Co to jest listerioza? Listerioza jest chorobą wywoływaną przez bakterie Listeria monocytogenes, które są szeroko rozpowszechnione w środowisku, a ogniska zatruć pokarmowych przez nie wywoływane są rejestrowane na całym świecie.

Do zakażenia człowieka dochodzi najczęściej przez spożycie żywności zanieczyszczonej tym drobnoustrojem, głównie wieprzowiny, drobiu, serów z niepasteryzowanego mleka krowiego. Wysokim ryzykiem odznaczają się także produkty RTE (Ready to Eat) tzw. do bezpośredniego podania/spożycia. Warunki chłodnicze, krótka pasteryzacja czy mrożenie nie chronią tej żywności przez namnożeniem się Listeria monocytogenes, jeśli dojdzie na etapie produkcji do zanieczyszczenia żywności tymi bakteriami. Najbardziej narażonymi na zakażenie Listeria monocytogenes są osoby z obniżoną odpornością tj. dzieci, kobiety w ciąży, osoby starsze, pacjenci przyjmujący leki immunosupresyjne. Zachorowanie kobiety w ciąży powoduje poronienie, martwe urodzenie lub zespół chorobowy u noworodka. U osób starszych i z obniżoną odpornością na skutek zakażenia może dochodzić do zapalenia opon mózgowych, mózgu i posocznicy.

Jaka jest obecnie sytuacja?

  • Republika Południowej Afryki – od 2017 r. odnotowano blisko 1000 zachorowań w 3 prowincjach Gauteng, Western Cape i KwaZulu-Natal. Zachorowania są związane ze spożyciem lokalnego rodzaju wędliny (Bologna sausage/„polony”), która była dostępna w sprzedaży także w 15 innych krajach Afryki (Angola, Botswana, Demokratyczna Republika Konga, Gana, Lesotho, Madagaskar, Malawi, Mauritius, Mozambik, Namibia, Nigeria, Uganda, Zambia, Zimbabwe, Suazi). Wszystkie ww. kraje wycofały już podejrzany produkt ze sprzedaży.
  • Australia – w marcu 2018 r. odnotowano zachorowania związane ze spożyciem melonów kantalupa. Owoce, pochodzące od jednego producenta, podlegały także eksportowi do Hong Hongu, Japonii, Kuwejtu, Malezji, Omanu, Kataru, Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Bahrajnu i na Seszele.
  • Europa – zidentyfikowano przyczynę licznych zachorowań na listeriozę występujących od 2015 r.  w Austrii, Dani, Finlandii, Szwecji i Wielkiej Brytanii. Źródłem bakterii Listeria okazała się mrożona kukurydza obecna także w mrożonych mieszankach warzywnych, produkowanych i pakowanych na terenie UE. Zanieczyszczone partie żywności zostały już wycofane ze sprzedaży. Ogniska listeriozy na terenie Europy nie mają związku epidemiologicznego z zachorowaniami w RPA.

Ze względu na możliwy długi okres inkubacji choroby (zwykle 1 -3 tygodnie, a nawet do 70 dni) i obecność żywności zanieczyszczonej chorobotwórczymi bakteriami w wielu krajach świata, istnieje możliwość wystąpienia nowych zachorowań.

Zalecenia dla podróżujących do Afryki, Australii i po Europie

Przed podróżą

W związku z występowaniem na kontynentach afrykańskim i australijskimi zagrożeń ze strony także innych chorób zakaźnych, przed podróżą w te regiony należy skontaktować się z lekarzem medycyny podróży lub lekarzem medycyny tropikalnej, który udzieli informacji nt. zasad przygotowania się do podróży.  Wizyta u tego specjalisty powinna odbyć się nie później niż 6-8 tyg. przed planowaną podróżą, co pozwoli na przyjęcie zalecanej przez lekarza profilaktyki.

W trakcie pobytu

  • zapobieganie zachorowaniu na listeriozę polega na przestrzeganiu podstawowych zasad higieny przyrządzania posiłków – więcej informacji na ten temat znajduje się w materiale „Pięć kroków do bezpiecznej żywności”,
  • w razie zachorowania natychmiast poproś o pomoc lekarską.

Po powrocie

W przypadku wystąpienia niepokojących objawów chorobowych po powrocie (zwykle 1-3 tygodnie, a nawet do 2 miesięcy) należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, informując o przebytej podróży.


Informacje dotyczące bezpieczeństwa w czasie podróży znajdują się na stronach Ministerstwa Spraw Zagranicznych „Polak za granicą” oraz „Odyseusz”.

Informacja opracowana na podstawie materiałów WHO i ECDC z kwietnia 2018 r.