Co to jest wirus Zika? Wirus Zika jest spokrewniony z wirusami wywołującymi m.in. gorączkę denga, żółtą gorączkę, gorączkę Zachodniego Nilu, kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) czy japońskie zapalenie mózgu.

Główną drogą zakażenia człowieka są ukąszenia komarów należących do lokalnych wybranych gatunków z rodzaju Aedes. Komary te wykazują aktywność w ciągu dnia, w szczególności o poranku oraz późnym popołudniem  i występują zarówno na terenach wiejskich, w lasach tropikalnych, jak i w miastach.

Wirus szerzy się także przez kontakty seksualne oraz przez łożysko (od zakażonej matki do płodu), co jest powodem występowania wad wrodzonych u płodów i nowonarodzonych dzieci głównie w postaci małogłowia.

Zakażenia wirusem Zika najczęściej przebiegają łagodnie. Chorobie towarzyszą zwykle umiarkowana gorączka, bóle głowy, mięśni lub stawów, bóle zagałkowe, zapalenie spojówek, swędzącą wysypka grudkowa. Objawy występują zwykle po kilku dniach od ukąszenia komara (z reguły 3-12 dni) i zwykle nie trwają dłużej niż tydzień. Do 80% przypadków może mieć przebieg bezobjawowy. Ciężkim zakażeniom mogą towarzyszyć zaburzenia neurologiczne w związku z wystąpieniem zespołu GBS (zespół Guillain-Barré).

Jaka jest obecnie sytuacja?

Transmisja wirusa Zika występuje w krajach znajdujących się w zasięgu geograficznym komarów mogących przenosić wirusa i jak dotąd została ona udokumentowana w 84 państwach i rejonach świata. Jednocześnie obszar występowania zakażeń Zika w dużej mierze pokrywa się z obszarem występowania dengi, żółtej gorączki i gorączki chikungunya, które są przenoszone przez te same gatunki komarów. Na obszarach tych występuje także ryzyko zachorowania na malarię.

Aktualne rozprzestrzenienie wirusa Zika wg WHO dostępne jest tutaj.

Od początku epidemii zakażeń wirusem Zika w 2015 r. rodzime zachorowania przebiegające z zaburzeniami neurologicznymi (GBS) oraz przypadki małogłowia u noworodków były stwierdzane w krajach endemicznego występowania wirusa Zika (głównie kraje Ameryki Centralnej i Południowej oraz region Pacyfiku).

W krajach UE jak dotąd w 2018 r. nie odnotowano rodzimych zachorowań wywołanych wirusem Zika, odnotowuje się natomiast wyłącznie przypadki zawleczone wśród osób powracających z rejonów endemicznych dla wirusa Zika, zachorowania.

W Polsce brak jest warunków środowiskowo-klimatycznych, które mogłyby spowodować rozprzestrzenianie się choroby w naszym kraju. Dlatego też, ryzyko wystąpienia przypadków zakażeń i zachorowań wywołanych wirusem Zika u osób zamieszkujących w Polsce jest związane z wyjazdami turystycznymi do regionów geograficznych powszechnego występowania komarów przenoszących wirusa Zika.

Zalecenia dla podróżujących

Przed podróżą

  • należy skontaktować się z lekarzem medycyny podróży lub lekarzem medycyny tropikalnej, który udzieli informacji nt. zasad przygotowania się do podróży. Wizyta  u tego specjalisty powinna odbyć się nie później niż 6-8 tyg. przed planowaną podróżą, co pozwoli na przyjęcie zalecanej przez lekarza profilaktyki,
  • kobiety w ciąży, a także kobiety planujące ciążę powinny zdecydowanie odłożyć podróż w rejony występowania Zika, zaś w przypadku braku możliwości zmiany planów powinny skonsultować się lekarzem ginekologiem-położnikiem,
  • osoby, u których stwierdza się przewlekle przebiegające choroby takie jak: cukrzyca, choroby płuc, niewydolność nerek, niewydolność krążenia powinny skonsultować się z lekarzem przed podjęciem decyzji o wyjeździe w regiony występowania zakażeń Zika.

Zapobieganie zachorowaniu w trakcie pobytu

Ponieważ nie istnieje ani szczepionka ani profilaktyka lekowa przeciwko wirusowi Zika, osoby wyjeżdżające w rejony endemiczne dla tego wirusa powinny stosować się do rekomendacji, które obowiązują także w przypadku innych chorób tropikalnych przenoszonych przez komary:

  • używaj repelentów w celu uniknięcia pogryzienia przez komary zarówno w ciągu dnia jak i w nocy, podczas przebywania na zewnątrz jak i wewnątrz pomieszczeń,  
  • noś odpowiedni ubiór chroniący przed pokąsaniem przez komary (ubrania jasne, najlepiej zakrywające ciało z długimi nogawkami i rękawami, zakrywające stopy, nakrycie głowy),
  • używaj moskitier,
  • pozostawaj w pomieszczeniach (najlepiej klimatyzowanych lub posiadających wiatraki) w okresie pór dnia, w których aktywność komarów jest największa,
  • w razie zachorowania w trakcie pobytu niezwłocznie zasięgnij porady lekarskiej.

Po powrocie

  • w przypadku wystąpienia niepokojących objawów chorobowych w ciągu 14 dni po powrocie należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, informując o przebytej podróży,
  • kobiety w ciąży oraz kobiety planujące ciążę, powinny skonsultować się lekarzem ginekologiem-położnikiem, który podejmie decyzję dotyczącą dalszego postępowania diagnostycznego albo udzieli porady w zakresie planowania ciąży,
  • pary spodziewające się potomka, w przypadku kiedy mężczyzna powraca z regionów występowania wirusa Zika, powinny stale i we właściwy sposób stosować metody barierowe przez cały okres ciąży lub powstrzymać się w tym okresie od wszelkich kontaktów seksualnych,
  • osobom powracającym, zaleca się abstynencję seksualną lub stałe i prawidłowe stosowanie metod barierowych przez okres przynajmniej 6 miesięcy. Dotyczy to mężczyzn i kobiet, bez względu na fakt czy wystąpiły u nich objawy zakażenia czy też zachorowanie przebiegało bezobjawowo. Zalecenie to jest ważne dla osób planujących ciążę w okresie następującym bezpośrednio po pobycie w regionach występowania wirusa Zika.

Informacje dotyczące bezpieczeństwa w czasie podróży znajduje się na stronach Ministerstwa Spraw Zagranicznych „Polak za granicą” oraz „Odyseusz”.

Informacja opracowana na podstawie materiałów WHO oraz ECDC z lutego 2018 r.