną Alkhurma miały miejsce w roku 2009, podczas pielgrzymi do Mekki w Arabii Saudyjskiej.

Do zakażenia dochodzi:

  • w wyniku ukłucia kleszcza będącego wektorem wirusa. Zbadano, że kleszcze przenoszące większość wirusów flaviviridae należą do rodziny twardych kleszczy (rodzina Ixodidae). Do tej grupy zalicza się większość występujących w Europie rodzajów i gatunków kleszczy np. Ixodes, Dermacentor, Rhipicephalus. Jednakże obecnie występowanie wirusa Alkhurma wykryto jedynie wśród gatunków należących do rodziny miękkich kleszczy, głównie gat. Ornithodoros savignyi. Ten ostatni występuje w suchych ekosystemach całego Bliskiego Wschodu i pasożytuje przede wszystkim na wielbłądach, choć badania przeprowadzone w roku 2007 wykazały, że również na innych zwierzętach zarówno dzikich jak i udomowionych (w szczególności owce, kozy),
  • w wyniku zanieczyszczenia ran skóry krwią lub tkankami zwierząt zakażonych wirusem Alkhurma (np. w czasie uboju zwierząt rzeźnych). Zwierzętami, które najczęściej bywają zakażone wirusem są: owce, kozy, wielbłądy,
  • w wyniku spożycia niepasteryzowanego mleka pochodzącego od owiec, kóz i wielbłądów (bądź produktów nabiałowych wyprodukowanych z tego mleka),
  • wirus nie przenosi się z człowieka na człowieka.

Do dnia obecnego wirus został wyizolowany jedynie z próbek ludzkich oraz z kleszczy gatunku Ornithodoros savignyi.

Objawy

Choroba przebiega ciężko. Prawdopodobnie występują także zachorowania o łagodnym przebiegu oraz bezobjawowe, ale w tej chwili brak jest wiedzy na ten temat. Objawy występują w okresie od 3 do 8 dni od momentu zakażenia i są to najczęściej:

  • ból głowy,
  • bóle stawów,
  • bóle mięśniowe,
  • złe samopoczucie,
  • utrata apetytu,
  • wymioty,
  • objawy krwotoczne,
  • objawy neurologiczne.

Realne zagrożenia

W związku z coraz większym handlem zwierzętami z krajów Bliskiego Wschodu, częstymi misjami wojskowymi w tym rejonie, a także rozwojem turystyki w te regiony, nie można wykluczyć możliwości przeniesienia wirusa lub zakażonych kleszczy do innych krajów świata.

Metody zapobiegania zakażeniu wirusem Alkhurmy jest:

  • ochrona przeciwkleszczowa (repelenty, ubrania o długich rękawach, nogawkach, dodatkowo wskazane, aby brzegi garderoby były spryskane środkiem kleszczobójczym),
  • unikanie kontaktu zranionej skóry z krwią/ tkankami zwierząt, które mogą być potencjalnie zarażone (owce, kozy, wielbłądy),
  • nie spożywanie niepasteryzowanego mleka (i produktów nabiałowych wyprodukowanych z tego mleka) pochodzącego od potencjalnie zarażonych zwierząt (j.w.).

Opracowano na podstawie materiałów WHO, CDC, ECDC.

GORĄCZKA KRWOTOCZNA EBOLA

GORĄCZKA KRWOTOCZNA EBOLA – DEFINICJA PRZYPADKU (ang. Ebola Virus Disease – EVD)

Wczesne rozpoznanie zakażenia jest kluczowym elementem zwalczania choroby. Personel medyczny powinien zwracać baczną uwagę na każdego pacjenta, który potencjalnie mógł ulec zakażeniu wirusem Ebola i w każdym przypadku przeprowadzać ocenę ryzyka zakażenia.

Pacjent objęty dochodzeniem (ang. Person Under Investigation – PUI) – każda osoba spełniająca poniższe kryteria

  • Kryteria kliniczne: gorączka powyżej 38,50C oraz jeden z dodatkowych objawów: ból głowy, ból mięśni, wymioty, biegunka, ból brzucha lub nie mające innych przyczyn krwawienia ORAZ,
  • Kryteria epidemiologiczne: w ciągu 21 dni przed pojawieniem się objawów narażenie na przynajmniej jeden z poniższych czynników:
      • kontakt z krwią, płynami ustrojowymi lub zwłokami chorego lub podejrzanego o chorobę EVD,
      • pobyt lub podróż na terenach objętych ogniskiem EVD1,
      • bezpośredni kontakt i dotykanie nietoperzy, gryzoni, ssaków naczelnych lub ich zwłok na terenach endemicznego występowania choroby.

    Przypadek prawdopodobny:

    Osoba objęta dochodzeniem (PUI), która miała kontakt z pacjentem chorym na EVD zarówno przy wysokim lub niskim ryzyku narażenia.

    Przypadek potwierdzony:

    Osoba, u której potwierdzono laboratoryjnie zakażenie wirusem Ebola.

    Kontakty z osobą chorą na EVD:

        1. narażenia wysokiego ryzyka obejmują:
          • przezskórne (np. ukłucie igłą) lub poprzez błony śluzowe narażenie na płyny ustrojowe pacjenta chorego na EVD,
          • bezpośrednia opieka lub ekspozycja na płyny ustrojowe pacjenta chorego na EVD, bez stosowania odpowiednich środków ochrony osobistej (ang. personal protective equipment – PPE),
          • personel laboratoryjny pracujący z płynami ustrojowymi pacjenta chorego na EVD bez stosowania odpowiednich środków ochrony osobistej (PPE) lub bez przestrzegania odpowiednich wymogów bezpieczeństwa biologicznego,
          • uczestniczenie w obrzędach pogrzebowych obejmujących bezpośredni kontakt ze zwłokami ludzkimi na obszarze, gdzie występują zachorowania na EVD, stosowania odpowiednich środków ochrony osobistej (PPE).
        2. narażenia niskiego ryzyka obejmują:
          • przebywanie w gospodarstwie domowym lub inny przypadkowy kontakt2 z pacjentem chorym na EVD,
          • opieka nad pacjentem lub inny przypadkowy kontakt2 nie obejmujący narażeń wysokiego ryzyka, z pacjentem chorym na EVD w placówce ochrony zdrowia w krajach, gdzie stwierdzono zachorowania na EVD1.
        3. narażenia o nieustalonym ryzyku obejmują: każda osoba przebywająca w ciągu ostatnich 21 dni w kraju, w którym stwierdzono zachorowania na EVD1, u której nie stwierdzono zarówno narażenia o niskim ani wysokim ryzyku.

Komunikat WHO dot. epidemii Ebola z dnia 22.01.2016 r.

Komunikat WHO dot. epidemii Ebola z dnia 31.12.2015 r.

Szczegółowe zalecenia dla lekarzy POZ i służb medycznych znajdują się tutaj.


Wersja z dnia 29.08.2014 r.

1 Na dzień 27 sierpnia 2014 r. kraje, gdzie występuje gorączka krwotoczna Ebola to: Gwinea, Liberia, Sierra Leone, Lagos i Nigeria
2 Przypadkowy kontakt jest definiowany jako:

      • Przebywanie w odległości średnio 1 metra lub w jednym pomieszczeniu lub w placówce opieki zdrowotnej przez dłuższy czas (np. personel medyczny, członkowie rodziny) bez stosowania odpowiednich środków ochrony osobistej (PPE), lub
      • Znalezienie się przez krótki czas w bliskim kontakcie (np. przez uścisk ręki) z osobą zakażoną EVD bez stosowania odpowiednich środków ochrony osobistej (PPE).
        Definicja przypadkowego kontaktu nie obejmuje: krótkich kontaktów, takich jak przechodzenie obok pacjenta chorego na EVD lub poruszanie się po szpitalu.

    <

GORĄCZKA KRWOTOCZNA KRYMSKO-KONGIJSKA

Krymsko-kongijska gorączka krwotoczna (CCHF) jest chorobą wirusową przenoszoną przez kleszcze. Wywołuje ją arbowirus  z rodziny Buynaviridae). Do zakażenia może dojść także podczas kontaktu z zakażonymi zwierzętami lub skażonym mięsem, krwią czy skórą.

Objawy i przebieg choroby

Okres od momentu ukąszenia przez kleszcza do wystąpienia pierwszych objawów wynosi do 9 dni (średnio 1-3 dni),a po kontakcie z zakażonymi tkankami do 14 dni. Na skutek zakażenia u ludzi dochodzi do podwyższenia temperatury ciała, bólów i sztywności mięśni, zawrotów głowy, światłowstrętu, bólów brzucha i wymiotów. Następnie dochodzi do zaburzeń orientacji, zmian nastroju, a osoba chora staje się agresywna. W dalszym przebiegu choroby pojawiają się wybroczyny na skórze tułowia i kończyn. Pomimo, iż objawy krwotoczne w przebiegu tej choroby są mniej nasilone niż w przypadku innych gorączek krwotocznych, to choroba charakteryzuje się wysoką śmiertelnością (około 50%).

Występowanie wirusa CCHF

Stwierdzono u kleszczy w Afryce, Azji, na Bliskim Wschodzie i w środkowej i wschodniej Europie. W Europie przypadki choroby u ludzi zostały potwierdzone w Albanii, Armenii, Bułgarii, Kazachstanie, Kosowie, Rosji, Serbii, Tadżykistanie, Turcji, Turkmenistanie, Ukrainie i Uzbekistanie. W czerwcu 2008 r. pierwszy przypadek potwierdzono w Grecji.

Aby uniknąć zakażenia podróżując do krajów występowania wirusa CCHF należy:

  • przede wszystkim zadbać o to, aby unikać ukąszeń przez kleszcze – w tym m.in. stosować repelenty (środki odstraszające owady),
  • zaopatrzyć się w odzież osłaniającą części ciała narażone na ukąszenia (koszule z długimi rękawami, długie spodnie, itp.).
GORĄCZKA KRWOTOCZNA LASSA

Gorączkę Krwotoczną Lassa wywołuje wirus należący do rodziny Arenaviridae, którego rezerwuarem są gryzonie (głównie szczury).

Jak dochodzi do zakażenia człowieka?

Do zakażenia człowieka dochodzi podczas kontaktu z wydalinami szczurów, a także zakażonych lub chorych ludzi. Wirus może dostać się do organizmu drogą oddechową, bądź też pokarmową. Choroba może się szerzyć również drogą płciową oraz poprzez kontakt uszkodzonej skóry lub śluzówek z krwią, wydzielinami i wydalinami zakażonego zwierzęcia lub człowieka. Gorączka krwotoczna Lassa występuje w zachodniej Afryce, ale z uwagi na szczególną zakaźność oraz łatwość przenoszenia stwarza zagrożenie zawleczenia do wszystkich innych krajów świata.

Objawy

W około 80% przypadkach zakażenie przebiega bezobjawowo. W pozostałych przypadkach po okresie inkubacji trwającym około 7-15 dni, pojawiają się ostre objawy, wynikające z uszkodzenia wielu narządów. Dochodzi m.in. do pogorszenia stanu ogólnego, gorączki, bólów głowy, gardła, mięśni. Pojawiają się bóle brzucha, wymioty, biegunka, bóle w klatce piersiowej. Na migdałkach pojawiają się biało-żółte naloty, pęcherzyki oraz owrzodzenia. Mogą wystąpić również objawy krwotoczne.

Leczenie

Około 15% osób chorych hospitalizowanych umiera, pomimo zastosowanej terapii. Szybkie podanie leków antywirusowych jest skuteczne. Głównym środkiem zapobiegawczym jest przestrzeganie podstawowych zasad higieny.

GORĄCZKA Q

Gorączka Q jest zoonozą, czyli chorobą, która może przenosić się ze zwierząt na ludzi. Jest ona wywoływana przez drobnoustrój Coxiella burnetti, którego naturalnym, stałym rezerwuarem są kleszcze i gryzonie.

Jakie są drogi zakażenia człowieka?

Kleszcze przenoszą zakażenie na zwierzęta dzikie i domowe (np. bydło, owce, kozy, rzadziej psy i koty), jednak większość z tych zwierząt nie wykazuje objawów zakażenia (niekiedy na skutek zakażenia może u nich dochodzić do poronień). Ze względu na obecność Coxiella w środowisku, do zakażenia u ludzi może dochodzić przez wdychanie skażonego aerozolu. Potwierdzono również inne drogi zakażenia (w tym drogę pokarmową). Wrotami zakażenia są drogi oddechowe, błony śluzowe, przewód pokarmowy, uszkodzony naskórek.

Objawy

U człowieka, który został zakażony, po okresie inkubacji, trwającym zwykle 2-3 tygodnie, mogą wystąpić objawy choroby, jednak częściej choroba ma charakter bezobjawowy. Niekiedy choroba może przybierać gwałtowny przebieg z wysoką gorączką, zaburzeniami układu oddechowego (np. atypowym zapaleniem płuc) i silnym bólem głowy ze światłowstrętem, bólami mięśni, objawami grypopodobnymi. Czasem choroba przybiera formę przewlekłą, doprowadzając do zmian w zastawkach serca, zapalenia wsierdzia, przewlekłego zapalenia wątroby i zaburzeń w funkcjonowaniu innych organów.

Leczenie

W leczeniu ostrej postaci gorączki Q, odpowiednia terapia antybiotykowa jest skuteczna, jednakże w przypadku postaci przewlekłej, zmiany w sercu mogą wymagać interwencji chirurgicznej.

Metody zapobiegania zakażeniu:

  • stosowanie środków chroniących przed wdychaniem skażonego kurzu i pyłu,
  • nie spożywanie potencjalnie skażonego pożywienia (np. nie pasteryzowanego mleka).
GORĄCZKA ZACHODNIEGO NILU (WNV)

Gorączka zachodniego Nilu (ang. WNF-West Nile fever) jest odzwierzęcą chorobą wirusową. Rezerwuarem zarazka są ptaki.

Jak dochodzi do zakażenia?

Człowiek i inne zwierzęta (ssaki) zakażają się poprzez ukąszenie komarów. W wyjątkowych sytuacjach źródłem zakażenia dla człowieka mogą być krew lub tkanki pochodzące od zakażonego człowieka (transfuzja krwi/transplantacja organów od osoby zakażonej w trakcie wiremii, zwłaszcza od dawcy z bezobjawowym zakażeniem).

Zachorowania obserwuje się w wielu regionach świata, w tym w Afryce, Azji i Australii, na kontynentach amerykańskich oraz w Europie (przypadki zachorowań odnotowano m. in. we Francji, Grecji, Hiszpanii, Rumunii, Chorwacji, na Węgrzech, we Włoszech, w Izraelu i Syrii, Rosji, Serbii, na Cyprze, w Tunezji). W Polsce dotychczas nie stwierdzono zachorowania ani zakażenia człowieka tym wirusem.

Objawy

Szacuje się, że około 80 % zakażeń przebiega bezobjawowo. W przypadku zakażenia objawowego, gdy nie doszło do zajęcia układu nerwowego, występują takie objawy jak: gorączka, uczucie zmęczenia, bóle głowy, osłabienie mięśniowe, kłopoty z koncentracją. Pomiędzy 5 a 12 dniem od wystąpienia pierwszych objawów może pojawić się wysypka grudkowa. W postaci inwazyjnej, gdy dochodzi do zajęcia układu nerwowego, u chorego występuje gorączka oraz co najmniej jeden z takich objawów jak: ostre zaburzenia świadomości, zaburzenia czucia i odruchów, drgawki, sztywność karku. Stwierdzono, że czynnikami ryzyka wystąpienia inwazyjnej postaci choroby jest starszy wiek, płeć (mężczyźni) oraz stan immunosupresji. Następstwa choroby, zwłaszcza przebiegającej w sposób ostry, mogą utrzymywać się nawet do kilku lat od zakażenia, śmiertelność jest również wyższa w grupie pacjentów, u których choroba przebiega z zaburzeniami ze strony układu nerwowego, czy też towarzyszą jej powikłania ze strony innych narządów.

Leczenie

Nie istnieje szczepionka przeciwko gorączce zachodniego Nilu dla ludzi. W leczeniu gorączki zachodniego Nilu nie ma specyficznej terapii. Stosuje się głównie leczenie zmierzające do złagodzenia objawów np. obniżania gorączki, łagodzenia bólu itp. Nie ma też dostępnej szczepionki przeciwko tej chorobie.

Główną metodą jej zapobiegania jest zmniejszenie narażenia na ukąszenia komarów. W tym celu konieczne jest stosowanie kilku prostych zasad:

  • unikanie przebywania na zewnątrz pomieszczeń w porach największej aktywności komarów (poranek i wieczór),
  • stosowanie ubrań osłaniających części ciała narażone na ukąszenia (np. z długimi rękawami i nogawkami),
  • stosowanie mechanicznych barier przeciwko komarom w oknach i drzwiach (siatki na owady lub moskitiery), które zmniejszają ryzyko przedostania się owadów do domów,
  • stosowanie dostępnych w sklepach preparatów odstraszających komary (repelenty, elektrofumigatory, lampy owadobójcze, itp.).
GORĄCZKI KRWOTOCZNE EBOLA i MARBURG

Powodowane przez wirusy z rodziny Filoviridae. Są to choroby występująca rzadko, jednakże charakteryzująca się bardzo wysoką śmiertelnością sięgającą ponad 90% . Rezerwuar obu wirusów jest nieznany. Istnieje hipoteza mówiąca, że rezerwuarem wirusa Ebola są nietoperze owocożerne. Epidemie i przypadki gorączek krwotocznych Ebola i Marburg występowały dotychczas głównie w Afryce. Istnieje jednak ryzyko zawleczenia tych chorób również na inne tereny, w tym także do Europy.

Droga zakażenia

Przeniesienie wirusów Ebola i Marburg następuje przez bezpośredni kontakt z krwią lub wydzielinami i wydalinami osoby zakażonej. Do tej pory epidemie gorączki krwotocznej Ebola były to epidemie o nieznanym źródle, szerzące się łatwo przez kontakty z chorymi ludźmi.

Objawy

Po okresie inkubacji trwającym w przypadku Ebola od 2 do 21 dni, a Marburg 3-9 dni, pojawiają się objawy grypopodobne (gorączka, dreszcze, bóle głowy, bóle mięśni, stawów, bóle gardła, osłabienie), które bardzo szybko nasilają się. Następnie pojawia się biegunka, wymioty, bóle brzucha, niekiedy wysypka, zaczerwienie oczu oraz objawy krwotoczne (krwawienia zewnętrzne i wewnętrzne). Na podstawie objawów klinicznych nie można odróżnić gorączki krwotocznej Marburg od gorączki krwotocznej Ebola. Obie choroby mogą doprowadzić do śmierci.

Leczenie

Nie ma specyficznego leczenia, ani szczepionki przeciwko obu gorączkom krwotocznym. Brak skutecznego leczenia i duża zakaźność wirusa wymusza stosowanie odpowiednich zabezpieczeń przez osoby kontaktujące się lub opiekujące osobą zakażoną lub chorą (np. szczególne warunki izolacji, środków ochrony osobistej).

GRUŹLICA

Gruźlica jest chorobą bakteryjną wywoływaną przez bakterie Mycobacterium tuberculosis (prątki gruźlicy). Zachorowania na gruźlicę należą do najczęściej występujących chorób zakaźnych na świecie.

Drogi zakażenia i przebieg choroby

Gruźlica jest przenoszona głównie drogą kropelkową. Znacznie rzadziej do zakażenia dochodzi drogą pokarmową m.in. poprzez spożycie skażonego mleka zakażonej krowy, a także poprzez kontakt bezpośredni z uszkodzoną skórą lub błonami śluzowymi. Najczęstszym źródłem zakażenia są osoby chore na gruźlicę, w fazie prątkowania. Innym źródłem zakażenia są chore na gruźlicę zwierzęta np. chore krowy, które wydalają prątki m. in. z mlekiem. Okres wylęgania choroby jest trudny do określenia. Bakterie po wniknięciu do organizmu zostają w większości wypadków wyeliminowane, jednakże część z nich może pozostać w stanie uśpienia w organizmie zakażonej osoby nie powodując objawów chorobowych. Na skutek aktywacji bakterii poprzez spadek odporności w wyniku np. niedożywienia, może dojść do ich rozprzestrzenienia się prątków gruźlicy w całym organizmie, a następnie rozwój choroby w zajętych narządach lub tkankach. Najczęstszą postacią choroby jest gruźlica płuc.

Gruźlica wielolekooporna (MDR)

Specyficzną odmianą choroby jest gruźlica wielolekooporna (MDR), w której stwierdza się oporność drobnoustrojów na co najmniej dwa najważniejsze leki stosowane w leczeniu skojarzonym, czyli izoniazyd i rifampicynę. Ponadto występuje też tzw. gruźlica XDR, która dodatkowo nie daje się leczyć co najmniej dwoma z pozostałych leków przeciwgruźliczych. Dlatego tak ważne jest skrupulatne przyjmowanie wszystkich zleconych przez lekarza leków we wskazanym przez niego okresie czasu. W przeciwnym wypadku tj. niesystematycznego lub zbyt krótkiego przyjmowania leków, leczenie nie jest skuteczne i prątki uodparniają się na nie.

Objawy

W przypadku zachorowania na gruźlicę brak jest charakterystycznych objawów. Mogą one mieć charakter ogólny (np. gorączka, osłabienie organizmu, brak apetytu, utrata masy ciała) lub miejscowy, w zależności od atakowanego narządu. Najczęstszym objawem gruźlicy płuc jest długotrwale utrzymujący się kaszel, ponadto mogą wystąpić duszności, bóle w klatce piersiowej, czy krwotoki płucne. Niecharakterystycznymi objawami gruźlicy pozapłucnej mogą natomiast być obrzmienia, bolesność ruchowa, powiększenie obwodowych węzłów chłonnych, upośledzenie funkcjonowania zaatakowanych narządów.

Leczenie

Istniejąca szczepionka BCG, ogranicza wprawdzie ciężkość przebiegu choroby, ma jednak dużo mniejsze znaczenie w ograniczeniu jej transmisji. W Polsce zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych obowiązkowe są szczepienia BCG wyłącznie niemowląt. Zwalczanie gruźlicy opiera się głównie na wykrywaniu osób, które mogą stanowić źródło zakażenia dla innych osób i wdrożeniu leczenia z zastosowaniem długotrwałej kuracji z użyciem antybiotyków i chemioterapeutyków. Natomiast działania mające na celu eliminację zachorowań u zwierząt podejmuje się zgodnie z opracowywanymi przez sektor weterynarii programami zwalczania tej choroby.

GRYPA PTAKÓW

Naturalnym gospodarzem wirusów grypy ptaków jest drób i dzikie ptactwo. Patogenność wirusów jest bardzo zróżnicowana – na podstawie zdolności do wywołania choroby dzieli się je zasadniczo na 2 grupy. Wysoce zjadliwe wirusy (highly pathogenic avian influenza – HPAI) powodują grypę ptaków o ciężkim przebiegu, która jest ostrą chorobą ogólnoustrojową ze śmiertelnością dochodzącą do 100% u ptaków grzebiących. Do tej grupy należą niektóre podtypy H5 (np. H5N1) i H7. Wirusy HPAI mogą się namnażać w całym organizmie gospodarza i uszkadzać narządy ważne dla życia, co jest zwykle przyczyną śmierci. Drugą grupę tworzą liczne wirusy charakteryzujące się małą zjadliwością
(low pathogenic avian influenza – LPAI) i należą one do wszystkich podtypów, w tym również H5 i H7. Wywołują zwykle łagodną postać grypy ptaków z objawami ze strony układu oddechowego i pokarmowego.

Drogi zakażenia

Główną drogą zakażenia jest transmisja wirusa z drobiu na człowieka, w niemal wszystkich przypadkach podczas bliskiego, bezpośredniego kontaktu z zakażonymi zwierzętami. Ryzyko zakażenia niesie także kontakt z odchodami i wydzielinami drobiu oraz powierzchniami nimi zanieczyszczonymi, a także z surowym mięsem, pozyskanym poza nadzorem weterynaryjnym (ubój, patroszenie i porcjowanie mięsa, zwłaszcza w domowych warunkach). Dotychczas nie odnotowano zakażenia ludzi wirusem grypy ptaków drogą pokarmową.

Osobom podróżującym w rejony, gdzie potwierdzono przypadki zachorowań na grypę ptaków u ludzi, w celu zmniejszenia ryzyka zakażenia zaleca się:

  • przestrzeganie zasad higieny osobistej, szczególnie mycie rąk przed spożywaniem pokarmów, po wyjściu z toalety, po kichaniu itp.,
  • unikanie bliskiego kontaktu z osobami chorymi,
  • przestrzeganie higieny kaszlu i kichania, w tym, w czasie kaszlu lub kichania zakrycie ust i nosa chusteczką oraz natychmiastowe wyrzucenie zużytej chusteczki bezpośrednio po użyciu (gdy nie jest to możliwe należy kasłać lub kichać w zgięcie łokcia)
  • unikanie kontaktu ze zwierzętami,
  • spożywanie tylko żywności poddanej właściwej obróbce termicznej (gotowanej, pieczonej, duszonej, dobrze wysmażonej);
  • stosowanie się do zaleceń miejscowych służb sanitarnych oraz lekarzy.

W razie zachorowania w trakcie pobytu należy natychmiast poprosić o pomoc lekarską, zaś w przypadku wystąpienia niepokojących objawów chorobowych po powrocie z ww. rejonów należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, informując o przebytej podróży.

W celu uzyskania informacji o innych zagrożeniach należy przed wyjazdem do tego kraju skontaktować się z lekarzem medycyny podróży lub lekarzem medycyny chorób tropikalnych, najlepiej nie później niż 4 – 6 tyg. przed planowaną podróżą. Pozwoli to na przyjęcie zalecanej przez lekarza profilaktyki.

Występowanie

Wirus ptasiej grypy A(H7N9) przenoszony jest sporadycznie na ludzi poprzez bliski kontakt z ptakami, w tym drobiem. Większość przypadków u ludzi notowano na terenach wiejskich. Zgodnie z dostępnymi danymi ocenia się, iż nadal istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia kolejnych sporadycznych przypadków zakażeń ludzi wirusem ptasiej grypy A (H7N9) w Chinach i państwach sąsiadujących. Ryzyko rozprzestrzeniania się choroby u ludzi w następstwie przywleczenia zachorowań na teren Europy uznawane jest za bardzo niskie. Transmisja wirusa ptasiej grypy pomiędzy ludźmi jest w chwili obecnej ograniczona.

W chwili obecnej odnotowywane są sporadyczne przypadki zachorowań u ludzi z powodu zakażenia grypy ptaków A(H5N1), do których dochodzi najczęściej w wyniku bliskiego kontaktu ludzi z chorym i martwym drobiem. Dotychczasowe dane z dochodzeń epidemiologicznych nie potwierdzają łatwej transmisji wirusa z człowieka na człowieka. Zachorowania występują w Afryce i Azji. Do tej pory nie stwierdzono zachorowań ludzi z powodu zakażenia wirusem grypy ptaków A(H5N1) w Europie. Ryzyko zakażenia człowieka wirusem grypy ptaków A(H5N1) nadal określane jest, jako niskie i występuje przede wszystkim w krajach, w których stwierdzono utrzymujące się krążenie wirusa w populacji drobiu.

GRYPA SEZONOWA

Grypa to ostre wirusowe zakażenie górnych dróg oddechowych, wywoływane przez wirusy grypy. Przyczyną corocznych, sezonowych wzrostów zachorowań na grypę w okresie jesienno-zimowym są wirusy grypy typu A i B.

Grypa powoduje zachorowania w każdej grupie wiekowej (Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że rocznie dotyczyć może 5% – 10% dorosłych i 20% – 30% dzieci). Na całym świecie, szacuje się, że corocznie zachorowania na grypę są przyczyną około 3 do 5 milionów przypadków ciężkich powikłań pogrypowych, a około 250 000 do 500 000 zgonów, równocześnie jednak dostępne są skuteczne szczepienia ochronne przeciw grypie.

Jak przenosi się grypa?

Grypa przenosi się z osoby na osobę drogą kropelkową podczas kichania, kaszlu lub w wyniku bezpośredniego kontaktu ze świeżą wydzieliną z dróg oddechowych zakażonych osób.

Objawy grypy są niecharakterystyczne, lecz najczęstsze dotyczą nagłego występowania:

  • objawów ogólnych – wysokiej gorączki, dreszczy, bólów mięśni, bólów głowy (najczęściej okolicy czołowej i zagałkowy), uczucia rozbicia i osłabienia, złego ogólnego samopoczucia;
  • objawów ze strony układu oddechowego – suchego kaszlu, bólu gardła i katarem (zwykle o niedużym nasileniu).

U małych dzieci obraz kliniczny może być całkowicie niecharakterystyczny – obejmować zmienione zachowanie dziecka, senność lub rozdrażnienie, brak apetytu, wymioty.

Powikłania

Choroba zwykle ustępuje samoistnie po 3-7 dniach, ale kaszel, zmęczenie i uczucie rozbicia mogą się utrzymywać do ok. 2 tyg. Najczęstsze powikłania grypy to zapalenia ucha środkowego oraz angina paciorkowcowa. Grypa może prowadzić również do ciężkich powikłań i hospitalizacji – najczęstsze to zapalenie płuc, do rzadszych należą zapalenie mięśnia sercowego, mózgu i opon mózgowych i inne, które zdarzają się u dzieci poniżej 2 roku życia, dorosłych w wieku 65 lat lub starszych, kobiet w ciąży oraz osób przewlekle chorych. Śmiertelność grypy sezonowej wynosi 0,1-0,5% (tzn. umiera 1-5 na 1000 osób, które zachorowały), przy czym 90% zgonów występuje u osób po 60 r.ż.

Leczenie

Tak jak w przypadku innych chorób wywoływanych przez wirusy antybiotyki są nieskuteczne i leczenie jest głównie objawowe. Zaleca się pozostanie w domu i odpoczynek, picie dużej ilości płynów, stosowanie niesterydowych środków przeciwzapalnych – uwaga: u dzieci poniżej 16 r.ż. nie należy stosować salicylanów. U małych dzieci niezwykle istotne jest nawadnianie i obniżanie gorączki, która może doprowadzić do wystąpienia drgawek gorączkowych. W przypadku osób należących do grup ryzyka lekarz może zadecydować o zastosowaniu leków antywirusowych (oseltamivir, zanamivir).

Szczepienie przeciwko grypie sezonowej

Należy podkreślić, iż najskuteczniejszą metodą uniknięcia zachorowania i związanych z nim powikłań jest profilaktyka pod postacią corocznego szczepienia poprzedzającego sezon zachorowań na grypę. W Polsce dostępne są (na receptę) szczepionki przeciwko grypie produkowane przez kilka firm. Ich skład jest zgodny z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia i obejmuje 3 lub 4 szczepy wirusa, krążące w danym sezonie.

Bezpieczne i skuteczne szczepionki są dostępne i stosowane od ponad 60 lat. Wśród zdrowych osób dorosłych, szczepionka przeciw grypie może zapewnić odpowiednią ochronę. Jednak wśród osób starszych, szczepionka przeciw grypie może być mniej skuteczna w zapobieganiu chorobie, ale może zmniejszyć nasilenie objawów choroby oraz częstości występowania powikłań i zgonów.

W Polsce coroczne szczepienia są zalecane przez ekspertów wszystkim osobom powyżej 6 miesiąca życia, a w szczególności:

  • osobom chorym na choroby przewlekłe,
  • zdrowym dzieciom w wieku od 6 miesiąca życia do 18 roku,
  • osobom w wieku powyżej 55 lat,
  • pracownikom ochrony zdrowia oraz placówek zapewniających opiekę osobom chorym i niepełnosprawnym,
  • pracownikom wykonującym zawody wymagające ciągłego kontaktu z ludźmi.

Kwalifikację osoby do szczepienia przeprowadza lekarz, a samo szczepienie może być wykonywane wyłącznie przez lekarza lub pielęgniarkę. Ze względu na zmienność antygenową grypy konieczne jest coroczne ponawianie szczepienia, aby chronić się przed nowymi szczepami wirusa.

Osoby, u których występuje jeden lub więcej z opisanych objawów takich jak gorączka, bóle głowy, bóle mięśni, ból gardła, katar, dreszcze, poczucie ogólnego rozbicia – mogą być chore na grypę.

W celu zapobieżenia zachorowaniu i dalszemu szerzeniu się grypy sezonowej zaleca się:

  • regularne, coroczne szczepienie przeciwko grypie,
  • regularne mycie rąk. Częste mycie rąk wodą i mydłem, a w przypadku, gdy nie jest to możliwe środkiem dezynfekującymi na bazie alkoholu, zmniejsza ryzyko zakażenia przenoszonego przez ręce zanieczyszczone wirusami grypy,
  • unikanie bliskiego kontaktu z osobami chorymi,
  • w przypadku wystąpienia objawów grypowych pozostanie w domu, a gdy konieczne jest przebywania poza domem – unikanie tłumu i masowych zgromadzeń,
  • zakrywanie ust i nosa podczas kaszlu oraz kichania, najlepiej przy pomocy chusteczki, ewentualnie rękoma, które następnie należy umyć wodą i mydłem lub środkiem dezynfekującym na bazie alkoholu.
HIV / AIDS NA ŚWIECIE I W POLSCE

Szacuje się, iż liczba osób żyjących z HIV na świecie wynosi 33,2 mln (wskaźnik zapadalności sięga 36,1). W roku 2007 liczba nowych zakażeń HIV przewyższała 2,5-krotnie liczbę osób otrzymujących terapię antyretrowirusową (ARV). Przeprowadzone w roku 2007 badania wskazują, iż jedynie 40% młodych mężczyzn (15-24 lata) i 36% młodych kobiet mają właściwą wiedzę na temat HIV. Procent kobiet ciężarnych zakażonych HIV, otrzymujących profilaktykę zakażeń wertykalnych, wahał się między 14% w roku 2005, a 34% w roku 2007. Pomimo że większość krajów posiada strategie zapewniające równy dostęp do leczenia ARV, profilaktyki, opieki i wsparcia dla kobiet i mężczyzn, jedynie 53% krajów przeznacza środki na programy skierowane do kobiet. Liczba osób otrzymujących terapię antyretrowirusową wzrosła o 42% w roku 2007, jednak stanowi to jedynie około 30% zapotrzebowania. Według najnowszych badań, około 15% sierot pochodzących z krajów najbardziej dotkniętych epidemią, otrzymuje jakiekolwiek formy wsparcia, w porównaniu z 10% w 2005 r. Wciąż jedna trzecia państw nie posiada prawnych zabezpieczeń chroniących osoby żyjące z HIV przed dyskryminacją. Szacuje się, iż w Polsce od roku 1985 do końca marca 2008 roku ogółem zarejestrowano 11.431 osób zakażonych, z których 5.444 (48%) to osoby stosujące dożylnie środki psychoaktywne, a około 30% to kobiety. W tym czasie 2.052 osób zachorowało na AIDS, a 913 chorych zmarło. Rocznie w Polsce rejestruje się ponad 700 nowych zakażeń HIV. Kontakty seksualne to obecnie główna droga zakażeń w Polsce. Obserwuje się powszechny brak odniesienia ryzyka zakażenia HIV do własnej osoby. Częste jest mniemanie, iż problem ten dotyczy wyłącznie określonych grup ryzyka. Następuje tzw. feminizacja epidemii.

W Polsce funkcjonuje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 września 2005 r. w sprawie „Krajowego Programu Zwalczania AIDS i Zapobiegania Zakażeniom HIV” (Dz. U. Nr 189, poz. 1590, z późn. zm.), na podstawie którego ustalony został Krajowy Program Zwalczania AIDS i Zapobiegania Zakażeniom HIV określający strategię działania obejmującą zarówno zapobieganie zakażeniom HIV, jak i opiekę nad żyjącymi z HIV i chorymi na AIDS. Corocznie pracownicy pionu oświaty zdrowotnej i promocji zdrowia z 16 wojewódzkich stacji sanitarno-epidemiologicznych oraz 318 powiatowych stacji sanitarno-epidemiologicznych włączają się w realizację Programu, którego koordynatorem jest Krajowe Centrum ds. AIDS. Zeszłoroczna ogólnopolska kampania z zakresu profilaktyki HIV/AIDS realizowana była pod tytułem „W życiu jak w tańcu, każdy krok ma znaczenie”. Celem kampanii w roku 2007 roku było m.in. zmobilizowanie społeczeństwa do przyjęcia odpowiedzialnej postawy wobec siebie, swojego partnera i swoich dzieci poprzez stworzenie związków partnerskich, w których rozmawia się o przeszłości i unika ryzykownych zachowań seksualnych.

Powyższą informację przygotowano na podstawie danych Departamentu Zdrowia Publicznego MZ i Departamentu Promocji Zdrowia, Biostatystyki i Analiz GIS

JERSINIOZA

Yersinia enterocolitica jest Gram(-) pałeczką, należącą do rodziny Enterobacteriaceae. W obrębie gatunku wyróżnia się biotypy i serotypy. Do tej pory zidentyfikowano 50 serotypów, ale tylko niektóre z nich są patogenne dla zwierząt i człowieka.

Występowanie

Y.enterocolitica występuje na całym świecie. Była ona izolowana od zwierząt, ludzi oraz z żywności i wody. Jersinioza u ludzi była stwierdzana na 5 kontynentach i w ponad 30 krajach. W różnych regionach świata potwierdzono występowanie różnych serotypów. Serotypy 3,5,9 i 27 występują na obszarach o umiarkowanym lub zimnym klimacie, w tym również w Europie. Występowanie serotypów 8, 13, 18, 20 i 21 potwierdzono w USA. Serotyp 8 był przyczyną kilku ognisk w tym kraju. Poza Ameryką Północną i Południową był on izolowany z kału zdrowych (bez objawów) psów i prosiąt w Nigerii.

Występowanie u człowieka

Istnieją duże różnice dotyczące zapadalności na jersiniozę pomiędzy poszczególnymi regionami, a nawet sąsiadującymi krajami. Największą zapadalność stwierdza się w Skandynawii, Belgii, kilku krajach Europy wschodniej, Japonii, Republice Południowej Afryki i Kanadzie. Choroba jest rzadsza w USA, Wielkiej Brytanii i Francji. Podejrzewa się, że również w krajach tropikalnych Y.enterocolitica może być jedną z głównych przyczyn biegunek.

Przypadki choroby występują zazwyczaj sporadycznie lub stwierdza się małe, rodzinne ogniska. Opisano również kilka epidemii:

  • 1972 r. – 3 ogniska w Japonii (1 ognisko -189 przypadków, 2 ognisko – 198 przypadków, 3 ognisko – 544 przypadki). Nie określono źródła zakażenia,
  • 1976 r. – stan Nowy Jork (218 dzieci w wieku szkolnym). Źródło: mleko czekoladowe,
  • 1982 r. – USA (Tennessee, Arkansas, Mississippi) – 172 osoby hospitalizowane (izolowano serotyp 13 i 18, które są rzadkie w USA. Źródło: mleko),
  • 1973 r. – Finlandia (94 osoby),
  • 1992 – ognisko u dzieci w Rumunii.

W wielu krajach uprzemysłowionych Y. enterocolitica jest jedną z głównych przyczyn gastroenteritis u dzieci i drugim zaraz po Salmonella izolowanym drobnoustrojem. W Europie najwięcej przypadków stwierdza się jesienią i zimą.

Występowanie u zwierząt

  1. enterocolitica była izolowana u wielu ssaków domowych i dzikich oraz u niektórych ptaków i zwierząt zmiennocieplnych. Serotypy izolowane od zwierząt znacznie różnią się od tych izolowanych u ludzi. Wyjątkiem są świnie, psy, koty, od których izolowane były serotypy 3 i 9, które występują również u człowieka. W niektórych krajach Y.enterocolitica często izoluje się u zwierząt. Np. w Belgii serotypy, które stwierdzano również u człowieka wyizolowano z 62,5 % języków wieprzowych pozyskanych z rzeźni. Badania przeprowadzone w Danii i Belgii wskazują, że 3-5% świń jest nosicielem tego drobnoustroju.

Choroba u ludzi

Jersionioza jest chorobą, która zwykle występuje u dzieci. Pierwszym objawem wynikającym z ostrego zapalenia jelit jest wodnista biegunka (trwająca 3-14 dni). W 5% przypadków występuje biegunka z domieszką krwi. U starszych dzieci i nastolatków dominują objawy wskazujące na zapalenie wyrostka robaczkowego, w tym ból w prawej, dolnej części brzucha i gorączka. U osób dorosłych może pojawić się rumień (1-2 tygodnie po zapaleniu jelit). Groźniejszym powikłaniem jest zapalenie stawów (jednego lub wielu). W Europie opisano około 100 przypadków, u których wystąpiła posocznica. Mogą wystąpić również inne powikłania, ale są one rzadsze. U 1700 pacjentów zakażonych Y.enterocolitica w Belgii, 86% mało objawy gastroenteritis, około 10% objawy wskazujące na zapalenie wyrostka i mniej niż 5% posocznicę i ropnie wątroby. Niektóre powikłania, tj. ropnie wątroby i śledziony występują u osób dorosłych i pacjentów z niedoborami immunologicznymi. Na świecie stwierdzano również zgony z powodu jersiniozy. Szczególnie wysoka śmiertelność dotyczyła grupy osób zakażonych, u których doszło do posocznicy wywołanej Y.enterocolitica po transfuzji krwi od osób zakażonych (z 35 przypadków, 23 były śmiertelne).

Źródła zakażenia i drogi przenoszenia

Zarówno źródła zakażenia, jak i drogi przenoszenia nie zostały jeszcze do końca poznane. Y.enterocolitica występuje w wodzie, żywności, u zwierząt i człowieka. Często serotypy izolowane z wody i żywności nie odpowiadają tym, które wywołują chorobę u ludzi. Dotyczy to również serotypów występujących u zwierząt z w wyjątkiem świń i w niektórych przypadkach kotów i psów. W krajach, gdzie zapadalność na jersiniozę u ludzi jest najwyższa, świnie są najczęstszym źródłem patogennego serotypu. W krajach, gdzie zapadalność u ludzi jest niska, tj. USA czy Wielka Brytania, serotypy patogenne dla ludzi, są rzadko izolowane od świń. W wielu krajach rezerwuar bakterii jest jeszcze nieznany. I tak np. serotyp 8 był izolowany z wody i żywności w byłej Czechosłowacji, jednak nie stwierdzono tam żadnych przypadków jersiniozy wywołanej tym serotypem u człowieka. Niewykluczone jest również przeniesienie bakterii z człowieka na człowieka. Niektóre ogniska rodzinne wystąpiły po kontakcie z psem. Jednocześnie psów i kotów nie uznaje się za istotny rezerwuar tej bakterii. Obecnie na całym świecie dominuje serotyp O:3. Jest to główna przyczyna choroby u ludzi. Świnie są jego rezerwuarem i źródłem zakażenia. W Danii, gdzie rocznie stwierdza się około 2000 przypadków jersiniozy u ludzi, ponad 80% świń jest zakażonych. Serotypy O:3. O:5,27 i O:8 były izolowane z jelit i języków świń oraz od drobiu. Grupą ryzyka, szczególnie narażoną na zakażenie są osoby pracujące w rzeźniach. Y.enterocolitica może przenosić się również przez mleko i wodę. Bardzo często trudno jest zidentyfikować źródło zakażenia. Inną możliwą drogą transmisji Y.enterocolitica jest transfuzja krwi. Do zakażenia tą drogą dochodzi rzadko, ale konsekwencje zakażenia są poważne. Może dochodzić do posocznicy, znacznego spadku ciśnienia krwi, gorączki, a nawet zgonu.

Podsumowując, drogi zakażenia Y.enterocolitica nie zostały do końca poznane, ale do zakażenia może dochodzić:

  • na skutek spożycia skażonej żywności, mleka i wody,
  • poprzez kontakt z zakażonymi zwierzętami,
  • poprzez kontakt z zakażonymi ludźmi.

Bardzo istotną cechą Y. enterocolitica jest możliwość namnażania w warunkach chłodniczych.

Aby zminimalizować ryzyko zakażenia Y.enterocolitica należy:

  • przestrzegać podstawowych zasad higieny,
  • zwracać uwagę na właściwe przygotowywanie wieprzowiny – nie należy spożywać jej w postaci surowej lub niedogotowanej,
  • nie należy pić surowego mleka lub wody wątpliwej jakości, z nieznanego źródła, nieświeżej,
  • podczas uboju unikać skażenia kałem, zarówno mięsa, jak i innych części przeznaczonych do spożycia przez ludzi,
  • ze względu na możliwość wystąpienia zakażeń szpitalnych spowodowanych jersinią, również w szpitalu należy zachować odpowiednie środki zapobiegające rozprzestrzenianiu się zakażenia,
  • powinny być również zachowane właściwe środki w celu zapobieżenia przeniesienia się zakażenia podczas transfuzji krwi.

Źródło: Zoonoses and communicable diseases common to man and animals Third edition Vol. 1 Pedro N. Acha i Boris Szyfres PAHO 2003

KAMPYLOBAKTERIOZA

Kampylobakterioza jest chorobą wywoływaną przez bakterie z rodzaju Campylobacter, które występują w przewodzie pokarmowym zwierząt tj. drób, bydło, świnie, psy, koty, dzikie ptaki i ssaki.

Jak dochodzi do zakażenia bakterią?

Najczęściej do zakażenia dochodzi drogą pokarmową poprzez spożycie skażonej żywności (głównie niedogotowanego, niedopieczonego drobiu, niepasteryzowanego lub niewłaściwie pasteryzowanego mleka) lub wody. Inne czynniki ryzyka obejmują również pływanie w skażonych naturalnych zbiornikach wodnych i bezpośredni kontakt z zakażonymi zwierzętami.

Objawy

Po okresie inkubacji trwającym średnio 2-5 dni (od 1 do 10 dni) pojawiają się ostre bóle brzucha, wodnista i/lub krwista biegunka, gorączka. W wyniku zakażenia może dochodzić również do powikłań. Mogą pojawić się zmiany w stawach (5-10% przypadków), a rzadziej może dochodzić do wystąpienia syndromu Guillain-Barré (okresowe, ale ostre porażenie mięśni szkieletowych). Objawy zwykle trwają klika dni. Niekiedy jednak choroba może trwać dłużej, a chory może wymagać hospitalizacji.

Leczenie

Istnieje skuteczna terapia antybiotykowa.

Jak zminimalizować ryzyko zakażenia?

W celu zmniejszenia liczby przypadków zakażeń u ludzi, niezbędne jest zwalczanie kampylobakteriozy u zwierząt hodowlanych. W zapobieganiu istotne jest także:

  • przestrzeganie zasad higieny w trakcie przygotowywania mięsa do spożycia,
  • ochrona i badanie jakości wody pitnej,
  • przestrzeganie zasad higieny osobistej, jak np. mycie rąk po kontakcie ze zwierzętami, przed spożyciem posiłku.
KLESZCZOWE ZAPALENIE MÓZGU

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) to wirusowa choroba ośrodkowego układu nerwowego przenoszona przez kleszcze. Czynnikiem etiologicznym są wirusy z rodziny Flaviviridae. Najwięcej zachorowań obserwuje się w okresie od kwietnia do listopada, w wielu regionach Azji i Europy, głównie w Austrii, Czechach, Estonii, Niemczech, Polsce, Rosji, Słowenii, Szwecji, Szwajcarii, na Litwie, Łotwie i Węgrzech. Wirus występuje głównie u zwierząt (gryzonie, zwierzyna leśna, ptaki wędrowne), a jego przenosicielami (wektorami) są kleszcze.

Jak dochodzi do zakażenia?

Do zakażenia człowieka dochodzi na skutek ukłucia przez zakażonego kleszcza – podczas ssania krwi wprowadza on ślinę zawierającą namnożone w jego organizmie wirusy. Do zakażenia może dojść również na skutek picia mleka zakażonych kóz, owiec i krów.

Objawy

Większość przypadków zakażeń wirusem kleszczowego zapalenia mózgu przebiega bezobjawowo. W pozostałych przypadkach w okresie 7 – 14 dni od ukłucia przez kleszcza lub 3 – 4 dni po spożyciu mleka zakażonych zwierząt gospodarskich, w pierwszej fazie choroby mogą wystąpić objawy uogólnione, takie jak: gorączka, uczucie zmęczenia, nudności, ból głowy i mięśni. Objawy te utrzymują się zazwyczaj kilka dni i w większości przypadków choroba kończy się wyzdrowieniem. Niekiedy po trwającym od 1 do 20 dni okresie utajenia dochodzi do rozwinięcia drugiej fazy choroby, w której obserwujemy objawy związane z zapaleniem opon mózgowych i mózgu, takie jak: gorączka, narastające bóle głowy, sztywność karku, zaburzenia świadomości, porażenia nerwów czaszkowych, zaburzenia koordynacji, porażenia kończyn górnych i dolnych. Może wystąpić porażenie mięśni oddechowych. Konieczna jest wtedy hospitalizacja. Choroba rzadko ma przebieg śmiertelny. W leczeniu kleszczowego zapalenia mózgu brak jest specyficznej terapii. Leczenie zmierza jedynie do łagodzenia objawów np. obniżania gorączki, łagodzenia bólu itp. Jedynym sposobem umożliwiającym uniknięcie przykrych skutków choroby jest jej zapobieganie.

W tym celu konieczne jest stosowanie kilku prostych zasad:

  • noszenie odpowiedniej odzieży w miejscach, gdzie istnieje ryzyko występowania kleszczy (lasy, pola etc.) zakrywającej jak najwięcej części ciała (długie spodnie, koszule z długimi rękawami, nakrycie głowy etc.),
  • stosowanie środków odstraszających kleszcze,
  • unikanie spożywania niepasteryzowanego mleka,
  • po wizycie w lesie lub innym miejscu bytowania kleszczy dokładne obejrzenie całego ciała. Po zauważeniu kleszcza, należy natychmiast delikatnie go usunąć. W tym celu należy pęsetą ująć kleszcza tuż przy skórze i pociągnąć ku górze zdecydowanym ruchem. Miejsce ukłucia należy zdezynfekować. Gdyby usunięcie kleszcza sprawiało trudności, należy zwrócić się o pomoc do lekarza. Nie należy smarować kleszcza żadną substancją, aby nie zwiększać ryzyka zakażenia. Miejsce ukłucia należy zdezynfekować.

Stosowanie wymienionych zasad zmniejsza prawdopodobieństwo ukąszenia i zakażenia. Jednak najpewniejszym sposobem zabezpieczenia się jest szczepienie ochronne zalecane szczególnie osobom przebywającym na terenach o nasilonym występowaniu tej choroby, tj.:

  • ludziom zatrudnionym przy eksploatacji lasu,
  • stacjonującemu wojsku,
  • funkcjonariuszom straży pożarnej i granicznej,
  • rolnikom,
  • młodzieży odbywającej praktyki,
  • turystom i uczestnikom obozów i kolonii.

Decyzję o szczepieniu należy każdorazowo skonsultować z lekarzem. Należy także pamiętać, że szczepienie to nie chroni przed innymi chorobami odkleszczowymi, takimi jak np. borelioza.

KORONAWIRUSY (MERS-CoV)

Zgonie z informacjami podanymi przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) oraz Europejskie Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) na całym świecie do dnia 2 października 2014 r., zarejestrowano łącznie 888 potwierdzonych laboratoryjnie przypadków zakażenia Mers-CoV, w tym odnotowano 353 zgonów. Aktualne informacje o liczbie przypadków są dostępne na stronie WHO oraz ECDC.

Gdzie odnotowano przypadki zachorowań?

Większość zachorowań odnotowano u osób pochodzących z Półwyspu Arabskiego i Jordanii, natomiast w Europie (Francja, Włochy, Wlk. Brytania, Niemcy, Grecja, Austria, Holandia) stwierdzono dotąd przypadki zakażeń wtórnych MERS-CoV (secondary cases) wśród osób, stykających się z chorymi, którzy przebywali na Bliskim Wschodzie.

Jak dochodzi do zakażenia?

Transmisję wirusa obserwowano wśród członków rodzin osób chorych i wśród pracowników służby zdrowia opiekujących się chorymi. Jednakże nieznany jest dokładny sposób zakażenia oraz nie ma żadnych dowodów na utrwaloną transmisję wirusa na ludzi, którzy nie stykali się bezpośrednio z chorymi. Rezerwuar i droga szerzenia się tego wirusa nie zostały jak dotąd poznane. Przeprowadzone w kilku krajach Bliskiego Wschodu badania naukowe dowiodły, że wielbłądy mogą odgrywać istotną rolę w szerzeniu się wirusa MERS wśród ludzi.

Objawy

U wszystkich potwierdzonych przypadków zakażenia MERS-CoV stwierdzono infekcję oddechową. Większość z nich miała ostrą niewydolność oddechową i wymagała hospitalizacji.

Według ECDC na terenie Unii Europejskiej w najbliższej przyszłości można spodziewać się kolejnych przypadków potwierdzonych zakażeń MERS-CoV. Dlatego ECDC oraz WHO zalecają aby pracownicy opieki medycznej byli wyczuleni na możliwość wystąpienia przypadków podejrzanych o zakażenie. Tymczasowe wytyczne WHO dotyczące prewencji i postępowania podczas opieki nad przypadkami podejrzanymi i potwierdzonymi. Wytyczne WHO w zakresie profilaktyki i kontroli ostrych infekcji dróg oddechowych w placówkach ochrony zdrowia w czasie epidemii i pandemii (04.2014 r.) Szpitale, które zapewniają opiekę nad pacjentami z podejrzeniem lub potwierdzeniem zakażenia MERS-CoV powinny podjąć odpowiednie środki w celu zmniejszenia ryzyka przeniesienia wirusa na innych pacjentów, pracowników służby zdrowia i osób odwiedzających.

Obywatele UE podróżujący do Bliskiego Wschodu muszą być świadomi, iż istnieje możliwość zakażenia. Turyści powinni zapoznać się z informacjami zamieszczonymi na stronie WHO dotyczącymi ostrzeżeń dla pielgrzymów podróżujących w najbliższych miesiącach do Królestwa Arabii Saudyjskiej (Umra i Hajj). W tym czasie, ryzyko zakażenia Mers-CoV dla indywidualnego pielgrzyma jest bardzo niskie. Podróżnicy, u których wystąpią objawy w czasie podróży lub do 14 dni po powrocie powinni zgłosić się do lekarza, informując o swojej historii podróży.

WHO powołało Komitet w sprawie statusu obecnej sytuacji zakażeń Mers-CoV który jednomyślnie poinformował, iż z aktualnie dostępnych informacji oraz za pomocą metod oceny ryzyka, nie zostały spełnione obecnie warunki, które wskazywałyby na zagrożenia dla zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym (PHEIC).

W związku z zaistniałą sytuacją WHO nie zaleca jednak obecnie stosowania żadnych ograniczeń związanych z handlem lub podróżowaniem na Bliski Wschód, jak również nie wskazuje na konieczność podejmowania dodatkowych działań przeciwepidemicznych przez służby państw, w których wystąpiły zachorowania.

WHO i ECDC kontynuuje monitorowanie informacji na temat sytuacji MERS-CoV na całym świecie oraz informuje, iż zalecenia – WHO Risk Assesment oraz Severe respiratory disease associated with Middle East respiratory syndrome coronavirus (MERS-CoV) są aktualne.

KRZTUSIEC

Krztusiec jest ostrą chorobą dróg oddechowych, głównie wieku dziecięcego, wywoływaną przez bakterie Bordetella pertussis. Charakterystycznym objawem choroby jest długotrwale utrzymujący się napadowy kaszel z wydzieleniem lepkiej plwociny.

Jaka jest droga zakażenia?

Jedynym źródłem zakażenia jest chory człowiek. Zakażenie następuje drogą powietrzno- kropelkową.

Objawy

Pierwszy okres choroby trwa do 2 tygodni i charakteryzuje się takimi objawami jak nieżyt nosa, spojówek, gardła i oskrzeli. Ostry nieżyt dróg oddechowych następuje na skutek wnikania bakterii do komórek błon śluzowych i ich toksycznego działania. Narastające działanie toksyn powoduje przejście do kolejnej fazy choroby z charakterystycznym napadowym kaszlem, objawami duszności, wykrztuszaniem śluzu i wymiotami. U dzieci poniżej 6 miesiąca życia zamiast napadowego kaszlu może wystąpić bezdech, utrata przytomności z powodu braku tlenu, a bez podjęcia skutecznego leczenia może nastąpić zgon. U chorych dzieci mogą również wystąpić powikłania np.: ropne zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, trwałe uszkodzenie mózgu, utrata wagi ciała.

Leczenie

Podanie odpowiednich antybiotyków zmniejsza ryzyko wystąpienia tych dolegliwości, zwłaszcza jeśli leczenie rozpocznie się jak najwcześniej od wystąpienia objawów. Zwalczanie choroby polega na jej wczesnym rozpoznaniu i wdrożeniu stosownego leczenia. Niemowlęta powinny być leczone w szpitalu. Dostępne są skuteczne preparaty szczepionkowe przeciwko krztuścowi. Wrażliwość na zakażenia osób nieuodpornionych za pomocą szczepień ochronnych jest powszechna. Przebycie krztuśca pozostawia długotrwałą odporność organizmu, ale powtórne zachorowanie jest możliwe. W Polsce zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych szczepienia przeciwko krztuścowi dzieci są obowiązkowe.

LEGIONELOZA (CHOROBA LEGIONISTÓW)

Legioneloza jest chorobą układu oddechowego, wywoływaną przez bakterie Legionella, które mogą przeżyć w wodzie o bardzo różnej temperaturze (od 20-50OC). Rezerwuarem bakterii są zbiorniki wodne (naturalne i sztuczne), zawierające osad denny lub muł, a także wilgotna ziemia. Bakterie Legionella występują m.in. w sieciach kanalizacyjnych, urządzeniach kąpielowych, prysznicach, myjniach, klimatyzatorach.

Jaka jest droga zakażenia?

Najczęstszą drogą zakażenia jest wdychanie skażonego aerozolu. Do zakażenia może dochodzić również m.in. przez zachłyśnięcie się skażoną wodą. Do tej pory nie stwierdzono przenoszenia bakteria Legionella z człowieka na człowieka.

Objawy

Okres inkubacji trwa od 2 do 10 dni. Po tym okresie pojawiają się objawy, tj.:

  • bóle mięśni,
  • ból głowy,
  • gorączka
  • objawy zapalenia płuc (w tym m.in. suchy kaszel, zaburzenia oddychania).

Objawom tym mogą towarzyszyć zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, w tym bóle brzucha, wymioty, biegunka, a także zaburzenia świadomości.

Poza postacią płucną wyróżnia się również postaci pozapłucne: łagodną i ciężką. W postaci łagodnej (zwanej gorączką Pontiac) dochodzi do:

  • nagłego wzrostu temperatury ciała,
  • bólu głowy,
  • mięśni,
  • dreszczy,
  • objawów zakażenia górnych dróg oddechowych.

Postaci ciężkiej towarzyszy zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego lub pojawia się sepsa.

Leczenie

W większości przypadków legionelozy jest wyleczalna przy użyciu antybiotyków. Do zgonów najczęściej dochodzi u osób starszych i u osób z obniżoną odpornością.

Działania profilaktyczne obejmują m.in. regularne czyszczenie zbiorników wodnych i okresowe badanie wody:

  • w sieci wodociągowej
  • urządzeniach klimatyzacyjnych,
  • urządzeniach leczniczych,

urządzeniach sanitarnych

LEISZMANIOZA

Leiszmanioza jest chorobą powodowaną przez wewnątrzkomórkowe pasożyty z rodzaju Leiszmania, występujące w niektórych rejonach Azji i Afryki oraz na terenach Ameryki Południowej i Środkowej.

Przebieg i objawy choroby

Choroba występuje pod dwoma postaciami: leiszmaniozy skórnej oraz lejszamniozy trzewnej. Objawami leiszmaniozy skór i błon śluzowych są rumieniowe zmiany plamiste na skórze ulegające owrzodzeniu. W przypadku leiszmaniozy trzewnej pasożyty przedostają się do narządów wewnętrznych, głównie śledziony, szpiku kostnego oraz węzłów chłonnych. Większość inwazji przebiega bezobjawowo. Zachorowanie przejawia się gorączką, powiększeniem śledziony, wątroby i węzłów chłonnych, niedokrwistością, leukopenią i postępującym wyniszczeniem organizmu. Rezerwuarem zakażenia jest chory człowiek lub zwierzę (np. pies lub niektóre gatunki gryzoni).

Jak dochodzi do zakażenia człowieka?

Do zakażenia człowieka dochodzi poprzez pokłucia przez zainfekowane moskity. W przypadku leiszmaniozy trzewnej istnieje również możliwość przekazania inwazji z człowieka na człowieka w czasie kontaktów seksualnych, transfuzji krwi i podczas ciąży z matki na płód.

Jak się uchronić przed zakażeniem?

Unieszkodliwienie źródła zakażenia polega głównie na opryskiwaniu miejsc lęgu moskitów środkami owadobójczymi. W celu ochrony przed zarażeniem konieczne jest stosowanie w trakcie podróży w rejony występowania choroby, środków ochrony osobistej, a także repelentów skutecznie odstraszających owady. Istotne jest także unikanie wychodzenia na zewnątrz w porze największego żerowania komarów (we wczesnych godzinach rannych i o zmierzchu) oraz stosowanie odzieży osłaniającej części ciała narażone na ukąszenia (np. koszule z długimi rękawami i długie spodnie). Istnieją skuteczne metody leczenia przypadków zakażeń lub choroby

Ulotka: Jak uniknąć chorób przenoszonych przez wektory.

LEPTOSPIROZA

Leptospiroza jest zoonozą (chorobą, która może przenosić się ze zwierząt na ludzi), powodowaną przez krętki z rodzaju Leptospira. Przyczyną zakażenia u człowieka jest gatunek L.interrogans. Leptospiroza najczęściej występuje w obszarach o klimacie tropikalnym, jednakże jest ona stwierdzana również w regionach o klimacie umiarkowanym, także w Europie. Rezerwuarem L.interrogans są zwierzęta domowe (psy, świnie, bydło) oraz zwierzęta dzikie (głównie gryzonie).

Jak dochodzi do zakażenia człowieka?

Do zakażenia człowieka dochodzi poprzez kontakt bezpośredni z moczem, mięsem, krwią zakażonych zwierząt lub przez kontakt ze skażoną krętkami wodą, glebą (przeniesienie bakterii bezpośrednio np. z brudnych rąk do ust) oraz spożycie skażonej wody i żywności.

Środki zapobiegawcze

Obejmują m.in. zwalczanie gryzoni, unikanie skażonych obszarów, prawidłowe zabezpieczenie zranionej/uszkodzonej skóry, a także przestrzeganie podstawowych zasad higieny (np. dokładne mycie rąk przed każdym posiłkiem).

Objawy

Choroba może przebiegać bezobjawowo, ale może występować również w ciężkiej postaci, kończącej się zgonem. Okres inkubacji (od momentu zakażenia do wystąpienia pierwszych objawów) wynosi od 2 do 30 dni (średnio 10 dni). Po nim pojawia się gorączka, bóle głowy, mięśni, stawów, wysypka na skórze, dreszcze, wymioty zmiany w oczach (zaburzenia widzenia), ogólne wyczerpanie. W drugiej fazie choroby dochodzi do zmian w nerkach, płucach, sercu, rzadziej w mózgu. Na skutek tych zaburzeń pojawia się żółtaczka, ból brzucha, kaszel z krwistą wydzieliną, powiększenie węzłów chłonnych, wątroby, śledzony, niedowład połowiczy. Mogą występować również krwawienia.

Leczenie

Terapia antybiotykowa zastosowana odpowiednio szybko jest skuteczna, a śmiertelność w przypadku tej choroby jest niska.

LISTERIOZA

Listerioza stanowi zagrożenie głównie dla kobiet w ciąży, noworodków i osób z obniżoną odpornością. Jej czynnikiem etiologicznym jest Listeria monocytogenes. Bakterie Listeria wydalane są z kałem zakażonych zwierząt. Są one szeroko rozpowszechnione w środowisku, a ogniska zatruć pokarmowych przez nie wywoływane są rejestrowane na całym świecie.

Jak dochodzi do zakażenia?

Do zakażenia człowieka dochodzi na skutek bezpośredniego kontaktu z wydalinami i wydzielinami zakażonego zwierzęcia (m.in. bydła, owiec, kóz, drobiu), bądź tez przez spożycie skażonej żywności. Wrotami zakażenia są przewód pokarmowy, uszkodzona skóra, błony śluzowe, łożysko.

Objawy

  • U kobiet w ciąży, po okresie inkubacji trwającym około 3 tygodni, pojawiają się objawy grypopodobne lub objawy wynikające z zapalenia dróg moczowych. Na skutek zakażenia może dochodzić do obumarcia płodu i poronień lub też wrodzonej listeriozy u noworodka.
  • U osób dorosłych najczęściej nie występują żadne objawy zakażenia.
  • U osób starszych i z obniżoną odpornością na skutek zakażenia może dochodzić do zapalenia opon mózgowych, mózgu i sepsy.

Zapobieganie zakażeniu

Głównie polega na:

  • zastosowaniu właściwych środków ochronnych na farmach zwierząt,
  • przestrzeganiu zasad higieny na każdym etapie procesu przygotowywania żywności.
  • należy pamiętać o myciu rąk każdorazowo np. przed spożywaniem posiłków, po kontakcie ze zwierzętami, po wyjściu z toalety.

W leczeniu listeriozy stosuje się antybiotyki.

MALARIA

Malaria jest obecnie jedną z trzech najważniejszych, oprócz AIDS i gruźlicy, chorób zakaźnych w świecie. Liczbę nowych zachorowań szacuje się na 300-500 milionów rocznie. Z powodu malarii umiera około 1,5-2,7 milionów ludzi każdego roku. Ocenia się, iż aktualnie 40-45% ludności ziemi żyje na terenach zagrożonych malarią w ponad 100 krajach świata.

Na zachorowanie najbardziej narażone są dzieci do 5 roku życia i kobiety ciężarne mieszkające na terenach endemicznych dla malarii oraz osoby nie odporne (nie posiadające swoistych przeciwciał), podróżujące m.in. z Europy do krajów endemicznego lub epidemicznego występowania malarii.

Liczbę przypadków malarii zawlekanych do Europy ocenia się na około 10.000 rocznie. W Afryce malaria jest główną przyczyną zgonów około 20% wszystkich dzieci w wieku poniżej 5 roku życia. We wschodniej i południowej Afryce wskaźnik śmiertelności z powodu tej choroby, w okresie 1990-1998, wzrósł prawie dwukrotnie w porównaniu z latami 1982-1989. Przyczyną tego stanu jest m.in. wzrost oporności Plasmodium – czynnika etiologicznego malarii, na chlorochinę. W krajach, gdzie malaria występuje endemicznie, 25–50% chorych leczonych ambulatoryjnie i 20-50% hospitalizowanych, stanowią pacjenci chorzy na malarię. Organizacja Narodów Zjednoczonych wydała rezolucję, w której określa lata 2001-2010 dekadą wykorzeniania malarii w krajach rozwijających się, szczególnie w Afryce. Głównym celem działania jest zmniejszenie o 2/3 wskaźnika śmiertelności z powodu malarii wśród dzieci. Liczba zachorowań na malarię w Polsce nie przekracza 50 przypadków rocznie. Jednocześnie od 1963 r. są to jedynie przypadki malarii importowanej z rejonów endemicznych, przywlekane przez osoby powracające z podróży służbowych lub turystycznych. W Polsce istnieją trzy główne ośrodki medyczne zajmujące się m.in. badaniami nad lekoopornością zarodźców malarii. Są to:

  • Krajowy Ośrodek Medycyny Tropikalnej Międzywydziałowego Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej AMG w Gdyni (powołany w 2001 r.),
  • Akademia Medyczna w Poznaniu,
  • Akademia Medyczna w Warszawie.

Krajowy Ośrodek Medycyny Tropikalnej w Gdyni współpracuje m.in. z CDC w Atlancie (USA) oraz Instytutem Higieny i Medycyny Tropikalnej w Lizbonie (Portugalia) w zakresie programów badawczych nad mutacjami genowymi odpowiedzialnymi za lekooporność zarodźców malarii, zwłaszcza na terenie Afryki. Instytut rozwija także współpracę z innymi medycznymi placówkami w Europie, w ramach Trop Net Europ, Ameryce Północnej oraz Afryce. Z inicjatywy polskich misjonarzy i lekarzy Krajowego Ośrodka Medycyny Tropikalnej utworzony został w Angoli ośrodek medyczno – badawczy, gdzie m. in. realizowany jest program zwalczania malarii wśród dzieci i kobiet w ciąży, częściowo finansowany przez fundację Medical and Mobility Mission Association z Australii. Materiał badawczy z Angoli jest opracowywany pod kątem oznaczania lekooporności Plasmodium faliciparum na stosowane tam leki, co realizowane jest w ramach projektów Komitetu Badań Naukowych. Poza tym współpracujące ze sobą polskie ośrodki medycyny tropikalnej uczestniczą pośrednio w programach zwalczania malarii, gruźlicy i AIDS, wysyłając swoich pracowników do realizacji programów, prowadzonych przez organizacje międzynarodowe lub placówki misyjne.

Ulotka: Jak uniknąć chorób przenoszonych przez wektory.

MENINGOKOKI

Meningokoki (Neisseria meningitidis) to bakterie, które wywołują groźne zakażenia, takie jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i posocznica (sepsa), wspólnie określane mianem inwazyjnej choroby meningokokowej (IChM).

UWAGA! Jeśli ktoś z naszych bliskich jest chory i podejrzewamy chorobę meningokokową!

Jeśli ktoś z naszych bliskich jest chory i podejrzewamy chorobę meningokokową, natychmiast skontaktujmy się z lekarzem. Opiszmy dokładnie objawy i wspomnijmy, że naszym zdaniem może to być zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub posocznica. Jeśli nie możemy wezwać lekarza, natychmiast zawieźmy chorego do najbliższego szpitala.

Jeśli to inwazyjna choroba meningokokowa, szybkie podjęcie leczenia jest kluczowe dla ratowania życia!

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i posocznica wymagają NATYCHMIASTOWEJ pomocy lekarskiej.

Istnieje wiele grup tych bakterii. W Polsce najczęściej występują meningokoki grupy B i C. Te ostatnie częściej wywołują ogniska epidemiczne. Inne grupy meningokoków, takie jak Y czy W135 występują w Polsce bardzo rzadko.

Meningokoki występują u około 20% zdrowych ludzi w jamie nosowo-gardłowej. Na ogół przenoszą się z człowieka na człowieka przez bliski i długotrwały kontakt z wydzieliną z gardła (bardzo bliskie kontakty). Te bakterie nie przeżywają poza organizmem człowieka, więc nie można się zarazić np. na basenie lub przebywając po prostu w jednym budynku.

Ludzie w każdym wieku mogą być nosicielami meningokoków. Nosicielstwo może trwać kilka dni, tygodni lub miesięcy i nie powodować wystąpienia choroby. Bakterie wywołują u nosicieli nawet pewien stopień odporności. Niekiedy jednak przełamują one bariery ochronne organizmu i powodują zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i/lub posocznicę.

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i posocznica meningokokowa mogą być czasem trudne do rozpoznania w pierwszej fazie zakażenia. Pierwsze objawy mogą być takie same jak w przeziębieniu. Objawy mogą się rozwinąć w ciągu kilku dni, choć w niektórych przypadkach dochodzi do tego w zaledwie kilka godzin. Okres wylęgania choroby meningokokowej wynosi 2-10 dni. Kolejne objawy nie występują w określonej kolejności, a część z nich może nie wystąpić w ogóle. Musimy pamiętać, że czasem zakażeniu towarzyszyć mogą objawy inne niż przedstawione poniżej.

Objawy u niemowląt:

  • gorączka – dłonie i stopy mogą być zimne,
  • brak apetytu, wymioty, biegunka,
  • rozpaczliwy płacz, kwilenie,
  • rozdrażnienie,
  • odgięcie głowy do tyłu,
  • osłupienie, pulsujące ciemiączko,
  • senność,
  • wybroczyny (plamy) na skórze.

Objawy u dorosłych i starszych dzieci:

  • wymioty,
  • gorączka,
  • ból głowy,
  • sztywność karku,
  • bóle stawów,
  • światłowstręt,
  • senność,
  • drgawki,
  • zimne dłonie i stopy przy jednoczesnej wysokiej gorączce oraz wybroczyny na skórze mogą występować również u starszych dzieci i dorosłych.

Na podstawie materiałów informacyjnych opracowanych przez KOROUN (Marcin Kadłubowski, Waleria Hryniewicz, 2007)

NOROWIRUSY

Jakie są objawy zakażenia?

Norowirusy są częstą przyczyną występowania zakażeń pokarmowych u ludzi, objawiających się takimi dolegliwości jak wymioty, biegunka i bóle brzucha. Rzadziej występują gorączka, dreszcze i bóle głowy. Okres od momentu zakażenia do chwili wystąpienia objawów jest krótki i wynosi od 12 do 48 godzin od momentu zakażenia. Zachorowania z reguły charakteryzują się łagodnym przebiegiem, ale mogą też wystąpić nagle i powodować duże odwodnienie. Wyzdrowienie następuje najczęściej w przeciągu jednego do trzech dni. Na skutek zakażenia rzadko dochodzi do zgonu, ale może on nastąpić zwłaszcza u osób starszych lub z osłabioną odpornością.

Drogi zakażenia

Do zakażenia dochodzi poprzez bezpośredni kontakt z chorą osobą lub przedmiotami i powierzchniami zanieczyszczonymi norowirusami pochodzącymi od chorej osoby. Zakażenie może również nastąpić drogą pokarmową, na skutek spożycia skażonej żywności lub wody.

Kto może zachorować?

Zachorować mogą osoby w każdym wieku, gdyż przebycie zachorowania nie chroni przed następnym zachorowaniem (nie jest wytwarzana długotrwała odporność organizmu zapobiegająca ponownemu zachorowaniu). Norowirusy są częstą przyczyną powstawania dużych ognisk zatruć pokarmowych ponieważ bardzo łatwo przenoszone są z człowieka na człowieka. Ogniska zakażeń norowirusami najczęściej występują w środowiskach skupiających duże grupy ludzi na niewielkiej powierzchni, jak szpitale, domy opieki społecznej, szkoły itp.

Jak eliminować kolejne zachorowania?

Często jedynym skutecznym sposobem eliminacji kolejnych zachorowań jest czasowe zamknięcie instytucji, w której wystąpiło takie ognisko i eliminacja zachorowania. Przecięcie dróg szerzenia zakażenia wymaga bezwzględnego przestrzegania zasad higieny osobistej. Ponadto konieczna jest też systematyczna dezynfekcja skażonych wirusem powierzchni oraz odpowiednia higiena przygotowywania posiłków.

Wytyczne WHO – higiena rąk w opiece zdrowotnej.

ODRA

Odra jest ostrą, wysoce zakaźną chorobą wirusową wywoływaną przez paramyxowirusy ,zdolną do wywoływania epidemii. Zakaźność jest bliska 100% u osób podatnych, a w okresie przedszczepiennym odra dotknie prawie każdą osobę w wieku dziecięcym. Szczepienia ochronne radykalnie zmniejszyły zachorowalność na odrę w Europie, ale pomimo ogólnie wysokiego poziomu zaszczepienia, odra nadal powoduje częste epidemie. Globalnie, odra pozostaje główną przyczyną zgonów dzieci i około 160 000 z nich umiera każdego roku z powodu powikłań choroby.

 OBJAWY I POWIKŁANIA PO ODRZE

  • Pierwsze objawy odry pojawiają się po 10-12 dniowym okresie inkubacji i charakteryzuje się gorączką, zapaleniem spojówek, katarem, kaszlem i zapaleniem oskrzelików. U prawie wszystkich podatnych, zarażonych osób rozwija się postać kliniczna choroby.
  • Plamki Koplika, uważane za swoisty objaw odry, pojawiają się na błonie śluzowej policzka 1-2 dni przed wystąpieniem wysypki.
  • Grudkowo-plamista wysypka pojawia się 2-4 dni po wystąpieniu gorączki. Przez kolejne 3 dni, rozprzestrzenia się (zstępuje) ona z głowy na tułów, a następnie na ręce i nogi. Wysypka utrzymuje się przez 3 do 7 dni, potem ustępuje, pozostawiając brunatne przebarwienia i delikatne złuszczanie naskórka.
  • Szczególnie ciężki przebieg odry występuje zwykle u źle odżywionych małych dzieci, szczególnie tych z niedoborami witaminy A lub tych, których układ odpornościowy został osłabiony przez HIV/AIDS lub inną chorobę.
  • Prawdopodobieństwo wystąpienia powikłań zwiększa się jeśli gorączka nie spadnie w ciągu 1 lub 2 dni po wystąpieniu wysypki.
  • Najczęstszymi powikłaniami odry są: zapalenie ucha środkowego (7-9%), zapalenie płuc (1-6%), biegunka (8%), poinfekcyjne zapalenie mózgu (1 na 1000 do 2000 przypadków) oraz podostre stwardniające zapalenie mózgu (SSPE ), które dotyczy 1 na 100 000 przypadków.
  • Śmiertelne przypadki odry są spowodowane głównie komplikacjami po infekcji bakteryjnej.
  • Liczba przypadków śmiertelnych wynosi 1-3 na 1000 przypadków, a najwyższa jest u dzieci poniżej piątego r.ż. i u osób z obniżoną odpornością. Zapalenie płuc odpowiada za sześć z dziesięciu zgonów związanych z odrą.
  • Podostre stwardniające zapalenie mózgu (SSPE) jest rzadką (1 na 100 000 przypadków) ale śmiertelną, degeneracyjną chorobą ośrodkowego układu nerwowego spowodowaną trwałą infekcją zmutowanym wirusem odry. Początek choroby następuje kilka lat po epizodzie odry (średnio siedem lat), a większość dotkniętych nią dzieci chorowała na odrę przed ukończeniem drugiego roku życia.
  • Niemowlęta po porodzie są chronione przed odrą dzięki przeciwciałom matki, jeśli jest ona jest odporna na odrę. Ten rodzaj odporności (odporność bierna) stopniowo zanika w drugiej połowie pierwszego roku życia. Niemowlęta z częściową odpornością bierną mogą przechodzić odrę łagodniej i krócej.

DROGI PRZENOSZENIA ODRY

Wysoce zaraźliwy wirus odry rozprzestrzenia się podczas kaszlu lub kichania, przez bliski lub bezpośredni kontakt z wydzielinami z nosa i gardła osoby zakażonej. Wirus pozostaje aktywny i zakaźny w powietrzu przez klika godzin, a na skażonych powierzchniach do 2 godzin. Może być rozprzestrzeniany przez zakażone osoby od 3 dni przed wystąpieniem wstępnych objawów nieżytowych i gorączki (5 dni przed wystąpieniem wysypki), do 3 dni od wystąpienia wysypki.

GRUPY RYZYKA

Osoby o podwyższonym ryzyku zachorowania na odrę to niemowlęta, które są za małe, aby można je było szczepić, osoby, u których szczepionka nie wywołała odporności oraz osoby, które z przyczyn medycznych, religijnych lub innych nie zostały zaszczepione.

LECZENIE

Nie ma specyficznej terapii przeciwwirusowej w przypadku odry, a większość chorych powróci do zdrowia po leczeniu wspomagającym, w tym w postaci nawodnienia i podawania leków przeciwgorączkowych. Zakażenia bakteryjne są powszechne i powinny być leczone antybiotykami, ale leczenie profilaktyczne nie jest wskazane. Gorączka utrzymująca się po dwóch dniach od pojawienia się wysypki jest oznaką powikłań.

ZAPOBIEGANIE

Szczepienie jest jedynym skutecznym środkiem zapobiegającym zachorowaniu na odrę. Należy zwrócić uwagę na bardzo wysoką efektywność szczepień przeciw odrze.
Po podaniu pierwszej dawki szczepionki odporność uzyskuje ok. 95–98% osób zaszczepionych. Natomiast podanie drugiej dawki szczepionki pozwala osiągnąć odporność u niemalże 100% osób zaszczepionych.

Zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO), szczepienia na odrę wykonuje się planowo szczepionką MMR (szczepionka skojarzona przeciw odrze, śwince i różyczce) u dzieci w 13–15. miesiącu życia oraz w 6. roku życia (w najnowszym PSO na 2019 r. dokonano przesunięcia z 10. na 6. r.ż.) i są one obowiązkowe dla dzieci i młodzieży, które nie ukończyły 19 roku życia.

EPIDEMIOLOGIA

Liczbę odnotowanych przypadków zachorowań na odrę w Polsce w latach 2005-2017 przedstawia tabela 1.
Tabela 1. Liczba przypadków odry w Polsce w latach 2005-2017.

Odra
Rok Liczba przypadków
2005 13
2006 120
2007 40
2008 100
2009 115
2010 13
2011 38
2012 70
2013 84
2014 110
2015 48
2016 133
2017 63

Źródło: NIZP-PZH  (www.pzh.gov.pl)

Dane dotyczące zakażeń oraz zachorowań na choroby zakaźne można znaleźć na stronie internetowej Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny (NIZP-PZH) https://www.pzh.gov.pl/ w: Serwisy tematyczne à Meldunki epidemiologiczne à EPIMELD:

  • Meldunki o zachorowaniach na choroby zakaźne, zakażeniach i zatruciach w Polsce (meldunki dwutygodniowe).
  • Biuletyn „Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce” (biuletyn roczny).

GLOBALNY PROGRAMACH ELIMINACJI I ERADYKACJI ODRY I RÓŻYCZKI

W odniesieniu do chorób zakaźnych, które nie mają rezerwuaru zwierzęcego (tzn. występują jedynie u człowieka) i dla których dostępne są szczepionki o wysokim stopniu skuteczności możliwe jest osiągnięcie celu jakim jest eliminacja choroby na danym obszarze (rozumiana jako brak zakażeń na terenie kraju przy możliwych zawleczeniach z zagranicy), a następnie eradykacja choroby tzn. jej całkowitego wyeliminowania na świecie. Obecnie Polska uczestniczy w koordynowanych przez WHO globalnym programie eliminacji odry i różyczki.

Opracowano na podstawie informacji ECDC

OSPA PRAWDZIWA

Ospa prawdziwa jest to ciężko przebiegająca, wirusowa choroba zakaźna o wysokiej śmiertelności. Typowym objawem jest charakterystyczna wysypka, pojawiająca się w tym samym czasie na całym ciele, po około 2-4 dniach gorączki. W końcowej fazie choroby krosty pokrywają się strupami, po odpadnięciu których pozostają trwałe, szpecące blizny. Po zorganizowaniu akcji przeciwepidemicznej, po 1966 roku nastąpiła na świecie intensywna akcja całkowitej likwidacji tej groźnej choroby. Wykorzenienie ospy prawdziwej Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła w 1980 r. Oznacza to, że środowisko jest wolne od wirusa ospy prawdziwej, którego kolekcje przechowywane są jednak w wybranych laboratoriach na świecie.

Źródło zakażenia

Źródłem zakażenia jest chory człowiek. Przeniesienie choroby następuje najczęściej drogą kropelkową w wyniku bezpośredniego kontaktu z chorym człowiekiem lub pośrednio – przez kontakt ze skażonymi przedmiotami (np. koce, ubrania). Chory jest zakaźny od momentu pojawienia się pierwszych zmian na skórze i błonach śluzowych, aż do momentu całkowitego odpadnięcia strupów (strupy zawierające wirusa są także zakaźne). Okres ten wynosi z reguły około 3 tygodni. Powszechna jest wrażliwość ludzi niezaszczepionych. Odporność poszczepienna utrzymuje się przez kilka lat, po upływie których potrzebne jest wykonanie ponownego szczepienia.

W związku jednak z likwidacją choroby, w 1980 roku, zgodnie z zaleceniami WHO szczepienia przeciwko tej chorobie zostały całkowicie wycofane z kalendarza szczepień ochronnych. Tak więc ludność w Polsce, podobnie jak i w większości innych krajów, można obecnie uważać za nieodporną na wirusa ospy prawdziwej. Przed rokiem 1980, w celu uzyskania szczepionki do uodpornienia ludzi przeciwko ospie prawdziwej stosowano wirusa ospy krowiej tzw. wirusa krowianki, który należy do tej samej grupy wirusów co wirus ospy prawdziwej.

Powikłania 

Groźnym powikłaniem po szczepieniu było jednak zapalenie rogówki, zapalenie mózgu, a także uogólnione zakażenie wirusem krowianki. Krowianka i jej powikłania zostały w dużym stopniu wyeliminowane wraz z zaniechaniem szczepień przeciwko ospie prawdziwej i likwidacją tej choroby. Wirus krowianki powoduje zakażenia głównie w populacjach dzikich gryzoni. Jest również możliwe przeniesienie go na zwierzęta hodowlane takie jak koty czy szczury. Sporadycznie dochodzi również do zakażeń tym wirusem u ludzi na skutek bezpośredniego kontaktu z zakażonymi zwierzętami. Ponieważ prawdopodobnie nie wszystkie kraje zastosowały się do Konwencji o zakazie prowadzenia badań, produkcji i gromadzenia zapasów broni bakteriologicznej (biologicznej) i toksycznej oraz ich zniszczeniu z 1972 r., wciąż istnieje zagrożenie użycia wirusa ospy prawdziwej jako broni biologicznej. Jest to prawdopodobne z uwagi na jego wysoką zakaźność, łatwość szerzenia się zachorowań, wysoką śmiertelność oraz niewielkie koszty produkcji.

OSPA WIETRZNA i PÓŁPASIEC

Ospa wietrzna i półpasiec są chorobami występującymi na całym świecie, powodowanymi jest przez ten sam wirus Varicella-zoster virus. Ospa wietrzna występuje zwykle u dzieci.

Objawy ospy wietrznej

Na ogół stwierdza się u nich łagodne objawy kliniczne takie jak brak łaknienia, ból głowy, osłabienie, niewysoka gorączka. Wysypka pojawia się stopniowo i przechodzi od fazy plam do pęcherzyków, krost i krótko utrzymujących się blizn. Wysypka występuje na całym ciele, choć początkowo pojawia się na tułowiu. Wysypce towarzyszy silny świąd. Dodatkowo może też wystąpić powiększenie węzłów chłonnych potylicznych i karkowych. Przebieg ospy wietrznej najczęściej łagodny u dzieci – u młodzieży i dorosłych może charakteryzować się znacznym nasileniem objawów. Ryzyko wystąpienia powikłań po zachorowaniu (np. wtórne zakażenia bakteryjne skóry, bakteryjne zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie serca itp.) wzrasta wraz z wiekiem.

Objawy półpaśca

Na skutek uaktywnienia się wirusów, które pozostają po przechorowaniu w zwojach nerwowych, mogą pojawić się objawy półpaśca. Po kilku dniach bólu i tkliwości skóry unerwionej przez zajęte nerwy następuje w tym miejscu wysyp pęcherzyków przypominających pęcherzyki ospy wietrznej, nieco jednak większych i głębiej umiejscowionych.

Drogi zakażenia

Wirus wywołujący ospę wietrzną i półpaśca szerzy się drogą kropelkową, przez kontakt bezpośredni i pośrednio przez kontakt z przedmiotami świeżo zanieczyszczonymi wydzieliną z pęcherzyków od chorej osoby. Ospa wietrzna charakteryzuje się wysoką zaraźliwością. Większość ludzi choruje w dzieciństwie, a ponieważ zachorowanie pozostawia trwałą odporność, dorośli są odporni na tę chorobę i powtórne zachorowania na ospę należą do rzadkości.

Szczepienie

Dostępna jest szczepionka przeciw ospie wietrznej. W Polsce, zgodnie z aktualnie obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest obowiązkowe dla osób narażonych w sposób szczególnych na zakażenie (dzieci do ukończenia 12 roku życia: z upośledzeniem odporności, o wysokim ryzyku ciężkiego przebiegu choroby, z ostrą białaczką limfoblastyczną w okresie remisji, zakażone HIV, przed leczeniem immunosupresyjnym lub chemioterapią, oraz dzieci do ukończenia 12 roku życia z otoczenia tych osób określonych). Zaleca się je natomiast wybranym grupom (osobom, które nie chorowały na ospę wietrzną i nie zostały wcześniej zaszczepione w ramach szczepień obowiązkowych albo zalecanych oraz kobietom planującym zajście w ciążę, które nie chorowały wcześniej na ospę wietrzną).

POLIOMYELITIS

Poliomyelitis (choroba Heinego – Medina, ostre zapalenie rogów przednich rdzenia kręgowego, nagminne porażenie dziecięce) wywoływane jest przez poliowirusy należące do rodzaju Enterovirus. Okres wylęgania choroby trwa średnio 7 – 14 dni.

Objawy

Zakażenia poliowirusami wywołują różnorodne objawy kliniczne – od zakażeń bezobjawowych, przez gorączkę, bóle głowy i objawy żołądkowo-jelitowe, postacie oponowe, aż do ciężkich zachorowań porażennych. W przypadku postaci porażennych, śmiertelność wynosi 2 – 10 %, wzrastając wraz z wiekiem. Porażenia pojawiające się w przebiegu choroby obejmują poszczególne grupy mięśni kończyn lub tułowia.

Jak dochodzi do zakażenia?

Źródłem zakażenia jest chory bezobjawowo człowiek. Zakażenia utrzymują się głównie wśród dzieci. Zakażenie szerzy się drogą pokarmową i kropelkową poprzez bliski kontakt z zakażonym człowiekiem, a także przez przedmioty zanieczyszczone wydzieliną z gardła lub kałem. Pewną rolę w przenoszeniu wirusa może również odegrać np. woda pitna zanieczyszczona ściekami komunalnymi, w których może znajdować się wirus.

Leczenie

Jest wyłącznie objawowe. Nie są dostępne leki swoiście działające.

Szczepienie

Poliomyelitis jest chorobą, której można natomiast skutecznie zapobiegać poprzez szczepienia. W Polsce szczepienie przeciwko poliomyelitis prowadzone są w Polsce od połowy lat 50-tych. Zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych wszystkim dzieciom podawane są cztery dawki szczepionki przeciwko poliomyelitis: 3 dawki szczepionki inaktywowanej (IPV) odpowiednio w 3-4 miesiącu życia, 5-6 miesiącu życia oraz w 16-18 miesiącu życia. Czwarta przypominająca dawka doustną szczepionką (OPV) podawana jest w 6 roku życia. Ostatni przypadek poliomyelitis spowodowany dzikim wirusem polio wystąpił w Polsce w 1984 r. Zarówno Polska, jak i cały region Europejski WHO są oficjalnie wolne od tej choroby od 2002 r. Choroba nadal występuje endemicznie w niektórych rejonach świata. W ostatnim czasie obserwowany jest wzrost liczby potwierdzonych przypadków zachorowania na poliomyelitis oraz rozszerzenie się obszaru, na którym potwierdzono cyrkulację wirusa polio. W dniu 5 maja 2014 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wydała komunikat, w którym określiła transgraniczne rozprzestrzenianie się dzikiego wirusa polio w roku 2014 jako wydarzenie nadzwyczajne stanowiące międzynarodowe zagrożenie dla zdrowia publicznego. WHO podkreśla, że obecna sytuacja może skutkować niepowodzeniem w prowadzonym od lat ogólnoświatowym programie mającym na celu całkowitą eradykację poliomyelitis na całym świecie.

RÓŻYCZKA

Różyczka jest chorobą wirusową. Wirus z rodziny Togaviridae przenosi się z człowieka na człowieka drogą kropelkową lub przez kontakt z przedmiotami zanieczyszczonymi wydzieliną z gardła, krwią, moczem, kałem. Człowiek jest jedynym rezerwuarem wirusa. Różyczka jest charakterystyczną chorobą wieku dziecięcego i wówczas przebiega stosunkowo łagodnie. W przypadku, jednak gdy do zakażenia dojdzie u kobiet w ciąży, może to doprowadzić do poważnych zaburzeń w rozwoju płodu. Człowiek chory jest zakaźny dla innych osób w okresie 7 dni przed pojawieniem się wysypki do 5-8 dni po jej ustąpieniu.

Objawy

Po okresie inkubacji, trwającym około 2-3 tygodnie, dochodzi do powiększenia węzłów chłonnych, pogorszenia samopoczucia, wysypki, zapalenia gardła, zapalenia spojówek. Czasem występuje gorączka. Wysypka najpierw pojawia się na twarzy i szyi, następnie rozprzestrzenia się na tułów i kończyny. Ustępuje po około 3 dniach. Na około dobę przed wystąpieniem wysypki, dochodzi do powiększenia węzłów chłonnych za uszami, w tylnej części szyi i karku. Węzły chłonne stają się bolesne. Około 20-50% zakażeń wirusem różyczki przebiega bezobjawowo. Niekiedy mogą wystąpić objawy wskazujące na zapalenie stawów (głównie drobnych stawów dłoni i kolan) oraz innych powikłań wynikających z zapalenia mózgu, jąder, zmian skórnych.

Dlaczego jest niebezpieczną chorobą dla kobiet w ciąży?

Najgroźniejsze konsekwencje różyczka powoduje u kobiet, gdy do zakażenia dojdzie w pierwszych 3 miesiącach ciąży. Wirus może atakować wszystkie narządy rozwijającego się płodu, powodując jego śmierć lub ciężkie zaburzenia rozwoju. Niemowlęta zakażone wirusem różyczki podczas ciąży mogą być zakaźne przez rok lub nawet dłużej.

Szczepienie

Różyczka jest chorobą, której można skutecznie zapobiegać poprzez szczepienia. W Polsce szczepienie przeciwko różyczce, zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych, jest obowiązkowe i wykonuje się je łącznie ze szczepieniem przeciwko śwince i odrze (1 szczepionka). Pierwsze szczepienie wykonuje się u dzieci w 13-14 miesiącu życia, natomiast dawkę przypominającą podaje się w 10 roku życia.

SALMONELOZY DUROWE I JELITOWE

Salmonelozy są to choroby powodowane przez pałeczki Salmonella, które dzieli się na durowe i jelitowe.

Człowiek może zakazić się poprzez:

  • spożycie żywności zanieczyszczonej bakteriami Salmonella,
  • spożycie produktów żywnościowych pochodzących od zwierząt zakażonych (mięso, jaja, mleko),
  • używanie skażonego sprzętu kuchennego, maszyn do produkcji żywności.

W szczególnych warunkach (szpitale, domy opieki) zakażenie może się szerzyć drogą bezpośredniego kontaktu lub drogą powietrzną.

Objawy

Pierwsze objawy choroby pojawiają się w okresie od 6 godzin do 3-7 dni od momentu kontaktu z czynnikiem zakaźnym i są to: bóle brzucha, gorączka, biegunka, odwodnienie, nudności, wymioty. Niekiedy może rozwinąć się zakażenie układowe o cięższym przebiegu, tzw. postać pozajelitowa, szczególnie u małych dzieci, osób w podeszłym wieku lub z obniżoną odpornością. Obserwuje się wówczas powstawanie ropni, zapalenie dróg żółciowych, płuc, opon mózgowo-rdzeniowych, stawów, szpiku kostnego, kości oraz posocznicę. Istnieje skuteczne leczenie salmonelloz.

Zachorowaniom na Salmonelozy można zapobiec poprzez:

  • przestrzeganie podstawowych zasad higieny przyrządzania posiłków
  • dezynfekcję pomieszczeń i przedmiotów, z którymi stykał się chory,
  • szczepienie ochronne przeciwko durowi brzusznemu – jest najpewniejszym sposobem zabezpieczenia przed zachorowaniem. Zalecane jest ono osobom podróżującym w obszary endemicznego występowania choroby oraz narażonym ze względu na rodzaj wykonywanej pracy. Ponadto, możliwe jest nałożenie obowiązku szczepień przeciwko durowi brzusznemu w sytuacji zagrożenia epidemicznego, stanu epidemii lub ze wskazań indywidualnych,
  • poddanie obowiązkowym badaniom sanitarno-epidemiologicznym osób podejmujących lub wykonujących prace w styczności z żywnością w zakładach produkcji i obrotu żywnością, z wodą przeznaczoną do spożycia przez ludzi lub wymagające bezpośredniego kontaktu z ludźmi, np. w zakładach opieki zdrowotnej czy przedszkolach. Badania te mają na celu wykrycie i odsunięcie od wykonywania ww. prac osób chorych i nosicieli pałeczek Salmonella. Ograniczy to ryzyko przeniesienia zakażenia na inne osoby.

Podział Salmoneloz

Salmonelozy durowe – dur brzuszny i dur rzekomy – powodowane są odpowiednio przez bakterie Salmonella Typhi oraz Salmonella Paratyphi A, B i C. Przypadki duru mogą wystąpić na całym świecie, choć najczęściej zachorowania odnotowuje się w krajach o niskim standardzie życia i na terenach o złym stanie sanitarno-higienicznym.Do zakażenia bakteriami wywołującymi dur brzuszny lub rzekomy dochodzi w wyniku spożycia wody lub żywności zanieczyszczonych wydalinami zakażonych ludzi lub też, w przypadku duru rzekomego B, zwierząt.Pierwsze objawy duru brzusznego pojawiają się w okresie od 1 tygodnia do 3 tygodni od momentu kontaktu z czynnikiem zakaźnym i są to: gorączka, bezsenność, bóle głowy, bóle mięśniowe, złe samopoczucie, biegunka lub zaparcia. Ponadto na skórze tułowia może pojawić się wysypka (tzw. różyczka durowa), a także możliwe są objawy ze strony innych układów np. oddechowego i krążenia. W przypadku duru rzekomego objawy chorobowe i okres wylęgania choroby są podobne jak w durze brzusznym, częściej jednak występują zakażenia bezobjawowe oraz postacie o lekkim przebiegu i objawach nieżytu żołądkowo-jelitowego. Część osób zakażonych po przechorowaniu duru brzusznego lub duru rzekomego, zostaje dożywotnio bezobjawowymi nosicielami pałeczek Salmonella typhi lub Salmonella paratyphi.

Salmonelozy jelitowe powodowane są przez pałeczki Salmonella, inne niż Salmonella typhi oraz Salmonella paratyphi. Zachorowania występują na całym świecie, choć stopień rozprzestrzeniania się salmoneloz w znacznym stopniu zależy m. in. od obyczajów żywieniowych oraz nadzoru weterynaryjnego (szczególnie w dużych fermach hodowlanych).

Ulotka: 5 kroków do bezpieczniejszej żywności.

SCHISTOSOMATOZA

Schistosomatoza jest chorobą powodowaną przez pasożyty przywry z rodzaju Schistosoma: S. haematobium, S. mansoni, S.japonicum, S. intercalatum, S. mekongi. Pasożyty te osiedlają się w naczyniach krwionośnych człowieka, tam odżywiają się krwią i składają jaja, powodując tym samym zmiany chorobowe w organizmie.Okres wylęgania objawów choroby wynosi od 3 do 7 tygodni.

Objawy

Objawy kliniczne schistosomatozy są różne i zależą w szczególności od gatunku pasożyta i nasilenia jego inwazji. Wyróżnia się 3 okresy inwazji: penetracja przywr przez skórę, migracja i dojrzewanie pasożytów w organizmie oraz okres następstw późnych. Inwazja przywr jest długotrwała i przy braku prawidłowej diagnozy może trwać 3-8 lat. Na pierwszym etapie mogą występować: świąd, rumień, wysypka na skórze, zwykle już w ciągu kilku minut od ekspozycji. Objawy te zanikają po 24-72 h. Okresowi migracji i dojrzewania przywr towarzyszą dreszcze, poty, gorączka, bóle mięśni i stawów, nudności, biegunka często z krwią i śluzem, kaszel, objawy ze strony nerek i pęcherza moczowego np. krwiomocz. W ostatnim okresie inwazji obserwowano powiększenie wątroby i śledziony, marskość wątroby, wodobrzusze, żylaki przełyku

W jakich krajach występuje Schistosomatoza

Schistosomatoza jest chorobą występującą ogniskowo (endemicznie), przy czym S. haematobium występuje głównie w krajach Afryki równikowej oraz południowo-wschodniej oraz w krajach Bliskiego Wschodu, a także na wyspach Oceanu Indyjskiego. Obecność ślimaka – żywiciela pośredniego dla pasożyta, który jest odpowiedzialny za wystąpienie tej choroby, została udokumentowana jak dotąd w Portugalii, Hiszpanii, Włoszech (Sardynia), południowej Francji oraz na Korsyce (rzeka Cavu oraz kąpieliska rzek Solenzara, Osu i Tarcu).

Od 2011 r. odnotowuje się przypadki zachorowań na schistosomatozę u ludzi, którzy przebywając turystycznie na Korsyce, korzystali z kąpieli w rzece Cavu w pobliżu Porto Vecchio, w południowej części wyspy. Osoby chore to zarówno mieszkańcy Korsyki jak i turyści. W pierwszej połowie 2015 r. zarejestrowano 110 nowych przypadków. Z kolei w październiku 2015 r. odnotowano zachorowanie u obywatela Francji przebywającego w tym regionie wraz z rodziną, w okresie lata 2015 r. Poza aktualnymi przypadkami na Korsyce, jak dotąd nie odnotowano występowania zachorowań na tę chorobę na terenie innych krajów Europy.

W związku ze stwierdzeniem odpowiednich uwarunkowań środowiskowych i klimatycznych zarówno dla rozwoju żywiciela pośredniego jak i samego pasożyta, przypuszcza się, że zwiększona aktywność rekreacyjna ludzi w wodach ww. rzek Korsyki w okresie miesięcy letnich stwarza ryzyko zarażenia pasożytem wywołującym schistosomatozę.

Jak można się zarazić?

Głównym rezerwuarem S. haematobium jest człowiek. Chory człowiek nie jest jednak zakaźny dla innej osoby, stanowi jednak źródło skażenia środowiska i może zarażać żywicieli pośrednich tj. ślimaki należące do określonych gatunków. Zarażony człowiek wydala jaja pasożyta wraz z moczem lub kałem. Po dostaniu się do wody z jaj uwalnia się postać larwalna, która przenika do ślimaka. Po przejściu cyklu rozwojowego w organizmie ślimaka, larwy wydostają się ponownie do wody i stają się inwazyjne dla człowieka. Do zarażenia człowieka dochodzi najczęściej w czasie kąpieli, czy brodzenia w wodzie, w naturalnych zbiornikach wodnych, w których bytują określone gatunki ślimaków. Najbardziej podatne na zarażenie są osoby w wieku 5-15 lat.

Jak mogę zabezpieczyć się przed zachorowaniem?

Nie istnieje szczepionka przeciwko przywrom wywołującym schistosomatozę. Leczenie schistosomatozy polega na przyjmowaniu leków przeciwpasożytniczych w określonych dawkach przez odpowiedni okres czasu, zgodnie z zaleceniami lekarza.

Aby uniknąć inwazji przywr na terenach, gdzie występują one endemicznie należy:

  • unikać kąpieli i brodzenia w wodzie w naturalnych zbiornikach wodnych (rzeki, jeziora, stawy, tereny podmokłe), jednocześnie kąpiel w oceanie i morzu uznana jest za bezpieczną;

unikać spożywania nieprzegotowanej wody pochodzącej z naturalnych zbiorników wodnych i stosować metody uzdatniania wody (filtrowanie z zastosowaniem filtrów o porach 30 mikrometrów lub mniejszych, podgrzewanie wody w temperaturze 50 stopni C przez 5 min., pozostawienie zebranej w baniaku wody na co najmniej 24 h – w tym czasie, w stojącej wodzie, pasożyty obumierają).

TĘŻEC

Tężec jest chorobą zakaźną, która występuje na całym świecie. Objawy tężca wynikają z działania neurotoksyny produkowanej przez bakterie Clostridium tetani, której głównym rezerwuarem są zwierzęta roślinożerne. Bakterie bytują w przewodzie pokarmowym tych zwierząt, nie powodując u nich choroby. Bakterie w postaci przetrwalników (forma umożliwiająca bakteriom przetrwanie niekorzystnych warunków) uwalnianie są z kałem do środowiska. Najwięcej przypadków tężca u ludzi występuje na skutek skażenia rany glebą lub kurzem, zawierającymi spory.

Objawy

Po okresie inkubacji trwającym około 2 tygodni (czasem dłużej), na skutek działania toksyn produkowanych przez bakterie w ranie, pojawiają się objawy niespecyficzne (gorączka, osłabienie) oraz zlokalizowane zaburzenia w funkcjonowaniu mięśni. Następnie nasilają się uogólnione skurcze mięśni, często doprowadzając do zgonu z powodu uszkodzenia serca lub płuc. Charakterystycznym objawem tężca jest szczękościsk, któremu towarzyszy skurcz mięsni karku, grzbietu, brzucha, kończyn. Choroba może mieć przebieg lekki (ze szczękościskiem, słabym, krótkotrwałym porażeniem), bądź też ciężki, charakteryzujący się wystąpieniem uogólnionych prężeń, zaburzeń połykania, duszności, obfitymi potami, bezdechem, sinicą, zamroczeniem.

Zapobieganie zakażeniu

Opiera się głównie na ograniczeniu możliwości zanieczyszczenia rany glebą, czy też kurzem oraz przestrzeganiu zasad higieny. W przypadku zranienia np. podczas pracy z ziemią, ściekami, przy nawożeniu, ranę należy niezwłocznie oczyścić i jak najszybciej skontaktować się z lekarzem, który podejmie decyzję co do dalszego postępowania.

Śmiertelność

W przypadku tej choroby bliska jest 50% i zależy od nasilenia i rodzajów objawów klinicznych, wieku chorego i czasu oraz rodzaju wdrożonej opieki medycznej.

Leczenie

Terapia obejmuje m.in. umycie i dezynfekcję zanieczyszczonej rany, ewentualnie jej chirurgiczne opracowanie, podanie antybiotyków i specyficznych immunoglobulin, a także, w razie potrzeby, zastosowanie intensywnej terapii.

Szczepienie

Dostępna jest skuteczna inaktywowana szczepionka przeciwko tężcowi.

TOKSOKAROZA

Toksokaroza jest chorobą odzwierzęcą wywołaną inwazją glisty psiej (Toxocara canis) lub glisty kociej (Toxocara cati).

Objawy

U ludzi może objawiać się m.in. zmianami w zachowaniu, bólami głowy, drgawkami, bólami brzucha, wysypką, kaszlem, zaburzeniami w widzeniu. Źródłem zarażenia ludzi są m.in. zarażone psy, koty, ich odchody, zanieczyszczony odchodami zwierząt piasek i gleba, skażony pokarm, zanieczyszczone ręce.

Istnieje wiele sposobów zapobiegania tej chorobie u ludzi, w tym m.in.:

  • systematyczne odrobaczanie psów i kotów,
  • zabezpieczanie piaskownic i placów zabaw,
  • sprzątanie odchodów zwierząt,
  • częste mycie rąk przede wszystkim przed jedzeniem,
  • po zabawie, kontakcie ze zwierzętami,mycie jarzyn i owoców.
TOKSOPLAZMOZA

Przyczyną toksoplazmozy jest pierwotniak Toxoplasma gondii. Jego rezerwuarem jest większość ssaków i ptaków (w tym m.in. owce, świnie, drób, gryzonie). Zwierzęta wydalają cysty z kałem. Cysty te mogą przetrwać w środowisku przez długi czas; mogą przenosić się na owoce i warzywa, do zbiorników wody pitnej, na ręce (podczas zabawy w piaskownicy). Są one również przenoszone przez owady.

Jak dochodzi do zakażenia?

Do zakażenia człowieka dochodzi poprzez spożycie cyst np. poprzez zjedzenie surowego lub niedogotowanego mięsa zawierającego cysty (przede wszystkim wieprzowiny i baraniny). Wrotami zakażenia jest przewód pokarmowy, niekiedy uszkodzona skóra i błony śluzowe, a także, w przypadku toksoplazmozy wrodzonej, łożysko.

Objawy

Zwykle toksoplazmoza przebiega u ludzi (i zwierząt) bezobjawowo, u niektórych osób może dochodzić do powiększenia węzłów chłonnych. Niekiedy pojawiają się objawy wynikające z zapalenia mózgu lub mięśni. Po okresie ostrym (objawowym lub bezobjawowym), następuje postać przewlekła.

Dla kogo choroba jest niebezpieczna?

Podczas ciąży, nawet u kobiet nie wykazujących objawów, może ona powodować chorobowe zmiany płodu, co może kończyć się poronieniem, urodzeniem martwego płodu, zgonem okołoporodowym lub zakażeniem wrodzonym z poważnymi zmianami dotyczącymi oczu i mózgu (w tym m.in. zapaleniem siatkówki, naczyniówki, powiększeniem wątroby i śledziony, skazą krwotoczna, żółtaczką, oczopląsem). Dlatego tak ważne jest badanie kobiet ciężarnych w kierunku nosicielstwa T.gondii i wczesne podjęcie skutecznego leczenia.

Toksoplazmoza może być groźna dla osób z obniżoną odpornością  Zakażenie u ludzi z obniżoną odpornością może doprowadzać do zaburzeń ośrodkowego układu nerwowego i zaburzeń w funkcjonowaniu innych organów. Tacy pacjenci wymagają bardzo często długotrwałej terapii.

Jak uniknąć zakażenia?

Aby uniknąć ryzyka zakażenia należy:

  • przestrzegać zasad higieny osobistej,
  • przestrzegać zasad właściwego przygotowywania posiłków,
  • unikać spożywania wody i produktów mięsnych surowych i półsurowych niewiadomego pochodzenia,
  • chronić żywność przed dostępem owadów i gryzoni,
  • dbać o czystość piaskownic dla dzieci.
TULAREMIA

Tularemia jest zoonozą (chorobą, która może zostać przeniesiona ze zwierząt na ludzi), wywoływaną przez bakterie Francisella tularensis. Bakteria ta może przetrwać kilka tygodni w niskiej temperaturze, zarówno w wodzie, wilgotnej glebie, sianie, jak i padlinie zwierzęcej. Naturalnym rezerwuarem bakterii (bytują tam one stale nie powodując objawów choroby) są różne gatunki zwierząt, głównie króliki, zające, wiewiórki, lisy i kleszcze.

Jak może dojść do zakażenia?

Do zakażenia człowieka może dochodzić przez ugryzienie przez zakażonego owada (kleszcze, komary i muchy), przez bezpośredni kontakt z tkankami zakażonych zwierząt i skażoną glebą lub przez picie skażonej wody i jedzenie niedogotowanego, skażonego mięsa. W niektórych przypadkach do zakażenia dochodzi na skutek wdychania skażonego aerozolu.

Objawy

Po okresie inkubacji trwającym 3-5 dni, pojawia się wysoka gorączka, dreszcze, bóle głowy, mięśni, osłabienie, wymioty, powiększenie węzłów chłonnych, objawy zapalenia gardła, zapalenia płuc. Może dochodzić do sepsy. Rozpoznanie tularemii na podstawie objawów klinicznych jest bardzo trudne.

Zapobieganie

Polega na ochronie przed ukąszeniami owadów, unikaniu picia potencjalnie skażonej wody i spożywaniu tylko dogotowanego/dopieczonego mięsa (dotyczy to przede wszystkim mięsa z królików i zajęcy).

Leczenie

W terapii stosuje się antybiotyki, a zgony z powodu tularemii w Europie są rzadkie.

WĄGLIK

Wąglik jest zoonozą – chorobą, która przenosi się ze zwierząt na ludzi. Jest wywoływany przez bakterię Bacillus anthracis, mającą możliwość wytwarzania przetrwalników, które mogą przetrwać w środowisku przez wiele lat. Rezerwuarem bakterii są zwierzęta roślinożerne.

Gdzie występuje choroba?

Choroba występuje endemicznie w kilku regionach świata, w tym w południowe i wschodniej Europie.

Jak dochodzi do zakażenia człowieka?

Źródłem zakażenia są zwierzęta chore oraz środki pochodzenia zwierzęcego, w tym mięso, krew, skóra, wełna, kości, włosie. Do zakażenia człowieka może dochodzić poprzez bezpośredni kontakt ze zwierzętami (głównie bydłem, owcami, kozami, świniami) lub poprzez produkty pochodzenia zwierzęcego, bądź skażoną wodę. Wrotami zakażenia są uszkodzona skóra, drogi oddechowe. Do zakażenia może dochodzić również drogą pokarmową.

Objawy

Pojawiają się w okresie 1-7 dni (do 60 dni) od momentu narażenia. Ze względu na drogę wtargnięcia zarazka lub przetrwalników, wyróżnia się trzy postaci wąglika:

  • postać skórną (ponad 95% przypadków)
  • postać płucną
  • postać żołądkowo-jelitową.

Leczenie

Leczenie za pomocą antybiotyków jest skuteczne, jeżeli terapia zostanie rozpoczęta odpowiednio wcześnie.

Zwalczanie choroby

Obejmuje m.in.:

  • właściwe usuwanie zwłok zwierząt,
  • dezynfekcje, dekontaminację i usuwanie skażonych materiałów,
  • dekontaminację środowiska.

Osoby wyznaczone do tych działań bezwzględnie muszą zostać zaopatrzone w odpowiednie ubrania ochronne i właściwy sprzęt.

WIRUS ZIKA

Co to jest wirus Zika, jak mogę się zarazić i jakie są objawy towarzyszące zakażeniu tym wirusem?

Wirus Zika jest spokrewniony z wirusami wywołującymi m.in. gorączkę denga, żółtą gorączkę, gorączkę Zachodniego Nilu, kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) czy japońskie zapalenie mózgu.

Główną drogą zakażenia człowieka są ukąszenia komarów należących do wybranych gatunków z rodzaju Aedes. Komary te wykazują aktywność w ciągu dnia, w szczególności o poranku oraz późnym popołudniem i występują zarówno na terenach wiejskich, w lasach tropikalnych, jak i w miastach. Drugą możliwą drogą szerzenia zakażeń wirusa Zika jest transmisja przez łożysko (od zakażonej matki do płodu), z czego wynikają wady wrodzone u płodów i nowonarodzonych dzieci w postaci głównie małogłowia (mikrocefalii). Notowano także pojedyncze sytuacje przeniesienia zakażenia drogą płciową (w USA, Argentynie, Chile, Nowej Zelandii, Francji, Włoszech, Peru, Portugalii, Kanadzie, Niemczech, Hiszpanii oraz Holandii) na partnerki mężczyzn, którzy podróżowali w regiony występowania transmisji wirusa. W lipcu 2016 r. w USA potwierdzono natomiast 1 przypadek zakażenia wirusem Zika u mężczyzny, który miał kontakt płciowy z zakażoną kobietą.

Zakażenia wirusem Zika najczęściej przebiegają łagodnie. Chorobie towarzyszą zwykle umiarkowana gorączka, bóle głowy, mięśni lub stawów, bóle zagałkowe, zapalenie spojówek, swędzącą wysypka grudkowa. Objawy występują zwykle po kilku dniach od ukąszenia komara (z reguły 3-12 dni) i zwykle nie trwają dłużej niż tydzień. 60-80% przypadków choroby ma przebieg bezobjawowy. Ze względu na mało charakterystyczny obraz kliniczny choroba może zostać nierozpoznana lub omyłkowo zdiagnozowana jako inna choroba np. gorączka denga. Leczenie zakażenia wirusem Zika ma charakter wyłącznie objawowy. Zwykle dochodzi do samoistnego ustąpienia objawów bez powikłań.

Gdzie występuje wirus Zika?

Transmisja wirusa Zika występuje w krajach znajdujących się w zasięgu geograficznym komarów mogących przenosić wirusa (wektora wirusa), zwłaszcza z gatunku Aedes aegypti. Jak dotąd została ona udokumentowana w 72 państwach i rejonach świata. Jednocześnie obszar występowania zakażeń Zika w dużej mierze pokrywa się z obszarem występowania dengi, żółtej gorączki i gorączki chikungunya, które są przenoszone przez te same gatunki komarów. Na obszarach tych występuje także ryzyko zachorowania na malarię.

W Polsce brak jest warunków środowiskowo-klimatycznych, które mogłyby spowodować rozprzestrzenianie się choroby w naszym kraju. Dlatego też, ryzyko wystąpienia przypadków zakażeń i zachorowań wywołanych wirusem Zika u osób zamieszkujących w Polsce jest związane z wyjazdami turystycznymi do regionów geograficznych powszechnego występowania komarów przenoszących wirusa Zika.

Jak mogę ochronić się przed zakażeniem Zika?

1. Ponieważ nie istnieje ani szczepionka, ani profilaktyka lekowa przeciw wirusowi Zika, osoby wyjeżdzające w rejony występowania wirusa powinny stosować się do rekomendacji, które obowiązują również w przypadku innych chorób tropikalnych przenoszonych przez komary.Rekomendowane jest:

  • stosowanie repelentów (zawierających takie substancje jak: DEET, ikarydyna/pikarydyna, IR35/35) w ciągu dnia jak i w nocy, podczas przebywania na zewnątrz jak i wewnątrz pomieszczeń,
  • noszenie odpowiedniego ubioru chroniącego przed pokąsaniem przez komary (ubrania jasne, najlepiej zakrywające ciało – z długimi nogawkami i rękawami, zakrywające stopy, nakrycie głowy)
  • używanie moskitier,
  • pozostawanie w pomieszczeniach w okresie pór dnia, w których aktywność komarów jest największa (najlepiej klimatyzowanych lub posiadających wiatraki).

2. Kobiety w ciąży, a także kobiety planujące ciążę powinny zdecydowanie odłożyć podróż w rejony występowania Zika.

3. Kobiety w ciąży oraz kobiety planujące ciążę, które powróciły z regionów występowania wirusa Zika powinny skonsultować się lekarzem ginekologiem-położnikiem, który podejmie decyzję dotyczącą dalszego postępowania diagnostycznego albo udzieli porady w zakresie planowania ciąży.

4. Pary spodziewające się dziecka, w przypadku kiedy mężczyzna powraca z regionów występowania wirusa Zika, powinny stale i we właściwy sposób stosować metody barierowe przez cały okres ciąży lub powstrzymać się w tym okresie od wszelkich kontaktów seksualnych.

5. Osobom powracającym z regionów występowania choroby, zaleca się abstynencję seksualną lub stałe i prawidłowe stosowanie metod barierowych przez okres przynajmniej 6 miesięcy.

  • Zalecenie to dotyczy zarówno mężczyzn jak i kobiet, bez względu na fakt czy wystąpiły u nich objawy zakażenia czy też zachorowanie przebiegało bezobjawowo.
  • Zalecenie to jest ważne dla osób planujących ciążę w okresie następującym bezpośrednio po pobycie w regionach występowania wirusa Zika.

6. Osoby, u których stwierdza się przewlekle przebiegające choroby takie jak: cukrzyca, choroby płuc, niewydolność nerek, niewydolność krążenia powinny skonsultować się z lekarzem przed podjęciem decyzji o wyjeździe w regiony występowania zakażeń Zika.

Ulotka: Jak uniknąć chorób przenoszonych przez wektory.

Aktualne rozprzestrzenienie wirusa Zika wg WHO.

Informacja dotycząca zakażeń wirusem Zika -WHO – j.angielski.

WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU A (WZW A)

WZW A jest chorobą wywoływaną przez wirus A zapalenia wątroby z rodziny Picornaviridae, który jest odporny na działanie czynników zewnętrznych, tj. temperatura, substancje chemiczne. U osób dorosłych częstym objawem zakażenia HAV jest żółtaczka, której towarzyszą objawy ogólne, tj. gorączka, brak apetytu, nudności, wymioty. Objawy te pojawiają się 2-7 tygodni od momentu zakażenia i mogą trwać nawet przez wiele tygodni. U około 15% pacjentów objawy nawracają lub trwają ciągle nawet przez okres 6-9 miesięcy. U dzieci ponad 90% przypadków zakażenia tym wirusem przebiega bez objawów lub z objawami niespecyficznymi, bez żółtaczki.

Ludzie są jedynym rezerwuarem wirusa wywołującego WZW A, który przenoszony jest głównie drogą pokarmową.

Do zakażenia może dojść przez:

  • kontakt bezpośredni z zakażonym człowiekiem (np. przeniesienie wirusa poprzez nie umyte po wyjściu z toalety ręce),
  • kontakty seksualne z osoba zakażoną lub chorą,
  • najczęściej poprzez spożycie skażonego pożywienia (np. nie umytych owoców) i skażonej wody.

Infografika: WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU A (WZW A)

Ulotka: WZW A – DRUK_A5

WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU B (WZW B)

Wirusowe zapalenie wątroby typu B (wzw B) to choroba zakaźna wywołana przez wirusa HBV (Hepatitis B Virus). Wirus HBV jest ok. 100 razy bardziej zakaźny niż HIV. Jednocześnie jest bardziej odporny na czynniki środowiska i środki chemiczne.

WZW B może przebiegać bez symptomatycznych objawów ostrej czy przewlekłej infekcji. Ostra infekcja może przebiegać z objawami o nasileniu średnim do bardzo ciężkiego. U dzieci WZW B przebiega zwykle bezobjawowo z tendencją do przechodzenia w postać przewlekłą, odwrotnie jak u osób w podeszłym wieku, wśród których wskaźnik umieralności z powodu ostrej postaci może sięgać 2%. Przewlekłe zapalenie wątroby (dotyczące >30% dzieci i <5% dorosłych) powodują wysokie ryzyko marskości wątroby (25%) lub raka (5%). Ponadto chorzy ci stanowią rezerwuar wirusa. Nosicielstwo wirusa zwykle utrzymuje się przez całe życie. Okres wylęgania choroby jest dość długi i wynosi przeciętnie 60–90 dni (czasem 6 miesięcy i dłużej).

Największe znaczenie dla zakażenia ma naruszenie ciągłości tkanek i kontakt (uszkodzonej skóry, śluzówek) ze skażoną krwią lub wydzielinami ciała (surowicą, spermą, śliną).

U noworodków i dzieci istnieje możliwość przeniesienia zakażenia z matki na dziecko w trakcie porodu, a także z zakażonych członków rodziny przebywających we wspólnym gospodarstwie domowym. U młodzieży i osób dorosłych do zakażenia może dojść drogą kontaktów seksualnych lub przez używanie zanieczyszczonych igieł i strzykawek podczas przyjmowania narkotyków. Możliwość zakażenia w trakcie transfuzji lub przyjmowania czynników krwiopochodnych w krajach Unii Europejskiej jest mało prawdopodobna i obecnie niezwykle rzadka. Wielorazowy sprzęt oraz narzędzia, które uszkadzają ciągłość skóry i innych tkanek powinien być sterylizowany a sprzęt jednorazowy nie może stosowany do więcej niż 1 pacjenta/klienta. Zasady te powinny być przestrzegane w podmiotach leczniczych oraz w gabinetach świadczących usługi upiększania ciała (w szczególności studia tatuażu, gabinety kosmetyczne), ze względu na wykonywanie czynności, którym towarzyszy lub może towarzyszyć przerwanie ciągłości tkanek.

Szczepienia przeciwko WZW B są aktualnie najbardziej efektywnym sposobem zapobiegania zakażeniu.

HBV występuje powszechnie na całym świecie. Szacuje się, iż na świecie jest około 240 mln osób przewlekle chorych na wzw B, a blisko 700 tys. rocznie umiera z powodu powiklań spowodowanych zakażeniem HBV (rąk wątroby, zwłóknienie wątroby). Sytuację epidemiologiczną w zakresie wzw B w Polsce należy uznać za dobrą. Zachorowalność na tę chorobę obniżała się stopniowo od chwili wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych w latach 90-tych. Przypadki ostrych zachorowań w grupie dzieci i młodzieży, dzięki realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych, zdarzają się sporadycznie. Przyjmuje się, że populacja osób do 25 roku życia jest uodporniona na zakażenie tym wirusem.

WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU C (WZW C)

Wirusowe zapalenie wątroby typu C (wzw C) to choroba zakaźna wywołana przez wirusa HCV (Hepatitis C Virus). Wirus ten został odkryty w 1989 r. HCV jest bardziej wrażliwy na działanie temperatury oraz promieniowania UV niż HBV. Niemniej śladowa ilość krwi zawierająca cząsteczki HCV pozostająca na narzędziach w temperaturze pokojowej pozostaje zakaźna nawet do 2 miesięcy.

Wirus HCV znajduje się we krwi i innych tkankach osoby zakażonej. Do zakażenia dochodzi poprzez kontakt z zakażoną krwią w przypadku przerwania ciągłości tkanek np. nakłucia, rozcięcia skóry lub błony śluzowej lub kontakt z przedmiotami, które zostały zanieczyszczone zakażoną krwią.

Do zakażenia może do tego dojść w szczególności:

  • podczas zabiegów medycznych związanych z naruszeniem ciągłości tkanek, jeśli nie są przestrzegane procedury zapobiegające zakażeniom (zabiegi medyczne związane z naruszeniem ciągłości tkanek to np: zastrzyki, pobranie krwi, zabiegi stomatologiczne, operacje chirurgiczne),
  • podczas wstrzykiwania substancji odurzających (narkotyków) lub innych substancji w celach niemedycznych bez zachowania zasad bezpieczeństwa iniekcji,
  • w trakcie zabiegów kosmetycznych wykonywanych z użyciem niesterylnych ostrych narzędzi, zabiegów medycyny estetycznej jak nakłucia kosmetyczne, piercing, tatuaż itp.,
  • przy kontakcie z krwią – zawodowo bądź przypadkowo, np. podczas wypadku, bójki, w sportach kontaktowych (np. boks, judo),
  • podczas wspólnego używania przyborów kosmetyczno-higienicznych (np. maszynki do golenia i inne ostre narzędzia kosmetyczne).

Ryzyko zakażenia drogą kontaktów seksualnych jest oceniane jako znikome. Jednak wzrasta ono w przypadku uszkodzeń oraz stanów zapalnych skóry i błon śluzowych okolic narządów płciowych, odbytu i jamy ustnej.

Wirus HCV może również przenosić się z matki na dziecko w czasie ciąży i porodu, ryzyko oceniane jest na około 6% i zależy od ilości wirusa we krwi matki, genotypu wirusa i przebiegu porodu.

Wirus nie przenosi się w trakcie karmienia piersią.

Przebieg WZW C jest bardziej skryty niż w przypadku pozostałych WZW. Okres inkubacji trwa od 1–5 miesięcy (średnio 7–8 tygodni). Ostra postać występuje u 5–10% osób zakażonych. U około 80% osób zakażonych zakażenie przebiega bezobjawowo pomimo, iż w tym czasie wirus niszczy komórki gospodarza. U 50–75% osób zakażonych pojawiają się przewlekłe następstwa choroby, w tym m.in. przewlekłe zapalenie wątroby, marskość, pierwotny rak wątroby.

Obecnie na świecie żyje 240 mln osób przewlekle zakażonych wirusem HBV oraz 130-150 mln osób przewlekle zakażonych wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV). Dla porównania liczba osób zakażonych HIV globalnie wynosi 37 mln. Szacuje się, że co roku 1,4 mln zgonów jest spowodowanych odległymi następstwami przewlekłych zakażeń wirusami wywołującymi wirusowe zapalenie wątroby B lub C (marskość, rak wątrobowo-komórkowy). WZW C jest główną przyczyną raka wątroby w Europie i USA. W tych regionach świata, WZW C jest najczęstszym powodem dokonywania przeszczepów wątroby.

Do tej pory nie ma szczepionki przeciwko WZW C. Najlepszą metodą zapobiegania chorobie jest przeprowadzanie badania krwi i organów dawców (w Polsce są to procedury standardowe). Niebagatelne znaczenie ma przestrzeganie zasad właściwego przeprowadzania iniekcji w przychodniach i szpitalach, a także poddawanie krwi i produktów krwiopochodnych procesom inaktywującym wirusa.

Więcej informacji o HCV na: www.hcv.pzh.gov.pl

PORADNIK HCV.

WŁOŚNICA

Włośnica jest zoonozą (chorobą, która jest przenoszona ze zwierząt na ludzi) powodowaną przez pasożyty z rodzaju Trichinella. Występuje ona na całym świecie. Rezerwuarem tego pasożyta jest wiele gatunków zwierząt dzikich i domowych, w tym przede wszystkim świnie, dziki, konie, ale również niedźwiedzie, wilki, borsuki, gryzonie leśne, psy, koty, zwierzęta futerkowe (lisy, nutrie). Larwy pasożyta bytują w mięśniach zwierząt, a spożycie surowego lub niedogotowanego mięsa i produktów mięsnych jest główną przyczyną zarażenia.

Objawy

Po okresie inkubacji trwającym 24-28 godzin, pojawia się gorączka oraz zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (takie jak wymioty, biegunka, nudności). Objawy te wynikają z uwolnienia larw w jelitach. Następnie po około tygodniu od zarażenia rozpoczyna się inwazja larw w mięśniach, co objawia się bólami mięśni, gorączką, obrzękiem powiek i okolic oczu. Ostre objawy zwykle ustępują, jednakże zaburzenia w funkcjonowaniu mięśni mogą utrzymywać się przez długi czas. Przy masowej inwazji w przewodzie pokarmowym i narządach wewnętrznych, może dojść do zgonu. W zależności od ilości spożytych larw, choroba może przebiegać bezobjawowo, ale również może mieć przebieg ostry. Przebieg choroby zależy również od osobniczej wrażliwości oraz wieku osoby zakażonej.

Źródło zarażania

W Polsce najczęstszym źródłem zarażenia jest mięso świń, dzików i nutrii. Dostępne jest skuteczne leczenie.

Zapobieganie chorobie

  1. Zapobieganie włośnicy oparte jest na spożywaniu tylko i wyłącznie mięsa i jego przetworów poddanych właściwej kontroli weterynaryjnej.
  2. Bezwzględnie nie należy spożywać mięsa, które nie zostało poddane badaniu, a także co do którego nie ma takiej pewności (np. z nieznanego źródła).
  3. Skutecznym sposobem zapobiegania jest właściwa obróbka termiczna mięsa i spożywanie go w postaci dokładnie ugotowanej, usmażonej lub upieczonej.
WŚCIEKLIZNA

Przyczyną wścieklizny jest wirus (z rodzaju Lyssavirus). Jest to zoonoza, czyli choroba, która przenosi się ze zwierząt na człowieka. Głównym rezerwuarem wirusa są zwierzęta dzikie i domowe (tj. psy, wilki, lisy, kojoty, psy dingo, nietoperze, ale także wiewiórki, sarny, koty).

Jak dochodzi do zakażenia?

Wirus przenoszony jest ze śliną chorego zwierzęcia. Do zakażenia człowieka dochodzi poprzez ugryzienie przez zwierzę lub bezpośredni kontakt (zwykle śluzówek, uszkodzonej skóry) ze śliną zakażonych zwierząt.

Objawy

Ważny fakt – okres inkubacji trwać może 3-8 tygodni (lub dłużej), a po nim pojawiają się niespecyficzne objawy, tj. bóle głowy, gorączka, nudności, niepokój, podniecenie, obrzmienie skóry wokół miejsca ugryzienia. Następnie pojawiają się porażenia mięśni i śpiączka. Charakterystycznym objawem wścieklizny u człowieka jest wodowstręt i światłowstręt.

Uwaga!

Jednak w chwili pojawienia się objawów zwykle jest już zbyt późno na pomoc. Dlatego tak ważne jest jak najwcześniejsze poinformowanie lekarza o fakcie pokąsania, oplucia lub zadrapania przez zwierzę, co do którego nie ma pewności, że nie jest zakażone wirusem lub chore. W celu zapobieżenia chorobie istnieje szczepionka, którą podaje się jak najszybciej po narażeniu na zakażenie wg określonego schematu, o czym zdecyduje lekarz kwalifikujący do szczepienia, który może zalecić także np. podanie dodatkowo surowicy odpornościowej.

Szczepienie

Leczenie swoiste nie istnieje. Obecnie szczepienia przeciw wściekliźnie u ludzi nie są bolesne, jednak trzeba pamiętać, iż nie będą one skuteczne w chwili pojawienia się objawów choroby. Szczepienie osób chorych jest niecelowe. Odpowiednie szczepienia należy stosować również u kotów i psów. Należy pamiętać, aby nie zaniedbywać tego obowiązku i systematycznie korzystać z wizyt u lekarza weterynarii. Nie należy także pod żadnym pozorem dotykać znalezionych zwierząt padłych lub zabitych. Jeśli doszło do takiego kontaktu należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, jednocześnie powiadomić lekarza weterynarii o miejscu padnięcia zwierzęcia. Ujemne wyniki badania zwierzęcia mogą być podstawą do przerwania szczepienia człowieka. Przeprowadza się również obserwację przeżyciową zwierzęcia przez lekarza weterynarii, co pozwala wykluczyć wściekliznę, jednak powinna się ona odbywać w warunkach, w których nie dojdzie do narażenia kolejnych osób. Podróżując warto pamiętać, że wścieklizna występuje na wszystkich kontynentach.

ZAKAŻENIE HAEMOPHILUS INFLUENZA TYPU B (HIB)

Haemophilus influenzae typu B (Hib) jest bakterią mogącą powodować ciężkie zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, posocznice (sepsę), a także inne inwazyjne choroby, w tym zapalenie nagłośni, zapalenie skóry, stawów. Hib występuje na całym świecie.

Kto choruje najczęściej?

Chorują głównie dzieci w wieku do 5 lat z uwagi na łatwość przenoszenia się bakterii między nimi. Okres wylęgania choroby wynosi najprawdopodobniej około 2-4 dni od momentu kontaktu z wirusem.

Jak szerzy się choroba?

Drogą kropelkową lub poprzez bezpośredni kontakt z wydzieliną dróg oddechowych chorego. Źródłem zakażenia są osoby chore oraz nosiciele tego drobnoustroju (osoby, które pomimo, iż są zakażone nie chorują, ale stanowią źródło zakażenia dla innych).

Bakterie bytują w nosogardzieli nosiciela, skąd łatwo przenoszą się na inne osoby w trakcie np. spożywania wspólnych posiłków, używania wspólnych sztućców, picia napojów z jednej butelki, przebywania przez długi czas w grupie, w zamkniętych, nie wietrzonych pomieszczeniach.

Szczepienie

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania zakażeniom wywołanym Hib są szczepienia ochronne. W Polsce, zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych, szczepienia ochronne przeciwko Haemophilus influenzae są obowiązkowe dla dzieci w 1 i 2 roku życia.

ZAPALENIE MÓZGU ST. LOUIS

Zapalenie mózgu St. Louis jest chorobą wirusową ludzi i zwierząt. Wirus wywołujący chorobę należy do rodziny Flaviviridae, tej samej co wirusy Zachodniego Nilu, żółtej gorączki oraz Dengi. Choroba występuje głównie na terenie centralnych i wschodnich stanów USA i jest tam notowana od 1930 r. Największa epidemia wystąpiła w 1975 r. w dorzeczu rzek Missisipi i Ohio. W zachodnich prowincjach USA odnotowywane są jedynie pojedyncze zachorowania. Od roku 2005 r. notuje się przypadki zakażeń wirusem zapalenia mózgu St. Louis również w Argentynie, głównie w prowincjach Buenos Aires oraz Cordoba. Do zakażenia wirusem zapalenia mózgu St. Louis dochodzi w wyniku ukąszenia komara (głównie z rodzaju Culex) natomiast rezerwuarem zarazka są dzikie oraz przydomowe ptaki (m.in. wróbel, gołąb, rudzik, modrosójka błękitna). Nie jest możliwe przeniesienie wirusa z człowieka na człowieka poprzez bezpośredni kontakt.

Zaleca się następujące metody zapobiegania ukąszeniom komarów:

  • stosowanie repelentów (środków odstraszających owady),
  • unikanie pór największej aktywności komarów (poranek i wieczór),
  • stosowanie ubrań z długimi rękawami (długie spodnie, koszule z długimi rękawami itp.),
  • zainstalowanie moskitier w oknach i drzwiach.

W celu rozmnażania komary potrafią wykorzystywać nawet najmniejsze ilości wody stojącej, dlatego zaleca się osobom przebywającym na terenach zagrożonych zapobiegać składaniu jaj przez samice komarów w domowych i przydomowych pojemnikach z wodą (doniczki, wazony, wiadra, beczki etc.) poprzez np.: częstą zmianę wody w poidłach dla zwierząt, opróżnianie z wody basenów dla dzieci itp.

Kto jest najbardziej narażony na zachorowanie?

Najbardziej narażeni na zakażenie wirusem są ludzie wykonujący prace oraz wypoczywający na świeżym powietrzu o świcie i po zmroku w zagrożonych chorobą rejonach oraz mieszkańcy obszarów o złym stanie sanitarnym. W leczeniu zapalenia mózgu St. Louis nie ma specyficznej terapii. Stosuje się głównie leczenie objawowe. Nie ma też dostępnej szczepionki przeciwko tej chorobie. Główną metodą jej zapobiegania jest zmniejszenie narażenia na ukąszenia komarów.

Ponieważ zapalenie mózgu St. Louis nie występuje w Polsce, choroba stanowi zagrożenie dla osób podróżujących głównie na tereny obu Ameryk (od Kanady aż po Argentynę). W związku z tym przed każdą podróżą należy zasięgnąć aktualnych informacji na temat występowania zagrożenia i środków zapobiegawczych. W razie zachorowania w trakcie pobytu należy natychmiast poprosić o pomoc lekarską, zaś w przypadku wystąpienia niepokojących objawów po powrocie z ww. rejonów, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, informując o przebytej podróży.

Objawy

Większość przypadków zakażeń wirusem zapalania mózgu St. Louis przebiega bezobjawowo. Jednakże w okresie od 5 -15 dni od ukąszenia komara mogą wystąpić objawy charakteryzujące się słabym lub średnim nasileniem i są to najczęściej: gorączka, ból i zawroty głowy, nudności, wymioty, złe samopoczucie oraz uczucie zmęczenia. Niekiedy choroba ma ciężki przebieg i prowadzi do rozwinięcia zapalenia opon mózgowych oraz zapalenia mózgu, którym towarzyszą objawy neurologiczne, takie jak: zawroty głowy, otępienie, drżenia, niestabilność, sztywność karku, bezwład, napady padaczkowe, porażenie ciała, śpiączka. Ryzyko wystąpienia ciężkich zachorowań wzrasta wraz w wiekiem. Przechorowanie infekcji wirusem zapalenia mózgu St. Louis prawdopodobnie prowadzi do powstania odporności na całe życie.

ŻÓŁTA GORĄCZKA

Żółta gorączka jest chorobą wirusową o ostrym przebiegu, występującą w 34 krajach Afryki Subsaharyjskiej oraz 13 państwach ameryki Środkowej i Południowej (od Panamy po północne części Argentyny). Choroba ta nie występuje w Azji, choć komary mogące być wektorami wirusa żółtej gorączki są obecne na południu oraz na południowym wschodzie tego kontynentu.

Do zakażenia człowieka dochodzi na skutek ukąszenia komarów należących do wybranych gatunków, będących wektorami wirusa żółtej gorączki. Wyróżnia się 2 postacie żółtej gorączki: miejską, w której rezerwuarem wirusa jest człowiek, a wektorem komar Aedes aegypti oraz postać leśną (klasyczną), w której rezerwuarem wirusa żółtej gorączki są małpy, a wektorami komary z rodzaju Haemagogus, Sabethes oraz inne gatunki Aedes. Komary będące wektorami wirusa żółtej gorączki wykazują aktywność w ciągu dnia i występują zarówno na terenach wiejskich, w lasach tropikalnych, jak i w miastach.

Żółta gorączka przebiega w dwóch fazach. Po okresie inkubacji trwającym od 3 do 6 dni pojawiają się objawy takie jak gorączka, dreszcze, silne bóle głowy, pleców i uogólnione bóle mięśniowe, nudności, uczucie zmęczenia, osłabienia. Okres ten trwa 3-4 dni i zwykle po tym czasie objawy ustępują. Po przerwie ok. 2 dni pojawiają się kolejne objawy związane z fazą toksyczną choroby. Powraca gorączka i początkowo objawy podobne do tych z pierwszej fazy, ale bardziej nasilone. Ponadto może dochodzić do wystąpienia krwotoków, żółtaczki, ciężkie przypadki przebiegają także ze wstrząsem czy objawami ze strony układu nerwowego takimi jak: drgawki, śpiączka, splątanie. Do 50% przypadków przebiegających ciężko jest śmiertelnych.

Jedynym pewnym sposobem zabezpieczenia się przed zachorowaniem na żółta gorączkę jest poddanie się szczepieniu przeciwko tej chorobie. Szczepienie to jest rekomendowane osobom powyżej 9 miesiąca życia, udającym się w podróż w rejony endemiczne dla żółtej gorączki.

Na podstawie wydanych przez WHO Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych, szczepienie przeciwko żółtej gorączce jest obowiązkowym szczepieniem ochronnym, które jest wymagane przy wjeździe do części krajów w tropiku, przede wszystkim w Afryce i Ameryce Południowej.

Wykonanie szczepienia jest dokumentowane w Międzynarodowej Książeczce Szczepień, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 16.09.2010 r. w sprawie wykazu zalecanych szczepień ochronnych oraz sposobu finansowania i dokumentowania zalecanych szczepień ochronnych wymaganych międzynarodowymi przepisami zdrowotnymi
(Dz. U. z 2010 r, Nr 180, poz. 1215).

Komary będące wektorami wirusa żółtej gorączki oraz niektórych innych wirusowych chorób tropikalnych wykazują aktywność w ciągu dnia, w szczególności o poranku oraz późnym popołudniem i występują zarówno na terenach wiejskich, leśnych oraz w miastach.

W związku z tym, równolegle z posiadanym aktualnym szczepieniem przeciwko żółtej gorączce, rekomendowane jest:

  • stosowanie repelentów chemicznych w ciągu dnia jak i w nocy, podczas przebywania na zewnątrz jak i wewnątrz pomieszczeń,
  • noszenie odpowiedniego ubioru chroniącego przed pokąsaniem przez komary,
  • używanie moskitier,
  • pozostawanie w pomieszczeniach w okresie pór dnia, w których aktywność komarów jest największa.

Wykaz punktów w których można wykonać szczepienia przeciwko żółtej gorączce przed wyjazdem za granicę.

Informacja dla osób podróżujących w regiony występowania żółtej gorączki.

Ulotka: Jak uniknąć chorób przenoszonych przez wektory.