BRUCELOZA

Bruceloza jest chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterie Brucella. Najczęstszymi rezerwuarami tej bakterii jest bydło, psy, owce, kozy i świnie. Bruceloza występuje na całym świecie, ale najczęściej stwierdza się ją w regionie Morza Śródziemnego.Ludzie ulegają zakażeniu poprzez bezpośredni lub pośredni kontakt ze zwierzętami, ich wydalinami, wydzielinami lub skażonymi produktami pochodzenia zwierzęcego (w tym niepasteryzowanym mlekiem i produktami mlecznymi) lub też poprzez wdychanie skażonego bakteriami aerozolu.Transmisja z człowieka na człowieka stwierdzana jest bardzo rzadko. Po okresie inkubacji, trwającym średnio od 1 do 3 tygodni (nawet do kilku miesięcy), występują objawy ogólne (np. gorączka, osłabienie, bóle stawów) i objawy wynikające z uszkodzenia narządów (np. mózgu lub serca). Ostra bruceloza charakteryzuje się zmienną gorączką, której towarzyszą dreszcze, poty, bóle głowy, mięśni i stawów, ogólne osłabienie, wysypka, u mężczyzn bóle jąder. Może dochodzić do powiększenia wątroby i śledziony. Bruceloza przewlekła może być następstwem pierwotnego zakażenia, bądź też brucelozy ostrej. W jej trakcie może dochodzić do zmian w układzie kostno-stawowym (kręgosłup, duże stawy) oraz powikłań neurologicznych. Postać ta może trwać wiele lat i być przyczyną kalectwa. Nieleczona bruceloza może przekształcić się w formę przewlekłą, bądź też może prowadzić do zgonu. Właściwa terapia antybiotykowa jest zwykle skuteczna.


BĄBLOWICA

Bąblowica jest zoonozą (chorobą, która przenosi się ze zwierząt na ludzi), powodowaną przez larwy tasiemca Echinococcus granulosus lub Echinococcus multilocularis. Jaja tasiemca uwalnianie są z kałem zakażonych psów i lisów i mogą dostać się do organizmu człowieka zarówno przez bliski kontakt z tymi zwierzętami, przeniesienie jaj do ust za pomocą brudnych rąk, jak i spożycie skażonej jajami żywności lub wody. Cysty najczęściej umiejscawiają się w wątrobie, ale również mogą występować w płucach, nerkach, śledzionie, ośrodkowym układzie nerwowym, kościach, oku i mogą tam przebywać nawet kilka lat po zjedzeniu jaj pasożyta. Objawy choroby związane są głównie z powiększaniem się cyst, uciskiem na otaczające tkanki i narządy i zależą od miejsca ich lokalizacji (np. cysty w płucach doprowadzają do zmian przypominających nowotwór, a nieleczone doprowadzają do śmierci). Nie przestrzeganie zasad higieny, bliski kontakt z zakażonymi zwierzętami i spożywanie niedogotowanej, niemytej, skażonej jajami tasiemca żywności (np. warzyw, owoców leśnych) stanowią czynniki ryzyka zakażenia. Osoby, które mają bezpośredni kontakt z lisami i ich kałem powinny używać środków ochrony osobistej (przede wszystkim rękawic ochronnych) oraz przestrzegać podstawowych zasad higieny, w tym nie jeść owoców i warzyw bez ich uprzedniego dokładnego umycia, a także pamiętać o każdorazowym myciu rąk przed przygotowaniem lub spożywaniem posiłków. Leczenie polega na chirurgicznym usunięciu cyst i zastosowaniu odpowiednich leków. Więcej informacji nt. bąblowicy znajdziesz w materiale "Bąblowiec wielojamowy - niebezpieczny dla człowieka pasożyt lisów" opracowanym w Pracowni Parazytoz Zwierząt Domowych Instytutu Parazytologii Polskiej Akademii Nauk


BORELIOZA Z LYME

Borelioza z Lyme jest chorobą zakaźną, wywołaną przez bakterie – Borrelia burgdorferi. Jest to najczęściej występująca choroba przenoszona przez kleszcze w Ameryce Północnej, w Europie i Azji. Do zakażenie człowieka dochodzi na skutek ukłucia przez zakażonego kleszcza. Jest on przenosicielem (wektorem) zarazka – pobierając krew zakażonego zwierzęcia, głównie drobnych gryzoni, zwierząt dzikich i ptaków, sam ulega zakażeniu, a następnie żerując, przekazuje krętki swojemu żywicielowi – np. człowiekowi. Po 7-10 dniach od ukłucia przez zakażonego kleszcza pojawia się w tym miejscu zmiana skórna, która następnie (w okresie nawet do kilku tygodni) powiększa się, tworząc czerwoną lub sinoczerwoną plamę – tzw. rumień wędrujący. Miejscowej zmianie skórnej towarzyszą często objawy uogólnione, takie jak: zmęczenie, ból mięśni, gorączka, ból głowy, sztywność karku. Brak rozpoczęcia leczenia może prowadzić w konsekwencji do zapalenia opon mózgowo – rdzeniowych oraz mózgu, zapalenia nerwów, zapalenia stawów lub zaburzenia rytmu pracy serca. Leczenie obejmuje podawanie antybiotyków przez min. 3-4 tygodnie. Przebycie zakażenia nie daje trwałej odporności i nie chroni przed ponownym zakażeniem. Nie ma dostępnej szczepionki przeciwko tej chorobie. Główną metodą jej zapobiegania jest:

  • noszenie odpowiedniej odzieży w miejscach, gdzie istnieje ryzyko występowania kleszczy (lasy, pola etc.) zakrywającej jak najwięcej części ciała (długie spodnie, koszule z długimi rękawami, nakrycie głowy etc.),
  • stosowanie środków odstraszających kleszcze,
  • po wizycie w lesie lub innym miejscu bytowania kleszczy dokładne obejrzenie całego ciała. Po zauważeniu kleszcza, należy natychmiast delikatnie go usunąć. W tym celu należy pensetą ująć kleszcza tuż przy skórze i pociągnąć ku górze zdecydowanym ruchem. Miejsce ukłucia należy zdezynfekować. Gdyby usunięcie kleszcza sprawiało trudności, należy zwrócić się o pomoc do lekarza. Nie należy smarować kleszcza żadną substancją, aby nie zwiększać ryzyka zakażenia.

Należy również pamiętać, iż kleszcze będące wektorami krętków Borrelia burgdorferi mogą jednocześnie przenosić inne zarazki chorobotwórcze dla człowieka.


BOTULIZM (ZATRUCIE JADEM KIEŁBASIANYM)

Botulizm jest chorobą zakaźną powodowaną przez silną neurotoksynę produkowaną przez bakterie Clostridium botulinum w warunkach beztlenowych. Zarodniki tej bakterii występują w glebie, przewodzie pokarmowym zwierząt (w tym ryb), osadach z dna morskiego. Choroba może wystąpić po spożyciu skażonej toksyną żywności, a także w wyniku rozwoju bakterii w skażonych ranach oraz u małych dzieci, w wyniku kolonizacji jelit, wzrostu bakterii i produkcji toksyn w świetle jelita. Botulizm nabyty drogą pokarmową występuje najczęściej. Głównym źródłem zakażenia jest źle konserwowana żywność, zanieczyszczona laseczką jadu kiełbasianego. W Polsce są to głównie przetwory mięsne i warzywne. Do zatrucia może dojść także po spożyciu niewłaściwie zakonserwowanych (w warunkach domowych) ryb i owoców morza. Po okresie inkubacji trwającym 12-36 godzin (nawet do kilku dni) od momentu spożycia skażonej toksyną żywności, pojawiają się trudności w mówieniu, zaburzenia połykania (objawy porażenia opuszkowego), zaburzenia widzenia (podwójne widzenie, opadanie powiek), symetryczne porażenie wiotkie mięśni szkieletowych postępujące od górnych partii mięśni do dołu. Mogą pojawiać się: złe samopoczucie, zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka), zawroty i bóle głowy. W ciężkich przypadkach może dochodzić do porażenia mięśni oddechowych, co doprowadza do śmierci. Botulizmem nie można zarazić się od chorego człowieka. Choroba może mieć bardzo ostry przebieg, chory wymaga intensywnej opieki medycznej i podania antytoksyny botulinowej. Nawet w przypadku zastosowania powyższych środków około 5-10% osób zakażonych umiera. W przypadku braku leczenia śmiertelność sięga 100%. Dlatego tak ważne jest zarówno przestrzeganie zasad higieny osobistej, jak i przy obróbce żywności - ścisłe przestrzeganie zasad konserwowania żywności (właściwe oczyszczenie, obróbka termiczna, przechowywanie).


CHIKUNGUNYA

Chikungunya jest chorobą wirusową przenoszoną przez komary Aedes albopictus i Aedes aegypti. Występuje ona w Afryce, południowo-wschodniej Azji i na subkontynencie indyjskim. Ostatnie duże epidemie tej choroby wystąpiły na Mauritiusie, wyspie Réunion, Mayotte i w niektórych regionach Indii. W Europie do tej pory rejestrowano głównie przypadki zawleczone. Rodzime przypadki na terenie Europy po raz pierwszy stwierdzono w północno-wschodnich Włoszech w sierpniu 2007 r. Objawy choroby pojawiają się po około średnio 4-7 dniach (a nawet 1 do 12 dni) po ukąszeniu przez zakażone komary. W wyniku zakażenia pojawia się wysoka gorączka, ostre bóle stawów i ból głowy. Zwykle nie jest to choroba śmiertelna, większość pacjentów powraca do zdrowia po kilku dniach do kilku tygodni, ale u niektórych osób chorych może dochodzić do poważnych komplikacji lub przejścia choroby w stan przewlekły. U niewielkiej liczby pacjentów może dojść do przewlekłego zapalenia stawów zaburzeń żołądkowo-jelitowych lub sercowo-naczyniowych. Nie ma specyficznego leczenia, stosuje się leczenie objawowe. Zapobieganie zakażeniu obejmuje m.in. stosowanie repelentów, ubrań chroniących przed ukąszeniami komara. Nie ma skutecznej szczepionki przeciwko tej chorobie.


CHOLERA

Cholera jest chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterie – przecinkowce cholery (Vibro cholerae) serogrupa O1 lub O139. Bakterie te mogą przetrwać długi czas w wodzie skażonej odchodami ludzkimi. Poza człowiekiem, który wydala przecinkowce cholery z kałem, (zarówno podczas choroby, jak i w czasie nosicielstwa), nie jest znany inny zwierzęcy rezerwuar zarazków. Do zakażenia człowieka może dochodzić poprzez spożycie skażonej wody i żywności, w tym m.in. surowych i niedogotowanych owoców morza. Po krótkim okresie inkubacji, trwającym od kilkunastu godzin do 5 dni, pojawiają się objawy obejmujące m.in. wymioty i wodnistą biegunkę bez bólów brzucha i gorączki. Skurczowe bóle mięśni pojawiają się dopiero w wyniku zaburzeń elektrolitowych, a w miarę pogłębiania się odwodnienia i dyselektrolitemii pragnienie, suchość w jamie ustnej, chrypka, utrata elastyczności skóry, zapadnięcie oczu, zaostrzenie rysów twarzy. W ciężkich przypadkach dochodzi do zaburzeń orientacji, śpiączki i zgonu. W większości przypadków objawy są łagodne lub nie występują wcale, a zakażone osoby stają się bezobjawowymi nosicielami. Przy zastosowaniu właściwego leczenia (antybiotykoterapia i nawodnienie organizmu), na skutek zakażenia umiera mniej niż 1% osób, u których wystąpiły objawy.


Choroba Creutzfeldta-Jacoba (CJD)

Choroba Creutzfeldta-Jacoba (CJD) jest rzadko występującą, śmiertelną chorobą ośrodkowego układu nerwowego. Zaliczana jest do tzw. pasażowalnych (zakaźnych) encefalopatii gąbczastych. Choroba ta występuje najczęściej pomiędzy 50, a 70 rokiem życia. Najczęstszymi objawami choroby są głównie zaburzenia neurologiczne, w tym zaburzenia snu, zmiany osobowości, osłabienie, drgawki, utrata wzroku, utrata zdolności używania mowy i pisma lub rozumienia, a także postępująca demencja. Proces chorobowy kończy się zgonem, który następuje najczęściej w przeciągu 1-2 lat od wystąpienia objawów. U około 5% choroba przybiera długi, powolny przebieg. W chwili obecnej nie jest do końca udokumentowana przyczyna choroby. Jednak najbardziej prawdopodobna jest hipoteza, która zakłada, iż czynnikiem wywołującym chorobę CJD są zakaźne cząstki białka tzw. priony, które powstają na skutek zmiany struktury białka naturalnie występującego w organizmie człowieka, głównie w komórkach ośrodkowego układu nerwowego. Zmodyfikowane białko staje się czynnikiem wywołującym proces chorobowy, a także przyspiesza przemianę kolejnych białek „zdrowych” w białka patologiczne. Choroba ta występuje w kilku odmianach. W przypadku odmiany choroby CJD sporadycznej (spontanicznej) nie jest znana droga jej szerzenia się. Odmiana dziedziczna może wystąpić na skutek mutacji jednego z genów. Kolejna odmiana związana jest natomiast z przypadkowym przeniesieniem choroby poprzez zanieczyszczone narzędzia chirurgiczne w trakcie wykonywania zabiegów inwazyjnych, takich jak przeszczepy rogówki, opony twardej, czy zabiegi neurochirurgiczne. Udokumentowano również przypadki choroby, u osób którym podawany był dawniej przypadkowo zanieczyszczony prionami hormon wzrostu oraz u kobiet z niepłodnością leczonych w przeszłości wyciągami hormonalnymi. Stwierdzono również występowanie tzw. nowego wariantu choroby Creutzfeldta-Jacoba (vCJD), w którym zachorowania u ludzi następują najprawdopodobniej na skutek spożycia mięsa lub przetworów z niego (np. żelatyny) zawierającego priony, pochodzącego od bydła chorego na gąbczastą encefalopatię (BSE). Zachorowania na vCJD wystąpiły do tej pory głównie w Wielkiej Brytanii i miały one związek z epidemią BSE w tym kraju. Do tej pory nie obserwowano epidemii CJD.  Jedynym skutecznym środkiem zapobiegającym rozprzestrzenianiu się choroby jest eliminacja bydła chorego na BSE i produktów bydlęcych będących źródłem zakażenia zwierząt i ludzi. Do chwili obecnej nie opracowano skutecznej metody leczenia tej choroby.


CZERWONKA BAKTERYJNA (SZIGELOZA)

Czerwonka jest chorobą zakaźną wywoływaną przez pałeczki Shigella. Choroba ta występuje na całym świecie, najczęściej w krajach o niskim standardzie życia i złych warunkach sanitarno-higienicznych, a sporadycznie w krajach rozwiniętych. Źródłem zakażenia jest zawsze człowiek. Zakażenie następuje na drodze pokarmowej, w wyniku kontaktu z chorym, nosicielem lub przez zanieczyszczone wydalinami zakażonych osób produkty pokarmowe, przedmioty codzienne użytku, czy też wodę. Również muchy mogą mechanicznie przenosić zarazki na swoim ciele, na przykład z odchodów na jedzenie i wodę. Po około 2-5 dniach od kontaktu z czynnikiem zakaźnym pojawiają się objawy chorobowe: obfita, wodnista biegunka, często gorączka, czasami nudności i wymioty. Niekiedy w dalszym przebiegu choroby obserwuje się kurczowe bóle brzucha, bolesne parcie na stolec, odwodnienie, w stolcu pojawia się śluz, ropa i krew. U osób niedożywionych i o obniżonej odporności może dojść do ciężkiego przebiegu choroby z objawami ze strony wielu układów i narządów organizmu, m. in. zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i zespołu hemolityczno-mocznicowego. Choroba często przechodzi w postać przewlekłą z nawrotami choroby, utrzymującą się przez kilka miesięcy. Część osób po przechorowaniu czerwonki bakteryjnej staje się bezobjawowymi nosicielami pałeczek Shigella. Leczenie czerwonki bakteryjnej obejmuje podawanie leków przeciwbakteryjnych oraz płynów uzupełniających straty wody i elektrolitów.

Zachorowaniom na czerwonkę bakteryjną można zapobiec poprzez:

  • przestrzeganie podstawowych zasad higieny przyrządzania posiłków - więcej informacji na ten temat znajduje się w materiale „Pięć kroków do bezpiecznej żywności”,
  • dezynfekcję wydalin chorego i przedmiotów nimi zanieczyszczonymi,
  • poddanie obowiązkowym badaniom sanitarno-epidemiologicznym osób podejmujących lub wykonujących prace w styczności z żywnością w zakładach produkcji i obrotu żywnością, z wodą przeznaczoną do spożycia przez ludzi lub wymagające bezpośredniego kontaktu z ludźmi, np. w zakładach opieki zdrowotnej czy przedszkolach. Badania te mają na celu wykrycie i odsunięcie od wykonywania ww. prac osób chorych i nosicieli pałeczek Shigella. Ograniczy to ryzyko przeniesienia zakażenia na inne osoby.

DENGA

Denga występuje w Azji, krajach regionu Pacyfiku, na Karaibach, w obu Amerykach i Afryce. Jest to choroba wirusowa (wirus z rodziny Flaviviridae). Wyróżnia się 4 typy tej choroby, a zakażenie jednym typem daje bardzo słabą odporność przeciwko innym typom. Do zakażenia człowieka dochodzi na skutek ukąszenia przez jeden z rodzajów komara, przenoszącego wirusa. Źródłem zakażenia jest chory człowiek lub zwierzę. Po okresie inkubacji trwającym 8-10 dni, pojawiają się początkowo łagodne objawy grypopodobne. Choroba może również przebiegać w postaci ostrej, która rozpoczyna się gorączką powyżej 38oC. Pojawia się również ból głowy, pozagałkowy ból oczu, bóle mięśni, kości, stawów, osłabienie, wysypka. Objawom tym towarzyszą objawy krwotoczności (krwawienia wewnętrzne i zewnętrzne) charakterystyczne dla gorączek krwotocznych. Do wystąpienia tej postaci dochodzi najczęściej podczas kolejnego zakażenia wirusem. W kilku krajach Azji, gorączka krwotoczna denga jest przyczyną wielu zachorowań i zgonów, głównie u dzieci. Nie ma specyficznego leczenia i szczepionki przeciwko tej chorobie. Jako choroba przenoszona przez komary denga nie stwarza zagrożenia dla osób zamieszkujących tereny, gdzie one nie bytują (w tym Polska). Należy jednak pamiętać, aby podróżując w rejony występowania dengi zasięgnąć dokładnych informacji o sposobach skutecznego zabezpieczenia się przed ukłuciami komarów.

Informacja dla lekarzy w sprawie postępowania z przypadkami gorączki denga.


DŻUMA

Opracowano na podstawie materiałów WHO, CDC oraz ECDC.

Dżuma - jest to wysoce zakaźna choroba człowieka i zwierząt wywołana przez bakterie Yersinia pestis. Jest to choroba, która w przeszłości powodowała największe w dziejach świata epidemie, dzisiaj zaś nie stanowi większego zagrożenia, choć jej niebezpieczeństwo nie wygasło ze względu na istnienie rezerwuaru tego zarazka. Wśród zwierząt źródłem bakterii są gryzonie, a przede wszystkim szczury (ale też dzikie króliki, myszy, nornice itp.). Najbardziej wrażliwe na dżumę są gryzonie, koty, człowiek. Niektóre zwierzęta (np. psy, konie, krowy i ptaki) są mało wrażliwe bądź niewrażliwe. Według WHO corocznie na świecie odnotowuje się od 1000 do 3000 przypadków dżumy. W USA średnio w roku występuje 10-15 zachorowań na tę chorobę. Obszary, w których zdarzają się jeszcze ogniska dżumy to tereny wiejskie lub o niskim stanie sanitarnym:

  • Ameryka Północna- w USA są to przede wszystkim Teksas, Arizona, Oklahoma, Nowy Meksyk, Colorado, Oregon, Nevada, oraz południowo-zachodnia Kanada,
  • Ameryka Południowa - Boliwia, Peru, Brazylia, sporadycznie Argentyna, Ekwador, Wenezuela,
  • Afryka - głownie rejony południowe i południowo-wschodnie tj. RPA, Kenia, Namibia, Mozambik, Uganda, Tanzania, Lesoto, Zair, Senegal, Zimbabwe, Madagaskar,
  • Azja- Chiny, Mongolia, Wietnam, Indie, Indonezja, Kambodża, Nepal, Iran.

Drogi zakażenia ludzi to:

  • rozsiewanie przez szczury i pchły - pchły ludzkie bardzo często pasożytują na szczurach domowych. W organizmie pchły bakterie Y. pestis mogą przeżyć do 1 miesiąca stąd możliwe jest roznoszenie zarazka pomimo nieobecności szczurów;
  • rozsiewanie przez gryzonie polne i leśne, które mogą zakażać się dżumą w warunkach naturalnych (np. poprzez odchody);
  • droga kropelkowa lub poprzez aerozol z człowieka na człowieka.

Wyróżnia się 3 postaci dżumy: płucną, węzłową (dymieniczą) i posocznicową.

Postać płucna - rozwija się w płucach; do zakażenia dochodzi drogą kropelkową lub poprzez aerozol zawierający bakterie Y. pestis (np. pył z zakażonymi odchodami gryzoni). Drobnoustrój przenosi się poprzez kontakt bezpośredni z osobą/zwierzęciem chorym na postać płucną dżumy. Towarzyszą jej następujące objawy: gorączka, dreszcze, ból głowy, osłabienie, kaszel, ciężki oddech, ból w klatce piersiowej, czasem odkrztuszanie wodnistej lub krwistej plwociny. Przebiega gwałtownie i jest jedną z najbardziej zaraźliwych i niebezpiecznych chorób zakaźnych człowieka. Postać ta może być powikłaniem nie leczonej postaci węzłowej lub może towarzyszyć postaci posocznicowej.

Postać węzłowa (dymieniczna) - najczęściej obecnie występująca postać dżumy; rozwija się najczęściej w skutek ugryzienia przez zakażone zwierzę bądź gdy skażone bakteriami materiały mają kontakt z uszkodzona skórą. Tej postaci choroby towarzyszą powiększone i bolesne węzły chłonne tzw. dymienice (stąd też nazwa) oraz gorączka, dreszcze, ból głowy, osłabienie. Ta postać dżumy nie przenosi się przez kontakt z chorym.

Postać posocznicowa - rozwija się, gdy pałeczki dżumy namnażają się we krwi i są przez nią roznoszone po całym organizmie. Towarzyszą jej następujące objawy: gorączka, dreszcze bóle głowy i brzucha, osłabienie, krwotok wewnętrzny, wstrząs. Może także dochodzić do zaburzeń krążenia, które powodują martwicę palców. Ta postać stanowi powikłanie nie leczonych postaci dymieniczej i płucnej. Postać posocznicowa także nie szerzy się poprzez bezpośredni kontakt.

Objawy dżumy rozwijają się szybko, przeciętnie w ciągu kilku dni od momentu zakażenia bakterią Y. pestis, dlatego bardzo ważny jest jak najszybszy kontakt z lekarzem w przypadku zaobserwowania niepokojących objawów. Leczenie, aby było skuteczne, musi być podjęte jak najszybciej (najlepiej w ciągu 24h od wystąpienia objawów). Polega ono na podawaniu odpowiednich antybiotyków. Istnieje co prawda szczepionka, ale udowodniono jej skuteczność jedynie przeciwko postaci dymieniczej, natomiast nie zapobiega i nie zmniejsza objawów w dżumie płucnej. Nie jest ona dostępna w Europie.

Zapobieganie narażeniu na zakażenie pałeczkami dżumy:

1. unikanie kontaktu z dziki gryzoniami,
2. stosowanie repelentów przeciwko pchłom,
3. przestrzeganie zasad higieny osobistej, szczególnie: mycie rąk,

a ponadto:

4. kontrola liczebności gryzoni (deratyzacja na terenach o niskim stanie sanitarnym, na terenach wiejskich i w małych miastach, gdzie zazwyczaj gryzonie polne i leśne występują w większej ilości),
5. odpowiednia gospodarka odpadami, które stanowią dla dzikich gryzoni źródło pokarmu, a zatem są elementem wabiącym je na tereny zamieszkałe przez ludzi i zwierzęta domowe i gospodarskie,
6. regularne stosowanie u zwierząt domowych i gospodarskich preparatów przeciwpchelnych.


GORĄCZKI KRWOTOCZNE EBOLA i MARBURG

Gorączki krwotoczne Marburg i Ebola są powodowane przez wirusy z rodziny Filoviridae. Są to choroby występująca rzadko, jednakże charakteryzująca się bardzo wysoką śmiertelnością sięgającą ponad 90% . Rezerwuar obu wirusów jest nieznany. Istnieje hipoteza mówiąca, że rezerwuarem wirusa Ebola są nietoperze owocożerne.Epidemie i przypadki gorączek krwotocznych Ebola i Marburg występowały dotychczas głównie w Afryce. Istnieje jednak ryzyko zawleczenia tych chorób również na inne tereny, w tym także do Europy.Przeniesienie wirusów Ebola i Marburg następuje przez bezpośredni kontakt z krwią lub wydzielinami i wydalinami osoby zakażonej. Do tej pory epidemie gorączki krwotocznej Ebola były to epidemie o nieznanym źródle, szerzące się łatwo przez kontakty z chorymi ludźmi.Po okresie inkubacji trwającym w przypadku Ebola od 2 do 21 dni, a Marburg 3-9 dni, pojawiają się objawy grypopodobne (gorączka, dreszcze, bóle głowy, bóle mięśni, stawów, bóle gardła, osłabienie), które bardzo szybko nasilają się. Następnie pojawia się biegunka, wymioty, bóle brzucha, niekiedy wysypka, zaczerwienie oczu oraz objawy krwotoczne (krwawienia zewnętrzne i wewnętrzne). Na podstawie objawów klinicznych nie można odróżnić gorączki krwotocznej Marburg od gorączki krwotocznej Ebola. Obie choroby mogą doprowadzić do śmierci.Nie ma specyficznego leczenia, ani szczepionki przeciwko obu gorączkom krwotocznym. Brak skutecznego leczenia i duża zakaźność wirusa wymusza stosowanie odpowiednich zabezpieczeń przez osoby kontaktujące się lub opiekujące osobą zakażoną lub chorą (np. szczególne warunki izolacji, środków ochrony osobistej).


 GORĄCZKA DOLINY RIFT (RVF)

Opracowano na podstawie materiałów CDC

Gorączka Doliny Rift jest chorobą wywoływaną przez wirusy z rodzaju Phlebovirus (rodzina Bunyaviridae). Jest to choroba występująca u zwierząt hodowlanych, takich jak bydło, owce, kozy, wielbłądy oraz u ludzi. Zachorowania odnotowywane są najczęściej we wschodniej i południowej Afryce. Ponadto przypadki wystąpienia RVF zaobserwowano również w rejonie Afryki Subsaharyjskiej, na Madagaskarze, a także w Arabii Saudyjskiej i Jemenie. Do zakażenia człowieka dochodzi poprzez ukąszenie komara oraz prawdopodobnie innych owadów gryzących zakażonych wirusem RVF. Zakażenie człowieka może również nastąpić poprzez bezpośredni kontakt z krwią, płynami ciała lub tkankami zakażonych zwierząt. U ludzi choroba ta często ma przebieg bezobjawowy. Mogą też wystąpić objawy choroby, charakteryzujące się średnim nasileniem. W niektórych przypadkach jednak choroba może przebiegać pod postacią gorączki krwotocznej, zapalenia mózgu lub choroby narządu wzroku. Około 1 % zachorowań kończy się zgonem pacjenta. Najczęściej występującymi objawami są: gorączka, osłabienie, zawroty głowy, bóle mięśni i stawów, utrata wagi ciała. Z reguły wyzdrowienie następuje w przeciągu 2-7 dni od momentu zachorowania. Aby uniknąć zakażenia podróżując do krajów, w których występuje wirus RVF należy przede wszystkim zadbać o to, aby unikać ukąszeń komarów i innych owadów – w tym m.in. stosować repelenty (środki odstraszające owady) i zaopatrzyć się w odzież osłaniającą części ciała narażone na ukąszenia (koszule z długimi rękawami, długie spodnie, etc.). Ponadto należy wystrzegać się przebywania na farmach, na których wśród zwierząt wystąpiły zachorowania spowodowane wirusem RVF. W leczeniu Gorączki Doliny Rift nie ma specyficznej terapii. Stosuje się głównie leczenie objawowe. Nie ma też zarejestrowanej szczepionki przeciwko tej chorobie. Główną metodą zapobiegania chorobie jest zmniejszenie narażenia na zakażenie poprzez unikanie ukąszeń komarów oraz unikanie kontaktu z zakażonymi zwierzętami oraz unikania przebywania na farmach, na których potwierdzono RVF.


GORĄCZKA KRWOTOCZNA LASSA

Gorączkę krwotoczną Lassa wywołuje wirus należący do rodziny Arenaviridae, którego rezerwuarem są gryzonie (głównie szczury). Do zakażenia człowieka dochodzi podczas kontaktu z wydalinami szczurów, a także zakażonych lub chorych ludzi. Wirus może dostać się do organizmu drogą oddechową, bądź też pokarmową. Choroba może się szerzyć również drogą płciową oraz poprzez kontakt uszkodzonej skóry lub śluzówek z krwią, wydzielinami i wydalinami zakażonego zwierzęcia lub człowieka. Gorączka krwotoczna Lassa występuje w zachodniej Afryce, ale z uwagi na szczególną zakaźność oraz łatwość przenoszenia stwarza zagrożenie zawleczenia do wszystkich innych krajów świata. W około 80% przypadkach zakażenie przebiega bezobjawowo. W pozostałych przypadkach po okresie inkubacji trwającym około 7-15 dni, pojawiają się ostre objawy, wynikające z uszkodzenia wielu narządów. Dochodzi m.in. do pogorszenia stanu ogólnego, gorączki, bólów głowy, gardła, mięśni. Pojawiają się bóle brzucha, wymioty, biegunka, bóle w klatce piersiowej. Na migdałkach pojawiają się biało-żółte naloty, pęcherzyki oraz owrzodzenia. Mogą wystąpić również objawy krwotoczne. Około 15% osób chorych hospitalizowanych umiera, pomimo zastosowanej terapii. Szybkie podanie leków antywirusowych jest skuteczne. Głównym środkiem zapobiegawczym jest przestrzeganie podstawowych zasad higieny.


GORĄCZKA KRWOTOCZNA KRYMSKO-KONGIJSKA (CCHF)

Krymsko-kongijska gorączka krwotoczna (CCHF) jest chorobą wirusową przenoszoną przez kleszcze. Wywołuje ją arbowirus  z rodziny Buynaviridae). Do zakażenia może dojść także podczas kontaktu z zakażonymi zwierzętami lub skażonym mięsem, krwią czy skórą. Okres od momentu ukąszenia przez kleszcza do wystąpienia pierwszych objawów wynosi do 9 dni (średnio 1-3 dni),a po kontakcie z zakażonymi tkankami do 14 dni. Na skutek zakażenia u ludzi dochodzi do podwyższenia temperatury ciała, bólów i sztywności mięśni, zawrotów głowy, światłowstrętu, bólów brzucha i wymiotów. Następnie dochodzi do zaburzeń orientacji, zmian nastroju, a osoba chora staje się agresywna. W dalszym przebiegu choroby pojawiają się wybroczyny na skórze tułowia i kończyn. Pomimo, iż objawy krwotoczne w przebiegu tej choroby są mniej nasilone niż w przypadku innych gorączek krwotocznych, to choroba charakteryzuje się wysoką śmiertelnością (około 50%). Występowanie wirusa CCHF stwierdzono u kleszczy w Afryce, Azji, na Bliskim Wschodzie i w środkowej i wschodniej Europie. W Europie przypadki choroby u ludzi zostały potwierdzone w Albanii, Armenii, Bułgarii, Kazachstanie, Kosowie, Rosji, Serbii, Tadżykistanie, Turcji, Turkmenistanie, Ukrainie i Uzbekistanie. W czerwcu 2008 r. pierwszy przypadek potwierdzono w Grecji. Aby uniknąć zakażenia podróżując do krajów występowania wirusa CCHF należy przede wszystkim zadbać o to, aby unikać ukąszeń przez kleszcze – w tym m.in. stosować repelenty (środki odstraszające owady) i zaopatrzyć się w odzież osłaniającą części ciała narażone na ukąszenia (koszule z długimi rękawami, długie spodnie, etc.).


GORĄCZKA KRWOTOCZNA ALKHURMA (AHFV)

Opracowano na podstawie materiałów WHO, CDC, ECDC

Etiologia i występowanie: Wirus gorączki krwotocznej Alkhurma należy do rodziny wirusów FLAVIVIRIDAE i do grupy tzw. wirusów pochodzących od kleszczy (tick-borne flavivruses). Wirus Alkhurma wykazuje bliskie pokrewieństwo z flavivirusami wywołującymi gorączki krwotoczne w Rosji (gorączka krwotoczna Omsk na Syberii) oraz w Indiach (choroba Kyasanur Forest, występująca w prowincji Karnataka). Do tej pory regionem, w którym stwierdzono obecność wirusa Alkhurma, jest Bliski Wschód tj. Arabia Saudyjska (w szczególności część południowo-wschodnia, prowincje Makkah i Najran) oraz inne kraje Zatoki Perskiej. Pierwszy przypadek gorączki krwotocznej Alkhurma rozpoznano w 1995 r. w Jeddah u mężczyzny, który trafił do lekarza z objawami krwotocznymi oraz wysoka gorączką. Patogen został wyizolowany z krwi, a wywiad epidemiologiczny dostarczył informacji o wystąpieniu zachorowania. Do zakażenia doszło podczas uboju owcy sprowadzonej z miasta Alkhurma, w prowincji Makkah. Od tamtego czasu do dnia dzisiejszego odnotowano ok. 24 przypadków zachorowań na gorączkę krwotoczną Alkhurma, w tym 6 zakończyło się śmiercią (wskaźnik śmiertelności 25%). Wszystkie zachorowania miały miejsce w prowincjach Makkah lub Najran w Arabii Saudyjskiej. Ostatnie prawdopodobne, obecnie analizowane przez WHO, zachorowania na gorączkę krwotoczną Alkhurma miały miejsce w roku 2009, podczas pielgrzymi do Mekki w Arabii Saudyjskiej.

Transmisja:

Do zakażenia dochodzi:

  • W wyniku ukłucia kleszcza będącego wektorem wirusa. Zbadano, że kleszcze przenoszące większość wirusów flaviviridae należą do rodziny twardych kleszczy (rodzina Ixodidae). Do tej grupy zalicza się większość występujących w Europie rodzajów i gatunków kleszczy np. Ixodes, Dermacentor, Rhipicephalus. Jednakże obecnie występowanie wirusa Alkhurma wykryto jedynie wśród gatunków należących do rodziny miękkich kleszczy, głównie gat. Ornithodoros savignyi. Ten ostatni występuje w suchych ekosystemach całego Bliskiego Wschodu i pasożytuje przede wszystkim na wielbłądach, choć badania przeprowadzone w roku 2007 wykazały, że również na innych zwierzętach zarówno dzikich jak i udomowionych (w szczególności owce, kozy);
  • W wyniku zanieczyszczenia ran skóry krwią lub tkankami zwierząt zakażonych wirusem Alkhurma (np. w czasie uboju zwierząt rzeźnych). Zwierzętami, które najczęściej bywają zakażone wirusem są: owce, kozy, wielbłądy;
  • W wyniku spożycia niepasteryzowanego mleka pochodzącego od owiec, kóz i wielbłądów (bądź produktów nabiałowych wyprodukowanych z tego mleka);
  • WIRUS NIE PRZENOSI SIĘ Z CZŁOWIEKA NA CZŁOWIEKA.

Do dnia obecnego wirus został wyizolowany jedynie z próbek ludzkich oraz z kleszczy gatunku Ornithodoros savignyi.

Objawy występują w okresie od 3 do 8 dni od momentu zakażenia i są to najczęściej: ból głowy, bóle stawów, bóle mięśniowe, złe samopoczucie, utrata apetytu, wymioty, objawy krwotoczne, objawy neurologiczne. Choroba przebiega ciężko. Prawdopodobnie występują także zachorowania o łagodnym przebiegu oraz bezobjawowe, ale w tej chwili brak jest wiedzy na ten temat.

Realne zagrożenia: w związku z coraz większym handlem zwierzętami z krajów Bliskiego Wschodu, częstymi misjami wojskowymi w tym rejonie, a także rozwojem turystyki w te regiony, nie można wykluczyć możliwości przeniesienia wirusa lub zakażonych kleszczy do innych krajów świata.Doraźną metodą zapobiegania zakażeniu wirusem Alkhurmy jest:

  • ochrona przeciwkleszczowa (repelenty, ubrania o długich rękawach, nogawkach, dodatkowo wskazane, aby brzegi garderoby były spryskane środkiem kleszczobójczym),
  • unikanie kontaktu zranionej skóry z krwią/tkankami zwierząt, które mogą być potencjalnie zarażone (owce, kozy, wielbłądy),
  • nie spożywanie niepasteryzowanego mleka (i produktów nabiałowych wyprodukowanych z tego mleka) pochodzącego od potencjalnie zarażonych zwierząt (j.w.).

GRUŹLICA

Gruźlica jest chorobą bakteryjną wywoływaną przez bakterie Mycobacterium tuberculosis (prątki gruźlicy). Zachorowania na gruźlicę należą do najczęściej występujących chorób zakaźnych na świecie. Gruźlica jest przenoszona głównie drogą kropelkową. Znacznie rzadziej do zakażenia dochodzi drogą pokarmową m.in. poprzez spożycie skażonego mleka zakażonej krowy, a także poprzez kontakt bezpośredni z uszkodzoną skórą lub błonami śluzowymi. Najczęstszym źródłem zakażenia są osoby chore na gruźlicę, w fazie prątkowania. Innym źródłem zakażenia są chore na gruźlicę zwierzęta np. chore krowy, które wydalają prątki m. in. z mlekiem. Okres wylęgania choroby jest trudny do określenia. Bakterie po wniknięciu do organizmu zostają w większości wypadków wyeliminowane, jednakże część z nich może pozostać w stanie uśpienia w organizmie zakażonej osoby nie powodując objawów chorobowych. Na skutek aktywacji bakterii poprzez spadek odporności w wyniku np. niedożywienia, może dojść do ich rozprzestrzenienia się prątków gruźlicy w całym organizmie, a następnie rozwój choroby w zajętych narządach lub tkankach. Najczęstszą postacią choroby jest gruźlica płuc. Specyficzną odmianą choroby jest gruźlica wielolekooporna (MDR), w której stwierdza się oporność drobnoustrojów na co najmniej dwa najważniejsze leki stosowane w leczeniu skojarzonym, czyli izoniazyd i rifampicynę. Ponadto występuje też tzw. gruźlica XDR, która dodatkowo nie daje się leczyć co najmniej dwoma z pozostałych leków przeciwgruźliczych. Dlatego tak ważne jest skrupulatne przyjmowanie wszystkich zleconych przez lekarza leków we wskazanym przez niego okresie czasu. W przeciwnym wypadku tj. niesystematycznego lub zbyt krótkiego przyjmowania leków, leczenie nie jest skuteczne i prątki uodparniają się na nie. W przypadku zachorowania na gruźlicę brak jest charakterystycznych objawów. Mogą one mieć charakter ogólny (np. gorączka, osłabienie organizmu, brak apetytu, utrata masy ciała) lub miejscowy, w zależności od atakowanego narządu. Najczęstszym objawem gruźlicy płuc jest długotrwale utrzymujący się kaszel, ponadto mogą wystąpić duszności, bóle w klatce piersiowej, czy krwotoki płucne. Niecharakterystycznymi objawami gruźlicy pozapłucnej mogą natomiast być obrzmienia, bolesność ruchowa, powiększenie obwodowych węzłów chłonnych, upośledzenie funkcjonowania zaatakowanych narządów. Istniejąca szczepionka BCG, ogranicza wprawdzie ciężkość przebiegu choroby, ma jednak dużo mniejsze znaczenie w ograniczeniu jej transmisji. W Polsce zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych obowiązkowe są szczepienia BCG wyłącznie niemowląt.Zwalczanie gruźlicy opiera się głównie na wykrywaniu osób, które mogą stanowić źródło zakażenia dla innych osób i wdrożeniu leczenia z zastosowaniem długotrwałej kuracji z użyciem antybiotyków i chemioterapeutyków. Natomiast działania mające na celu eliminację zachorowań u zwierząt podejmuje się zgodnie z opracowywanymi przez sektor weterynarii programami zwalczania tej choroby.

Ulotka - co należy wiedzieć o tej chorobie zakaźnej

Wyjaśnienia dotyczące faktów i mitów o gruźlicy

Gruźlica - najczęściej zadawane pytania

Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie


GORĄCZKA Q

Gorączka Q jest zoonozą czyli chorobą, która może przenosić się ze zwierząt na ludzi. Jest ona wywoływana przez drobnoustrój Coxiella burnetti, którego naturalnym, stałym rezerwuarem są kleszcze i gryzonie. Kleszcze przenoszą zakażenie na zwierzęta dzikie i domowe (np. bydło, owce, kozy, rzadziej psy i koty), jednak większość z tych zwierząt nie wykazuje objawów zakażenia (niekiedy na skutek zakażenia może u nich dochodzić do poronień). Ze względu na obecność Coxiella w środowisku, do zakażenia u ludzi może dochodzić przez wdychanie skażonego aerozolu. Potwierdzono również inne drogi zakażenia (w tym drogę pokarmową). Wrotami zakażenia są drogi oddechowe, błony śluzowe, przewód pokarmowy, uszkodzony naskórek.U człowieka, który został zakażony, po okresie inkubacji, trwającym zwykle 2-3 tygodnie, mogą wystąpić objawy choroby, jednak częściej choroba ma charakter bezobjawowy. Niekiedy choroba może przybierać gwałtowny przebieg z wysoką gorączką, zaburzeniami układu oddechowego (np. atypowym zapaleniem płuc) i silnym bólem głowy ze światłowstrętem, bólami mięśni, objawami grypopodobnymi. Czasem choroba przybiera formę przewlekłą, doprowadzając do zmian w zastawkach serca, zapalenia wsierdzia, przewlekłego zapalenia wątroby i zaburzeń w funkcjonowaniu innych organów. W leczeniu ostrej postaci gorączki Q, odpowiednia terapia antybiotykowa jest skuteczna, jednakże w przypadku postaci przewlekłej, zmiany w sercu mogą wymagać interwencji chirurgicznej. Jedną z metod zapobiegania zakażeniom jest stosowanie środków chroniących przed wdychaniem skażonego kurzu i pyłu oraz nie spożywanie potencjalnie skażonego pożywienia (np. nie pasteryzowanego mleka).


GORĄCZKA ZACHODNIEGO NILU (WNV)

Gorączka zachodniego Nilu to wirusowa choroba przenoszona przez komary, które obok dzikich ptaków są rezerwuarem wirusa. Czynnikiem etiologicznym jest wirus należący do rodziny flawiwirusów. Zachorowania obserwuje się w wielu regionach świata, w tym w Afryce Wschodniej i Zachodniej, Ameryce Północnej, Azji Południowej i Południowo-Wschodniej, w Europie (przypadki zachorowań odnotowano m. in. we Francji, Grecji, Hiszpanii, Rumunii, na Węgrzech oraz we Włoszech). Do zakażenia człowieka dochodzi w wyniku ukąszenia komara. Potwierdzono również przeniesienie wirusa podczas transplantacji organów i transfuzji krwi oraz z matki na dziecko podczas ciąży. Nie stwierdzono przenoszenia gorączki zachodniego Nilu z człowieka na człowieka poprzez bezpośredni kontakt (np. przez dotyk, pocałunki). Objawy chorobowe pojawiają się po 1-6 dniach od ukąszenia komara. Ich nasilenie zależy od wieku osoby zakażonej. U dzieci często jest to łagodna gorączka i złe samopoczucie, u młodzieży występują wysoka gorączka, zaczerwienienie spojówek, ból głowy, ból mięśni, natomiast u osób starszych na skutek zakażenia może dochodzić do zapalenia mózgu i opon mózgowych oraz ogólnego wycieńczenia. W leczeniu gorączki zachodniego Nilu nie ma specyficznej terapii. Stosuje się głównie leczenie zmierzające do złagodzenia objawów np. obniżania gorączki, łagodzenia bólu itp. Nie ma też dostępnej szczepionki przeciwko tej chorobie. Główną metodą jej zapobiegania jest zmniejszenie narażenia na ukąszenia komarów. W tym celu konieczne jest stosowanie kilku prostych zasad:

  • unikanie przebywania na zewnątrz pomieszczeń w porach największej aktywności komarów (poranek i wieczór),
  • stosowanie ubrań osłaniających części ciała narażone na ukąszenia (np. z długimi rękawami i nogawkami),
  • stosowanie mechanicznych barier przeciwko komarom w oknach i drzwiach (siatki na owady lub moskitiery), które zmniejszają ryzyko przedostania się owadów do domów,
  • stosowanie dostępnych w sklepach preparatów odstraszających komary (repelenty, elektrofumigatory, lampy owadobójcze, itp.).

ZAKAŻENIE HAEMOPHILUS INFLUENZA TYPU B (HIB)

Haemophilus influenzae typu B (Hib) jest bakterią mogącą powodować ciężkie zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, posocznice (sepsę), a także inne inwazyjne choroby, w tym zapalenie nagłośni, zapalenie skóry, stawów. Hib występuje na całym świecie. Chorują głównie dzieci w wieku do 5 lat z uwagi na łatwość przenoszenia się bakterii między nimi. Okres wylęgania choroby wynosi najprawdopodobniej około 2-4 dni od momentu kontaktu z wirusem.Choroba szerzy się drogą kropelkową lub poprzez bezpośredni kontakt z wydzieliną dróg oddechowych chorego. Źródłem zakażenia są osoby chore oraz nosiciele tego drobnoustroju (osoby, które pomimo, iż są zakażone nie chorują, ale stanowią źródło zakażenia dla innych). Bakterie bytują w nosogardzieli nosiciela, skąd łatwo przenoszą się na inne osoby w trakcie np. spożywania wspólnych posiłków, używania wspólnych sztućców, picia napojów z jednej butelki, przebywania przez długi czas w grupie, w zamkniętych, nie wietrzonych pomieszczeniach. Najskuteczniejszą metodą zapobiegania zakażeniom wywołanym Hib są szczepienia ochronne. W Polsce, zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych, szczepienia ochronne przeciwko Haemophilus influenzae są obowiązkowe dla dzieci w 1 i 2 roku życia.


 HIV / AIDS NA ŚWIECIE I W POLSCE1

Szacuje się, iż liczba osób żyjących z HIV na świecie wynosi 33,2 mln (wskaźnik zapadalności sięga 36,1). W roku 2007 liczba nowych zakażeń HIV przewyższała 2,5-krotnie liczbę osób otrzymujących terapię antyretrowirusową (ARV). Przeprowadzone w roku 2007 badania wskazują, iż jedynie 40% młodych mężczyzn (15-24 lata) i 36% młodych kobiet mają właściwą wiedzę na temat HIV. Procent kobiet ciężarnych zakażonych HIV, otrzymujących profilaktykę zakażeń wertykalnych, wahał się między 14% w roku 2005, a 34% w roku 2007. Pomimo że większość krajów posiada strategie zapewniające równy dostęp do leczenia ARV, profilaktyki, opieki i wsparcia dla kobiet i mężczyzn, jedynie 53% krajów przeznacza środki na programy skierowane do kobiet. Liczba osób otrzymujących terapię antyretrowirusową wzrosła o 42% w roku 2007, jednak stanowi to jedynie około 30% zapotrzebowania. Według najnowszych badań, około 15% sierot pochodzących z krajów najbardziej dotkniętych epidemią, otrzymuje jakiekolwiek formy wsparcia, w porównaniu z 10% w 2005 r. Wciąż jedna trzecia państw nie posiada prawnych zabezpieczeń chroniących osoby żyjące z HIV przed dyskryminacją. Szacuje się, iż w Polsce od roku 1985 do końca marca 2008 roku ogółem zarejestrowano 11.431 osób zakażonych, z których 5.444 (48%) to osoby stosujące dożylnie środki psychoaktywne, a około 30% to kobiety. W tym czasie 2.052 osób zachorowało na AIDS, a 913 chorych zmarło. Rocznie w Polsce rejestruje się ponad 700 nowych zakażeń HIV. Kontakty seksualne to obecnie główna droga zakażeń w Polsce. Obserwuje się powszechny brak odniesienia ryzyka zakażenia HIV do własnej osoby. Częste jest mniemanie, iż problem ten dotyczy wyłącznie określonych grup ryzyka. Następuje tzw. feminizacja epidemii. W Polsce funkcjonuje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 września 2005 r. w sprawie „Krajowego Programu Zwalczania AIDS i Zapobiegania Zakażeniom HIV” (Dz. U. Nr 189, poz. 1590, z późn. zm.), na podstawie którego ustalony został Krajowy Program Zwalczania AIDS i Zapobiegania Zakażeniom HIV określający strategię działania obejmującą zarówno zapobieganie zakażeniom HIV, jak i opiekę nad żyjącymi z HIV i chorymi na AIDS. Corocznie pracownicy pionu oświaty zdrowotnej i promocji zdrowia z 16 wojewódzkich stacji sanitarno-epidemiologicznych oraz 318 powiatowych stacji sanitarno-epidemiologicznych włączają się w realizację Programu, którego koordynatorem jest Krajowe Centrum ds. AIDS. Zeszłoroczna ogólnopolska kampania z zakresu profilaktyki HIV/AIDS realizowana była pod tytułem „W życiu jak w tańcu, każdy krok ma znaczenie”. Celem kampanii w roku 2007 roku było m.in. zmobilizowanie społeczeństwa do przyjęcia odpowiedzialnej postawy wobec siebie, swojego partnera i swoich dzieci poprzez stworzenie związków partnerskich, w których rozmawia się o przeszłości i unika ryzykownych zachowań seksualnych.

1 Powyższą informację przygotowano na podstawie danych Departamentu Zdrowia Publicznego MZ i Departamentu Promocji Zdrowia, Biostatystyki i Analiz GIS


JERSINIOZA

(Źródło: Zoonoses and communicable diseases common to man and animals Third edition Vol. 1 Pedro N. Acha i Boris Szyfres PAHO 2003)

Yersinia enterocolitica jest Gram(-) pałeczką, należącą do rodziny Enterobacteriaceae. W obrębie gatunku wyróżnia się biotypy i serotypy. Do tej pory zidentyfikowano 50 serotypów, ale tylko niektóre z nich są patogenne dla zwierząt i człowieka.

Występowanie: Y.enterocolitica występuje na całym świecie. Była ona izolowana od zwierząt, ludzi oraz z żywności i wody. Jersinioza u ludzi była stwierdzana na 5 kontynentach i w ponad 30 krajach. W różnych regionach świata potwierdzono występowanie różnych serotypów. Serotypy 3,5,9 i 27 występują na obszarach o umiarkowanym lub zimnym klimacie, w tym również w Europie. Występowanie serotypów 8, 13, 18, 20 i 21 potwierdzono w USA. Serotyp 8 był przyczyną kilku ognisk w tym kraju. Poza Ameryką Północną i Południową był on izolowany z kału zdrowych (bez objawów) psów i prosiąt w Nigerii.

Występowanie u człowieka: istnieją duże różnice dotyczące zapadalności na jersiniozę pomiędzy poszczególnymi regionami, a nawet sąsiadującymi krajami. Największą zapadalność stwierdza się w Skandynawii, Belgii, kilku krajach Europy wschodniej, Japonii, Republice Południowej Afryki i Kanadzie. Choroba jest rzadsza w USA, Wielkiej Brytanii i Francji. Podejrzewa się, że również w krajach tropikalnych Y.enterocolitica może być jedną z głównych przyczyn biegunek.

Przypadki choroby występują zazwyczaj sporadycznie lub stwierdza się małe, rodzinne ogniska. Opisano również kilka epidemii:

  • 1972 r. – 3 ogniska w Japonii (1 ognisko -189 przypadków, 2 ognisko – 198 przypadków, 3 ognisko – 544 przypadki). Nie określono źródła zakażenia,
  • 1976 r. – stan Nowy Jork (218 dzieci w wieku szkolnym). Źródło: mleko czekoladowe,
  • 1982 r. – USA (Tennessee, Arkansas, Mississippi) – 172 osoby hospitalizowane (izolowano serotyp 13 i 18, które są rzadkie w USA. Źródło: mleko),
  • 1973 r. – Finlandia (94 osoby),
  • 1992 – ognisko u dzieci w Rumunii.


W wielu krajach uprzemysłowionych Y. enterocolitica jest jedną z głównych przyczyn gastroenteritis u dzieci i drugim zaraz po Salmonella izolowanym drobnoustrojem. W Europie najwięcej przypadków stwierdza się jesienią i zimą.

Występowanie u zwierząt: Y. enterocolitica była izolowana u wielu ssaków domowych i dzikich oraz u niektórych ptaków i zwierząt zmiennocieplnych. Serotypy izolowane od zwierząt znacznie różnią się od tych izolowanych u ludzi. Wyjątkiem są świnie, psy, koty, od których izolowane były serotypy 3 i 9, które występują również u człowieka. W niektórych krajach Y.enterocolitica często izoluje się u zwierząt. Np. w Belgii serotypy, które stwierdzano również u człowieka wyizolowano z 62,5 % języków wieprzowych pozyskanych z rzeźni. Badania przeprowadzone w Danii i Belgii wskazują, że 3-5% świń jest nosicielem tego drobnoustroju.

Choroba u ludzi: Jersionioza jest chorobą, która zwykle występuje u dzieci. Pierwszym objawem wynikającym z ostrego zapalenia jelit jest wodnista biegunka (trwająca 3-14 dni). W 5% przypadków występuje biegunka z domieszką krwi. U starszych dzieci i nastolatków dominują objawy wskazujące na zapalenie wyrostka robaczkowego, w tym ból w prawej, dolnej części brzucha i gorączka. U osób dorosłych może pojawić się rumień (1-2 tygodnie po zapaleniu jelit). Groźniejszym powikłaniem jest zapalenie stawów (jednego lub wielu). W Europie opisano około 100 przypadków, u których wystąpiła posocznica. Mogą wystąpić również inne powikłania, ale są one rzadsze. U 1700 pacjentów zakażonych Y.enterocolitica w Belgii, 86% mało objawy gastroenteritis, około 10% objawy wskazujące na zapalenie wyrostka i mniej niż 5% posocznicę i ropnie wątroby. Niektóre powikłania, tj. ropnie wątroby i śledziony występują u osób dorosłych i pacjentów z niedoborami immunologicznymi. Na świecie stwierdzano również zgony z powodu jersiniozy. Szczególnie wysoka śmiertelność dotyczyła grupy osób zakażonych, u których doszło do posocznicy wywołanej Y.enterocolitica po transfuzji krwi od osób zakażonych (z 35 przypadków, 23 były śmiertelne).

Źródła zakażenia i drogi przenoszenia: zarówno źródła zakażenia, jak i drogi przenoszenia nie zostały jeszcze do końca poznane. Y.enterocolitica występuje w wodzie, żywności, u zwierząt i człowieka. Często serotypy izolowane z wody i żywności nie odpowiadają tym, które wywołują chorobę u ludzi. Dotyczy to również serotypów występujących u zwierząt z w wyjątkiem świń i w niektórych przypadkach kotów i psów. W krajach, gdzie zapadalność na jersiniozę u ludzi jest najwyższa, świnie są najczęstszym źródłem patogennego serotypu. W krajach, gdzie zapadalność u ludzi jest niska, tj. USA czy Wielka Brytania, serotypy patogenne dla ludzi, są rzadko izolowane od świń. W wielu krajach rezerwuar bakterii jest jeszcze nieznany. I tak np. serotyp 8 był izolowany z wody i żywności w byłej Czechosłowacji, jednak nie stwierdzono tam żadnych przypadków jersiniozy wywołanej tym serotypem u człowieka. Niewykluczone jest również przeniesienie bakterii z człowieka na człowieka. Niektóre ogniska rodzinne wystąpiły po kontakcie z psem. Jednocześnie psów i kotów nie uznaje się za istotny rezerwuar tej bakterii. Obecnie na całym świecie dominuje serotyp O:3. Jest to główna przyczyna choroby u ludzi. Świnie są jego rezerwuarem i źródłem zakażenia. W Danii, gdzie rocznie stwierdza się około 2000 przypadków jersiniozy u ludzi, ponad 80% świń jest zakażonych. Serotypy O:3. O:5,27 i O:8 były izolowane z jelit i języków świń oraz od drobiu. Grupą ryzyka, szczególnie narażoną na zakażenie są osoby pracujące w rzeźniach. Y.enterocolitica może przenosić się również przez mleko i wodę. Bardzo często trudno jest zidentyfikować źródło zakażenia. Inną możliwą drogą transmisji Y.enterocolitica jest transfuzja krwi. Do zakażenia tą drogą dochodzi rzadko, ale konsekwencje zakażenia są poważne. Może dochodzić do posocznicy, znacznego spadku ciśnienia krwi, gorączki, a nawet zgonu.

Podsumowując, drogi zakażenia Y.enterocolitica nie zostały do końca poznane, ale do zakażenia może dochodzić:

  • na skutek spożycia skażonej żywności, mleka i wody,
  • poprzez kontakt z zakażonymi zwierzętami,
  • poprzez kontakt z zakażonymi ludźmi.

Bardzo istotną cechą Y. enterocolitica jest możliwość namnażania w warunkach chłodniczych.

Zwalczanie: aby zminimalizować ryzyko zakażenia Y.enterocolitica należy:
przestrzegać podstawowych zasad higieny,

  • zwracać uwagę na właściwe przygotowywanie wieprzowiny - nie należy spożywać jej w postaci surowej lub niedogotowanej,
  • nie należy pić surowego mleka lub wody wątpliwej jakości, z nieznanego źródła, nieświeżej,
  • podczas uboju unikać skażenia kałem, zarówno mięsa, jak i innych części przeznaczonych do spożycia przez ludzi,
  • ze względu na możliwość wystąpienia zakażeń szpitalnych spowodowanych jersinią, również w szpitalu należy zachować odpowiednie środki zapobiegające rozprzestrzenianiu się zakażenia,
  • powinny być również zachowane właściwe środki w celu zapobieżenia przeniesienia się zakażenia podczas transfuzji krwi.

JERSINIOZA – NAJCZĘŚCIEJ ZADAWANE PYTANIA


KAMPYLOBAKTERIOZA

Kampylobakterioza jest chorobą wywoływaną przez bakterie z rodzaju Campylobacter, które występują w przewodzie pokarmowym zwierząt tj. drób, bydło, świnie, psy, koty, dzikie ptaki i ssaki. Najczęściej do zakażenia dochodzi drogą pokarmową poprzez spożycie skażonej żywności (głównie niedogotowanego, niedopieczonego drobiu, niepasteryzowanego lub niewłaściwie pasteryzowanego mleka) lub wody. Inne czynniki ryzyka obejmują również pływanie w skażonych naturalnych zbiornikach wodnych i bezpośredni kontakt z zakażonymi zwierzętami. Po okresie inkubacji trwającym średnio 2-5 dni (od 1 do 10 dni) pojawiają się ostre bóle brzucha, wodnista i/lub krwista biegunka, gorączka. W wyniku zakażenia może dochodzić również do powikłań. Mogą pojawić się zmiany w stawach (5-10% przypadków), a rzadziej może dochodzić do wystąpienia syndromu Guillain-Barré (okresowe, ale ostre porażenie mięśni szkieletowych). Objawy zwykle trwają klika dni. Niekiedy jednak choroba może trwać dłużej, a chory może wymagać hospitalizacji. Istnieje skuteczna terapia antybiotykowa. W celu zmniejszenia liczby przypadków zakażeń u ludzi, niezbędne jest zwalczanie kampylobakteriozy u zwierząt hodowlanych. W zapobieganiu istotne jest także przestrzeganie zasad higieny w trakcie przygotowywania mięsa do spożycia, a także ochrona i badanie jakości wody pitnej, przestrzeganie zasad higieny osobistej, jak np. mycie rąk po kontakcie ze zwierzętami, przed spożyciem posiłku.


KLESZCZOWE ZAPALENIE MÓZGU

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) to wirusowa choroba ośrodkowego układu nerwowego przenoszona przez kleszcze. Czynnikiem etiologicznym są wirusy z rodziny Flaviviridae. Najwięcej zachorowań obserwuje się w okresie od kwietnia do listopada, w wielu regionach Azji i Europy, głównie w Austrii, Czechach, Estonii, Niemczech, Polsce, Rosji, Słowenii, Szwecji, Szwajcarii, na Litwie, Łotwie i Węgrzech. Wirus występuje głównie u zwierząt (gryzonie, zwierzyna leśna, ptaki wędrowne), a jego przenosicielami (wektorami) są kleszcze. Do zakażenia człowieka dochodzi na skutek ukłucia przez zakażonego kleszcza - podczas ssania krwi wprowadza on ślinę zawierającą namnożone w jego organizmie wirusy. Do zakażenia może dojść również na skutek picia mleka zakażonych kóz, owiec i krów. Większość przypadków zakażeń wirusem kleszczowego zapalenia mózgu przebiega bezobjawowo. W pozostałych przypadkach w okresie 7 - 14 dni od ukłucia przez kleszcza lub 3 - 4 dni po spożyciu mleka zakażonych zwierząt gospodarskich, w pierwszej fazie choroby mogą wystąpić objawy uogólnione, takie jak: gorączka, uczucie zmęczenia, nudności, ból głowy i mięśni. Objawy te utrzymują się zazwyczaj kilka dni i w większości przypadków choroba kończy się wyzdrowieniem. Niekiedy po trwającym od 1 do 20 dni okresie utajenia dochodzi do rozwinięcia drugiej fazy choroby, w której obserwujemy objawy związane z zapaleniem opon mózgowych i mózgu, takie jak: gorączka, narastające bóle głowy, sztywność karku, zaburzenia świadomości, porażenia nerwów czaszkowych, zaburzenia koordynacji, porażenia kończyn górnych i dolnych. Może wystąpić porażenie mięśni oddechowych. Konieczna jest wtedy hospitalizacja. Choroba rzadko ma przebieg śmiertelny. W leczeniu kleszczowego zapalenia mózgu brak jest specyficznej terapii. Leczenie zmierza jedynie do łagodzenia objawów np. obniżania gorączki, łagodzenia bólu itp. Jedynym sposobem umożliwiającym uniknięcie przykrych skutków choroby jest jej zapobieganie. W tym celu konieczne jest stosowanie kilku prostych zasad:

  • noszenie odpowiedniej odzieży w miejscach, gdzie istnieje ryzyko występowania kleszczy (lasy, pola etc.) zakrywającej jak najwięcej części ciała (długie spodnie, koszule z długimi rękawami, nakrycie głowy etc.),
  • stosowanie środków odstraszających kleszcze,
  • unikanie spożywania niepasteryzowanego mleka,
  • po wizycie w lesie lub innym miejscu bytowania kleszczy dokładne obejrzenie całego ciała. Po zauważeniu kleszcza, należy natychmiast delikatnie go usunąć. W tym celu należy pęsetą ująć kleszcza tuż przy skórze i pociągnąć ku górze zdecydowanym ruchem. Miejsce ukłucia należy zdezynfekować. Gdyby usunięcie kleszcza sprawiało trudności, należy zwrócić się o pomoc do lekarza. Nie należy smarować kleszcza żadną substancją, aby nie zwiększać ryzyka zakażenia. Miejsce ukłucia należy zdezynfekować.

Stosowanie wymienionych zasad zmniejsza prawdopodobieństwo ukąszenia i zakażenia. Jednak najpewniejszym sposobem zabezpieczenia się jest szczepienie ochronne zalecane szczególnie osobom przebywającym na terenach o nasilonym występowaniu tej choroby, tj.:

  • ludziom zatrudnionym przy eksploatacji lasu,
  • stacjonującemu wojsku,
  • funkcjonariuszom straży pożarnej i granicznej,
  • rolnikom,
  • młodzieży odbywającej praktyki,
  • turystom i uczestnikom obozów i kolonii.

Decyzję o szczepieniu należy każdorazowo skonsultować z lekarzem. Należy także pamiętać, że szczepienie to nie chroni przed innymi chorobami odkleszczowymi, takimi jak np. borelioza.


KRZTUSIEC

Krztusiec jest ostrą chorobą dróg oddechowych, głównie wieku dziecięcego, wywoływaną przez bakterie Bordetella pertussis. Charakterystycznym objawem choroby jest długotrwale utrzymujący się napadowy kaszel z wydzieleniem lepkiej plwociny. Jedynym źródłem zakażenia jest chory człowiek. Zakażenie następuje drogą powietrzno- kropelkową. Pierwszy okres choroby trwa do 2 tygodni i charakteryzuje się takimi objawami jak nieżyt nosa, spojówek, gardła i oskrzeli. Ostry nieżyt dróg oddechowych następuje na skutek wnikania bakterii do komórek błon śluzowych i ich toksycznego działania. Narastające działanie toksyn powoduje przejście do kolejnej fazy choroby z charakterystycznym napadowym kaszlem, objawami duszności, wykrztuszaniem śluzu i wymiotami. U dzieci poniżej 6 miesiąca życia zamiast napadowego kaszlu może wystąpić bezdech, utrata przytomności z powodu braku tlenu, a bez podjęcia skutecznego leczenia może nastąpić zgon.U chorych dzieci mogą również wystąpić powikłania np.: ropne zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, trwałe uszkodzenie mózgu, utrata wagi ciała. Podanie odpowiednich antybiotyków zmniejsza ryzyko wystąpienia tych dolegliwości, zwłaszcza jeśli leczenie rozpocznie się jak najwcześniej od wystąpienia objawów. Zwalczanie choroby polega na jej wczesnym rozpoznaniu i wdrożeniu stosownego leczenia. Niemowlęta powinny być leczone w szpitalu. Dostępne są skuteczne preparaty szczepionkowe przeciwko krztuścowi. Wrażliwość na zakażenia osób nieuodpornionych za pomocą szczepień ochronnych jest powszechna. Przebycie krztuśca pozostawia długotrwałą odporność organizmu, ale powtórne zachorowanie jest możliwe. W Polsce zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych szczepienia przeciwko krztuścowi dzieci są obowiązkowe.


LEGIONELOZA (CHOROBA LEGIONISTÓW)

Legioneloza jest chorobą układu oddechowego, wywoływaną przez bakterie Legionella, które mogą przeżyć w wodzie o bardzo różnej temperaturze (od 20-50OC). Rezerwuarem bakterii są zbiorniki wodne (naturalne i sztuczne), zawierające osad denny lub muł, a także wilgotna ziemia. Bakterie Legionella występują m.in. w sieciach kanalizacyjnych, urządzeniach kąpielowych, prysznicach, myjniach, klimatyzatorach. Najczęstszą drogą zakażenia jest wdychanie skażonego aerozolu. Do zakażenia może dochodzić również m.in. przez zachłyśnięcie się skażoną wodą. Do tej pory nie stwierdzono przenoszenia bakteria Legionella z człowieka na człowieka. Okres inkubacji trwa od 2 do 10 dni. Po tym okresie pojawiają się objawy, tj. bóle mięśni, ból głowy, gorączka i objawy zapalenia płuc (w tym m.in. suchy kaszel, zaburzenia oddychania). Objawom tym mogą towarzyszyć zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, w tym bóle brzucha, wymioty, biegunka, a także zaburzenia świadomości. Poza postacią płucną wyróżnia się również postaci pozapłucne: łagodną i ciężką. W postaci łagodnej (zwanej gorączką Pontiac) dochodzi do nagłego wzrostu temperatury ciała, bólu głowy, mięśni, dreszczy i objawów zakażenia górnych dróg oddechowych. Postaci ciężkiej towarzyszy zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego lub pojawia się sepsa. W większości przypadków legionelozy jest wyleczalna przy użyciu antybiotyków. Do zgonów najczęściej dochodzi u osób starszych i u osób z obniżoną odpornością. Działania profilaktyczne obejmują m.in. regularne czyszczenie zbiorników wodnych i okresowe badanie wody m.in. w sieci wodociągowej i urządzeniach klimatyzacyjnych, leczniczych i sanitarnych.


LEISZMANIOZA

Leiszmanioza jest chorobą powodowaną przez wewnątrzkomórkowe pasożyty z rodzaju Leiszmania, występujące w niektórych rejonach Azji i Afryki oraz na terenach Ameryki Południowej i Środkowej. Choroba występuje pod dwoma postaciami: leiszmaniozy skórnej oraz lejszamniozy trzewnej. Objawami leiszmaniozy skór i błon śluzowych są rumieniowe zmiany plamiste na skórze ulegające owrzodzeniu. W przypadku leiszmaniozy trzewnej pasożyty przedostają się do narządów wewnętrznych, głównie śledziony, szpiku kostnego oraz węzłów chłonnych. Większość inwazji przebiega bezobjawowo. Zachorowanie przejawia się gorączką, powiększeniem śledziony, wątroby i węzłów chłonnych, niedokrwistością, leukopenią i postępującym wyniszczeniem organizmu.Rezerwuarem zakażenia jest chory człowiek lub zwierzę (np. pies lub niektóre gatunki gryzoni). Do zakażenia człowieka dochodzi poprzez pokłucia przez zainfekowane moskity. W przypadku leiszmaniozy trzewnej istnieje również możliwość przekazania inwazji z człowieka na człowieka w czasie kontaktów seksualnych, transfuzji krwi i podczas ciąży z matki na płód. Unieszkodliwienie źródła zakażenia polega głównie na opryskiwaniu miejsc lęgu moskitów środkami owadobójczymi. W celu ochrony przed zarażeniem konieczne jest stosowanie w trakcie podróży w rejony występowania choroby, środków ochrony osobistej, a także repelentów skutecznie odstraszających owady. Istotne jest także unikanie wychodzenia na zewnątrz w porze największego żerowania komarów (we wczesnych godzinach rannych i o zmierzchu) oraz stosowanie odzieży osłaniającej części ciała narażone na ukąszenia (np. koszule z długimi rękawami i długie spodnie). Istnieją skuteczne metody leczenia przypadków zakażeń lub choroby.


LEPTOSPIROZA

Leptospiroza jest zoonozą (chorobą, która może przenosić się ze zwierząt na ludzi), powodowaną przez krętki z rodzaju Leptospira. Przyczyną zakażenia u człowieka jest gatunek L.interrogans. Leptospiroza najczęściej występuje w obszarach o klimacie tropikalnym, jednakże jest ona stwierdzana również w regionach o klimacie umiarkowanym, także w Europie. Rezerwuarem L.interrogans są zwierzęta domowe (psy, świnie, bydło) oraz zwierzęta dzikie (głównie gryzonie). Do zakażenia człowieka dochodzi poprzez kontakt bezpośredni z moczem, mięsem, krwią zakażonych zwierząt lub przez kontakt ze skażoną krętkami wodą, glebą (przeniesienie bakterii bezpośrednio np. z brudnych rąk do ust) oraz spożycie skażonej wody i żywności. Choroba może przebiegać bezobjawowo, ale może występować również w ciężkiej postaci, kończącej się zgonem. Okres inkubacji (od momentu zakażenia do wystąpienia pierwszych objawów) wynosi od 2 do 30 dni (średnio 10 dni). Po nim pojawia się gorączka, bóle głowy, mięśni, stawów, wysypka na skórze, dreszcze, wymioty zmiany w oczach (zaburzenia widzenia), ogólne wyczerpanie. W drugiej fazie choroby dochodzi do zmian w nerkach, płucach, sercu, rzadziej w mózgu. Na skutek tych zaburzeń pojawia się żółtaczka, ból brzucha, kaszel z krwistą wydzieliną, powiększenie węzłów chłonnych, wątroby, śledzony, niedowład połowiczy. Mogą występować również krwawienia. Terapia antybiotykowa zastosowana odpowiednio szybko jest skuteczna, a śmiertelność w przypadku tej choroby jest niska. Środki zapobiegawcze obejmują m.in. zwalczanie gryzoni, unikanie skażonych obszarów, prawidłowe zabezpieczenie zranionej/uszkodzonej skóry, a także przestrzeganie podstawowych zasad higieny (np. dokładne mycie rąk przed każdym posiłkiem).


LISTERIOZA

Listerioza stanowi zagrożenie głównie dla kobiet w ciąży, noworodków i osób z obniżoną odpornością. Jej czynnikiem etiologicznym jest Listeria monocytogenes. Bakterie Listeria wydalane są z kałem zakażonych zwierząt. Są one szeroko rozpowszechnione w środowisku, a ogniska zatruć pokarmowych przez nie wywoływane są rejestrowane na całym świecie. Do zakażenia człowieka dochodzi na skutek bezpośredniego kontaktu z wydalinami i wydzielinami zakażonego zwierzęcia (m.in. bydła, owiec, kóz, drobiu), bądź tez przez spożycie skażonej żywności. Wrotami zakażenia są przewód pokarmowy, uszkodzona skóra, błony śluzowe, łożysko. U osób dorosłych najczęściej nie występują żadne objawy zakażenia. U kobiet w ciąży, po okresie inkubacji trwającym około 3 tygodni, pojawiają się objawy grypopodobne lub objawy wynikające z zapalenia dróg moczowych. Na skutek zakażenia może dochodzić do obumarcia płodu i poronień lub też wrodzonej listeriozy u noworodka. U osób starszych i z obniżoną odpornością na skutek zakażenia może dochodzić do zapalenia opon mózgowych, mózgu i sepsy.Zapobieganie zakażeniu głównie polega na zastosowaniu właściwych środków ochronnych na farmach zwierząt, a także przestrzeganiu zasad higieny na każdym etapie procesu przygotowywania żywności. Należy także pamiętać o myciu rąk każdorazowo np. przed spożywaniem posiłków, po kontakcie ze zwierzętami, po wyjściu z toalety. W leczeniu listeriozy stosuje się antybiotyki.


MALARIA

Malaria jest obecnie jedną z trzech najważniejszych, oprócz AIDS i gruźlicy, chorób zakaźnych w świecie. Liczbę nowych zachorowań szacuje się na 300-500 milionów rocznie. Z powodu malarii umiera około 1,5-2,7 milionów ludzi każdego roku. Ocenia się, iż aktualnie 40-45% ludności ziemi żyje na terenach zagrożonych malarią w ponad 100 krajach świata. Na zachorowanie najbardziej narażone są dzieci do 5 roku życia i kobiety ciężarne mieszkające na terenach endemicznych dla malarii oraz osoby nie odporne (nie posiadające swoistych przeciwciał), podróżujące m.in. z Europy do krajów endemicznego lub epidemicznego występowania malarii. Liczbę przypadków malarii zawlekanych do Europy ocenia się na około 10.000 rocznie. W Afryce malaria jest główną przyczyną zgonów około 20% wszystkich dzieci w wieku poniżej 5 roku życia. We wschodniej i południowej Afryce wskaźnik śmiertelności z powodu tej choroby, w okresie 1990-1998, wzrósł prawie dwukrotnie w porównaniu z latami 1982-1989. Przyczyną tego stanu jest m.in. wzrost oporności Plasmodium – czynnika etiologicznego malarii, na chlorochinę. W krajach, gdzie malaria występuje endemicznie, 25–50% chorych leczonych ambulatoryjnie i 20-50% hospitalizowanych, stanowią pacjenci chorzy na malarię. Organizacja Narodów Zjednoczonych wydała rezolucję, w której określa lata 2001-2010 dekadą wykorzeniania malarii w krajach rozwijających się, szczególnie w Afryce. Głównym celem działania jest zmniejszenie o 2/3 wskaźnika śmiertelności z powodu malarii wśród dzieci. Liczba zachorowań na malarię w Polsce nie przekracza 50 przypadków rocznie. Jednocześnie od 1963 r. są to jedynie przypadki malarii importowanej z rejonów endemicznych, przywlekane przez osoby powracające z podróży służbowych lub turystycznych. W Polsce istnieją trzy główne ośrodki medyczne zajmujące się m.in. badaniami nad lekoopornością zarodźców malarii. Są to:

  • Krajowy Ośrodek Medycyny Tropikalnej Międzywydziałowego Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej AMG w Gdyni (powołany w 2001 r.),
  • Akademia Medyczna w Poznaniu,
  • Akademia Medyczna w Warszawie.

Krajowy Ośrodek Medycyny Tropikalnej w Gdyni współpracuje m.in. z CDC w Atlancie (USA) oraz Instytutem Higieny i Medycyny Tropikalnej w Lizbonie (Portugalia) w zakresie programów badawczych nad mutacjami genowymi odpowiedzialnymi za lekooporność zarodźców malarii, zwłaszcza na terenie Afryki. Instytut rozwija także współpracę z innymi medycznymi placówkami w Europie, w ramach Trop Net Europ, Ameryce Północnej oraz Afryce. Z inicjatywy polskich misjonarzy i lekarzy Krajowego Ośrodka Medycyny Tropikalnej utworzony został w Angoli ośrodek medyczno – badawczy, gdzie m. in. realizowany jest program zwalczania malarii wśród dzieci i kobiet w ciąży, częściowo finansowany przez fundację Medical and Mobility Mission Association z Australii. Materiał badawczy z Angoli jest opracowywany pod kątem oznaczania lekooporności Plasmodium faliciparum na stosowane tam leki, co realizowane jest w ramach projektów Komitetu Badań Naukowych. Poza tym współpracujące ze sobą polskie ośrodki medycyny tropikalnej uczestniczą pośrednio w programach zwalczania malarii, gruźlicy i AIDS, wysyłając swoich pracowników do realizacji programów, prowadzonych przez organizacje międzynarodowe lub placówki misyjne.


NOROWIRUSY

Norowirusy są częstą przyczyną występowania zakażeń pokarmowych u ludzi, objawiających się takimi dolegliwości jak wymioty, biegunka i bóle brzucha. Rzadziej występują gorączka, dreszcze i bóle głowy. Okres od momentu zakażenia do chwili wystąpienia objawów jest krótki i wynosi od 12 do 48 godzin od momentu zakażenia. Zachorowania z reguły charakteryzują się łagodnym przebiegiem, ale mogą też wystąpić nagle i powodować duże odwodnienie. Wyzdrowienie następuje najczęściej w przeciągu jednego do trzech dni. Na skutek zakażenia rzadko dochodzi do zgonu, ale może on nastąpić zwłaszcza u osób starszych lub z osłabioną odpornością. Do zakażenia dochodzi poprzez bezpośredni kontakt z chorą osobą lub przedmiotami i powierzchniami zanieczyszczonymi norowirusami pochodzącymi od chorej osoby. Zakażenie może również nastąpić drogą pokarmową, na skutek spożycia skażonej żywności lub wody. Zachorować mogą osoby w każdym wieku, gdyż przebycie zachorowania nie chroni przed następnym zachorowaniem (nie jest wytwarzana długotrwała odporność organizmu zapobiegająca ponownemu zachorowaniu). Norowirusy są częstą przyczyną powstawania dużych ognisk zatruć pokarmowych ponieważ bardzo łatwo przenoszone są z człowieka na człowieka. Ogniska zakażeń norowirusami najczęściej występują w środowiskach skupiających duże grupy ludzi na niewielkiej powierzchni, jak szpitale, domy opieki społecznej, szkoły itp. Często jedynym skutecznym sposobem eliminacji kolejnych zachorowań jest czasowe zamknięcie instytucji, w której wystąpiło takie ognisko i eliminacja zachorowania. Przecięcie dróg szerzenia zakażenia wymaga bezwzględnego przestrzegania zasad higieny osobistej. Ponadto konieczna jest też systematyczna dezynfekcja skażonych wirusem powierzchni oraz odpowiednia higiena przygotowywania posiłków.


OSPA WIETRZNA i PÓŁPASIEC

Ospa wietrzna i półpasiec są chorobami występującymi na całym świecie, powodowanymi jest przez ten sam wirus Varicella-zoster virus. Ospa wietrzna występuje zwykle u dzieci. Na ogół stwierdza się u nich łagodne objawy kliniczne takie jak brak łaknienia, ból głowy, osłabienie, niewysoka gorączka. Wysypka pojawia się stopniowo i przechodzi od fazy plam do pęcherzyków, krost i krótko utrzymujących się blizn. Wysypka występuje na całym ciele, choć początkowo pojawia się na tułowiu. Wysypce towarzyszy silny świąd. Dodatkowo może też wystąpić powiększenie węzłów chłonnych potylicznych i karkowych. Przebieg ospy wietrznej najczęściej łagodny u dzieci – u młodzieży i dorosłych może charakteryzować się znacznym nasileniem objawów. Ryzyko wystąpienia powikłań po zachorowaniu (np. wtórne zakażenia bakteryjne skóry, bakteryjne zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie serca itp.) wzrasta wraz z wiekiem. Na skutek uaktywnienia się wirusów, które pozostają po przechorowaniu w zwojach nerwowych, mogą pojawić się objawy półpaśca. Po kilku dniach bólu i tkliwości skóry unerwionej przez zajęte nerwy następuje w tym miejscu wysyp pęcherzyków przypominających pęcherzyki ospy wietrznej, nieco jednak większych i głębiej umiejscowionych. Wirus wywołujący ospę wietrzną i półpaśca szerzy się drogą kropelkową, przez kontakt bezpośredni i pośrednio przez kontakt z przedmiotami świeżo zanieczyszczonymi wydzieliną z pęcherzyków od chorej osoby. Ospa wietrzna charakteryzuje się wysoką zaraźliwością. Większość ludzi choruje w dzieciństwie, a ponieważ zachorowanie pozostawia trwałą odporność, dorośli są odporni na tę chorobę i powtórne zachorowania na ospę należą do rzadkości. Dostępna jest szczepionka przeciw ospie wietrznej. W Polsce, zgodnie z aktualnie obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest obowiązkowe dla osób narażonych w sposób szczególnych na zakażenie (dzieci do ukończenia 12 roku życia: z upośledzeniem odporności, o wysokim ryzyku ciężkiego przebiegu choroby, z ostrą białaczką limfoblastyczną w okresie remisji, zakażone HIV, przed leczeniem immunosupresyjnym lub chemioterapią, oraz dzieci do ukończenia 12 roku życia z otoczenia tych osób określonych). Zaleca się je natomiast wybranym grupom (osobom, które nie chorowały na ospę wietrzną i nie zostały wcześniej zaszczepione w ramach szczepień obowiązkowych albo zalecanych oraz kobietom planującym zajście w ciążę, które nie chorowały wcześniej na ospę wietrzną).


BIEGUNKI POWODOWANE PRZEZ RETROWIRUSY

Rotawirusy są najczęstszą przyczyną występowania u dzieci niebakteryjnych biegunek zakaźnych, chorować mogą również osoby dorosłe. Do zakażenia dochodzi drogą fekalno-oralną na skutek bezpośredniego kontaktu z osobą zakażoną lub jej wydalinami – głównie poprzez zanieczyszczone kałem ręce, powierzchnie czy przedmioty codziennego użytku, czemu sprzyja nieprzestrzeganie podstawowych zasad higieny. Możliwe jest również zakażenie przez zanieczyszczoną żywność lub wodę. Ze względu na dużą zakaźność rotawirusy są również częsta przyczyna zakażeń w dziecięcych oddziałach szpitalnych. Zachorowanie można przebyć wielokrotnie, ponieważ pierwotna infekcje daje jedynie częściowa odporność, która jednak w przypadku powtórnego zakażenia powoduje bezobjawowy lub lekki przebieg choroby. Szacuje się, że około 70% dzieci do 5 roku życia ma przeciwciała przeciwko tym wirusom co świadczy o przebyciu zakażenia. Najpoważniejsze znaczenie kliniczne mają infekcje wirusami grupy A, które są przyczyną ostrych biegunek u dzieci młodszych. Rotawirusy najbardziej zagrażają niemowlętom oraz dzieciom do 5 roku, a także osobom starszym po 65 roku życia. Okres od momentu zakażenia do chwili wystąpienia objawów choroby jest krótki – wynosi zazwyczaj od kilku do 24 godzin. Zachorowania mogą mieć zróżnicowany przebieg, od łagodnego po ciężki. W przypadku zachorowań o przebiegu średnio nasilonym i ciężkim poza wodnistą biegunką z obecnością śluzu obserwujemy inne objawy, takie jak gorączka (do 38,5o C), wymioty oraz cechy odwodnienia organizmu - uczucie suchości w jamie ustnej, suchy język i błony śluzowe, uczucie pragnienia, utrata elastyczności skóry. Choroba trwa zwykle od 4 do 10 dni, sporadycznie może się przedłużać do kilku tygodni. Szczególnie niebezpieczne są biegunki małych dzieci. Objawy ze strony układu pokarmowego – biegunka i wymioty, szybko powodują utratę płynów i elektrolitów w organizmie i w efekcie doprowadzają do zaburzeń metabolicznych. Leczenia zakażeń rotawirusowych ma charakter wyłącznie objawowy, brak jest leczenia przyczynowego. Przy łagodnym klinicznym przebiegu zachorowania zazwyczaj wystarczy doustne uzupełnianie płynów. Ważne jest przestrzeganie diety np. w postaci kleików z kaszy lub ryżu. Małe dzieci oraz osoby z upośledzoną odpornością wymagają na ogół hospitalizacji i dożylnego podawania płynów i elektrolitów. U dorosłych przebieg jest często bezobjawowy. Epidemiologię zakażeń wywoływanych przez rotawirusy charakteryzuje sezonowość. Zachorowania występują znacznie częściej w miesiącach jesiennych, zimowych i wczesnowiosennych. Brak jest obecnie jednoznacznego wyjaśnienia dla tak dużej zmienności w występowaniu liczby zachorowań w na przestrzeni czasu. Być może odgrywają w tym rolę czynniki związane z nosicielstwem i replikacja wirusa u człowieka lub warunki klimatyczno-środowiskowe. Ryzyko zakażenia rotawirusami można zmniejszyć poprzez:

  • bezwzględne przestrzeganie zasad higieny osobistej i otoczenia,
  • szczepienie ochronne przeciwko rotawirusom (zalecane w Programie Szczepień Ochronnych dla dzieci w wieku od 6 do 24 tygodnia życia - decyzję o szczepieniu należy każdorazowo skonsultować z lekarzem - szczepionka jest dostępna wyłącznie na receptę lekarską),
  • przestrzeganie podstawowych zasad higieny przyrządzania posiłków - więcej informacji na ten temat znajduje się w materiale „Pięć kroków do bezpiecznej żywności”,
  • mycie i dezynfekcję powierzchni, z którymi stykała się chora osoba.

RÓŻYCZKA

Różyczka jest chorobą wirusową. Wirus z rodziny Togaviridae przenosi się z człowieka na człowieka drogą kropelkową lub przez kontakt z przedmiotami zanieczyszczonymi wydzieliną z gardła, krwią, moczem, kałem. Człowiek jest jedynym rezerwuarem wirusa. Różyczka jest charakterystyczną chorobą wieku dziecięcego i wówczas przebiega stosunkowo łagodnie. W przypadku, jednak gdy do zakażenia dojdzie u kobiet w ciąży, może to doprowadzić do poważnych zaburzeń w rozwoju płodu. Człowiek chory jest zakaźny dla innych osób w okresie 7 dni przed pojawieniem się wysypki do 5-8 dni po jej ustąpieniu. Po okresie inkubacji, trwającym około 2-3 tygodnie, dochodzi do powiększenia węzłów chłonnych, pogorszenia samopoczucia, wysypki, zapalenia gardła, zapalenia spojówek. Czasem występuje gorączka. Wysypka najpierw pojawia się na twarzy i szyi, następnie rozprzestrzenia się na tułów i kończyny. Ustępuje po około 3 dniach. Na około dobę przed wystąpieniem wysypki, dochodzi do powiększenia węzłów chłonnych za uszami, w tylnej części szyi i karku. Węzły chłonne stają się bolesne. Około 20-50% zakażeń wirusem różyczki przebiega bezobjawowo. Niekiedy mogą wystąpić objawy wskazujące na zapalenie stawów (głównie drobnych stawów dłoni i kolan) oraz innych powikłań wynikających z zapalenia mózgu, jąder, zmian skórnych. Najgroźniejsze konsekwencje różyczka powoduje u kobiet, gdy do zakażenia dojdzie w pierwszych 3 miesiącach ciąży. Wirus może atakować wszystkie narządy rozwijającego się płodu, powodując jego śmierć lub ciężkie zaburzenia rozwoju. Niemowlęta zakażone wirusem różyczki podczas ciąży mogą być zakaźne przez rok lub nawet dłużej. Różyczka jest chorobą, której można skutecznie zapobiegać poprzez szczepienia. W Polsce szczepienie przeciwko różyczce, zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych, jest obowiązkowe i wykonuje się je łącznie ze szczepieniem przeciwko śwince i odrze (1 szczepionka). Pierwsze szczepienie wykonuje się u dzieci w 13-14 miesiącu życia, natomiast dawkę przypominającą podaje się w 10 roku życia.


SALMONELOZY DUROWE I JELITOWE

Salmonelozy są to choroby powodowane przez pałeczki Salmonella, które dzieli się na durowe i jelitowe.

Salmonelozy durowe – dur brzuszny i dur rzekomy – powodowane są odpowiednio przez bakterie Salmonella Typhi oraz Salmonella Paratyphi A, B i C. Przypadki duru mogą wystąpić na całym świecie, choć najczęściej zachorowania odnotowuje się w krajach o niskim standardzie życia i na terenach o złym stanie sanitarno-higienicznym.Do zakażenia bakteriami wywołującymi dur brzuszny lub rzekomy dochodzi w wyniku spożycia wody lub żywności zanieczyszczonych wydalinami zakażonych ludzi lub też, w przypadku duru rzekomego B, zwierząt.Pierwsze objawy duru brzusznego pojawiają się w okresie od 1 tygodnia do 3 tygodni od momentu kontaktu z czynnikiem zakaźnym i są to: gorączka, bezsenność, bóle głowy, bóle mięśniowe, złe samopoczucie, biegunka lub zaparcia. Ponadto na skórze tułowia może pojawić się wysypka (tzw. różyczka durowa), a także możliwe są objawy ze strony innych układów np. oddechowego i krążenia. W przypadku duru rzekomego objawy chorobowe i okres wylęgania choroby są podobne jak w durze brzusznym, częściej jednak występują zakażenia bezobjawowe oraz postacie o lekkim przebiegu i objawach nieżytu żołądkowo-jelitowego. Część osób zakażonych po przechorowaniu duru brzusznego lub duru rzekomego, zostaje dożywotnio bezobjawowymi nosicielami pałeczek Salmonella typhi lub Salmonella paratyphi.

Salmonelozy jelitowe powodowane są przez pałeczki Salmonella, inne niż Salmonella typhi oraz Salmonella paratyphi. Zachorowania występują na całym świecie, choć stopień rozprzestrzeniania się salmoneloz w znacznym stopniu zależy m. in. od obyczajów żywieniowych oraz nadzoru weterynaryjnego (szczególnie w dużych fermach hodowlanych).

Człowiek może zakazić się poprzez:

  • spożycie żywności zanieczyszczonej bakteriami Salmonella,
  • spożycie produktów żywnościowych pochodzących od zwierząt zakażonych (mięso, jaja, mleko),
  • używanie skażonego sprzętu kuchennego, maszyn do produkcji żywności.

W szczególnych warunkach (szpitale, domy opieki) zakażenie może się szerzyć drogą bezpośredniego kontaktu lub drogą powietrzną.

Pierwsze objawy choroby pojawiają się w okresie od 6 godzin do 3-7 dni od momentu kontaktu z czynnikiem zakaźnym i są to: bóle brzucha, gorączka, biegunka, odwodnienie, nudności, wymioty. Niekiedy może rozwinąć się zakażenie układowe o cięższym przebiegu, tzw. postać pozajelitowa, szczególnie u małych dzieci, osób w podeszłym wieku lub z obniżoną odpornością. Obserwuje się wówczas powstawanie ropni, zapalenie dróg żółciowych, płuc, opon mózgowo-rdzeniowych, stawów, szpiku kostnego, kości oraz posocznicę. Istnieje skuteczne leczenie salmonelloz.

ZACHOROWANIOM NA SALMONELOZY MOŻNA ZAPOBIEC poprzez:

  • przestrzeganie podstawowych zasad higieny przyrządzania posiłków - więcej informacji na ten temat znajduje się w materiale „Pięć kroków do bezpiecznej żywności”,
  • dezynfekcję pomieszczeń i przedmiotów, z którymi stykał się chory,
  • szczepienie ochronne przeciwko durowi brzusznemu - jest najpewniejszym sposobem zabezpieczenia przed zachorowaniem. Zalecane jest ono osobom podróżującym w obszary endemicznego występowania choroby oraz narażonym ze względu na rodzaj wykonywanej pracy. Ponadto, możliwe jest nałożenie obowiązku szczepień przeciwko durowi brzusznemu w sytuacji zagrożenia epidemicznego, stanu epidemii lub ze wskazań indywidualnych,
  • poddanie obowiązkowym badaniom sanitarno-epidemiologicznym osób podejmujących lub wykonujących prace w styczności z żywnością w zakładach produkcji i obrotu żywnością, z wodą przeznaczoną do spożycia przez ludzi lub wymagające bezpośredniego kontaktu z ludźmi, np. w zakładach opieki zdrowotnej czy przedszkolach. Badania te mają na celu wykrycie i odsunięcie od wykonywania ww. prac osób chorych i nosicieli pałeczek Salmonella. Ograniczy to ryzyko przeniesienia zakażenia na inne osoby.

ŚWINKA (NAGMINNE ZAPALENIE PRZUSZNIC)

Świnka jest ostrą chorobą wieku dziecięcego, wywoływaną przez wirus z rodziny Paramyxoviridae. Występuje on endemicznie w wielu krajach świata. Ludzie są jedynym rezerwuarem wirusa, który przenosi się z człowieka na człowieka przez bezpośredni kontakt, drogą kropelkową, czasem przez przedmioty zanieczyszczone śliną osób chorych. Osoba zakażona może zakażać inne osoby przez okres 3 dni przed wystąpieniem objawów do około 9 dni po ich ustąpieniu. Okres inkubacji trwa średnio 16-18 dni. Po nim pojawiają się objawy w tym głównie bolesne, jedno lub dwustronne powiększenie ślinianek przyusznych (znajdujących się na policzku, na wysokości żuchwy, obok ucha). Mogą wystąpić również objawy ogólne, w tym gorączka, bóle mięśni, pogorszenie samopoczucia, zmniejszenie apetytu. W 30% przypadków świnka przebiega bezobjawowo. Śwince mogą towarzyszyć również powikłania, w tym m.in. zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie jąder (jedno- lub dwustronne), prowadzące nawet do niepłodności, zapalenie jajników, zapalenie sutków, głuchota Świnka jest chorobą, której można skutecznie zapobiegać poprzez szczepienia. W Polsce szczepienie przeciwko śwince, zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych, jest obowiązkowe i wykonuje się je łącznie ze szczepieniem przeciwko różyczce i odrze (1 szczepionka). Pierwsze szczepienie wykonuje się u dzieci w 13-14 miesiącu życia, natomiast dawkę przypominającą podaje się w 10 roku życia.


TĘŻEC

Tężec jest chorobą zakaźną, która występuje na całym świecie. Objawy tężca wynikają z działania neurotoksyny produkowanej przez bakterie Clostridium tetani, której głównym rezerwuarem są zwierzęta roślinożerne. Bakterie bytują w przewodzie pokarmowym tych zwierząt, nie powodując u nich choroby. Bakterie w postaci przetrwalników (forma umożliwiająca bakteriom przetrwanie niekorzystnych warunków) uwalnianie są z kałem do środowiska. Najwięcej przypadków tężca u ludzi występuje na skutek skażenia rany glebą lub kurzem, zawierającymi spory. Po okresie inkubacji trwającym około 2 tygodni (czasem dłużej), na skutek działania toksyn produkowanych przez bakterie w ranie, pojawiają się objawy niespecyficzne (gorączka, osłabienie) oraz zlokalizowane zaburzenia w funkcjonowaniu mięśni. Następnie nasilają się uogólnione skurcze mięśni, często doprowadzając do zgonu z powodu uszkodzenia serca lub płuc. Charakterystycznym objawem tężca jest szczękościsk, któremu towarzyszy skurcz mięsni karku, grzbietu, brzucha, kończyn. Choroba może mieć przebieg lekki (ze szczękościskiem, słabym, krótkotrwałym porażeniem), bądź też ciężki, charakteryzujący się wystąpieniem uogólnionych prężeń, zaburzeń połykania, duszności, obfitymi potami, bezdechem, sinicą, zamroczeniem. Zapobieganie zakażeniu opiera się głównie na ograniczeniu możliwości zanieczyszczenia rany glebą, czy też kurzem oraz przestrzeganiu zasad higieny. W przypadku zranienia np. podczas pracy z ziemią, ściekami, przy nawożeniu, ranę należy niezwłocznie oczyścić i jak najszybciej skontaktować się z lekarzem, który podejmie decyzję co do dalszego postępowania. Śmiertelność w przypadku tej choroby bliska jest 50% i zależy od nasilenia i rodzajów objawów klinicznych, wieku chorego i czasu oraz rodzaju wdrożonej opieki medycznej. Terapia obejmuje m.in. umycie i dezynfekcję zanieczyszczonej rany, ewentualnie jej chirurgiczne opracowanie, podanie antybiotyków i specyficznych immunoglobulin, a także, w razie potrzeby, zastosowanie intensywnej terapii. Dostępna jest skuteczna inaktywowana szczepionka przeciwko tężcowi.


TOKSOPLAZMOZA

Przyczyną toksoplazmozy jest pierwotniak Toxoplasma gondii. Jego rezerwuarem jest większość ssaków i ptaków (w tym m.in. owce, świnie, drób, gryzonie). Zwierzęta wydalają cysty z kałem. Cysty te mogą przetrwać w środowisku przez długi czas; mogą przenosić się na owoce i warzywa, do zbiorników wody pitnej, na ręce (podczas zabawy w piaskownicy). Są one również przenoszone przez owady. Do zakażenia człowieka dochodzi poprzez spożycie cyst np. poprzez zjedzenie surowego lub niedogotowanego mięsa zawierającego cysty (przede wszystkim wieprzowiny i baraniny). Wrotami zakażenia jest przewód pokarmowy, niekiedy uszkodzona skóra i błony śluzowe, a także, w przypadku toksoplazmozy wrodzonej, łożysko. Zwykle toksoplazmoza przebiega u ludzi (i zwierząt) bezobjawowo, u niektórych osób może dochodzić do powiększenia węzłów chłonnych. Niekiedy pojawiają się objawy wynikające z zapalenia mózgu lub mięśni. Po okresie ostrym (objawowym lub bezobjawowym), następuje postać przewlekła. Toksoplazmoza może być groźna dla osób z obniżoną odpornością. Podczas ciąży, nawet u kobiet nie wykazujących objawów, może ona powodować chorobowe zmiany płodu, co może kończyć się poronieniem, urodzeniem martwego płodu, zgonem okołoporodowym lub zakażeniem wrodzonym z poważnymi zmianami dotyczącymi oczu i mózgu (w tym m.in. zapaleniem siatkówki, naczyniówki, powiększeniem wątroby i śledziony, skazą krwotoczna, żółtaczką, oczopląsem). Dlatego tak ważne jest badanie kobiet ciężarnych w kierunku nosicielstwa T.gondii i wczesne podjęcie skutecznego leczenia. Zakażenie u ludzi z obniżoną odpornością może doprowadzać do zaburzeń ośrodkowego układu nerwowego i zaburzeń w funkcjonowaniu innych organów. Tacy pacjenci wymagają bardzo często długotrwałej terapii. Aby uniknąć ryzyka zakażenia należy przestrzegać zasad higieny osobistej, zasad właściwego przygotowywania posiłków oraz unikać spożywania wody i produktów mięsnych surowych i półsurowych niewiadomego pochodzenia. Należy chronić żywność przed dostępem owadów i gryzoni oraz dbać o czystość piaskownic dla dzieci.


TULAREMIA

Tularemia jest zoonozą (chorobą, która może zostać przeniesiona ze zwierząt na ludzi), wywoływaną przez bakterie Francisella tularensis. Bakteria ta może przetrwać kilka tygodni w niskiej temperaturze, zarówno w wodzie, wilgotnej glebie, sianie, jak i padlinie zwierzęcej. Naturalnym rezerwuarem bakterii (bytują tam one stale nie powodując objawów choroby) są różne gatunki zwierząt, głównie króliki, zające, wiewiórki, lisy i kleszcze. Do zakażenia człowieka może dochodzić przez ugryzienie przez zakażonego owada (kleszcze, komary i muchy), przez bezpośredni kontakt z tkankami zakażonych zwierząt i skażoną glebą lub przez picie skażonej wody i jedzenie niedogotowanego, skażonego mięsa. W niektórych przypadkach do zakażenia dochodzi na skutek wdychania skażonego aerozolu. Po okresie inkubacji trwającym 3-5 dni, pojawia się wysoka gorączka, dreszcze, bóle głowy, mięśni, osłabienie, wymioty, powiększenie węzłów chłonnych, objawy zapalenia gardła, zapalenia płuc. Może dochodzić do sepsy. Rozpoznanie tularemii na podstawie objawów klinicznych jest bardzo trudne. W terapii stosuje się antybiotyki, a zgony z powodu tularemii w Europie są rzadkie. Zapobieganie tularemii polega na ochronie przed ukąszeniami owadów, unikaniu picia potencjalnie skażonej wody i spożywaniu tylko dogotowanego/dopieczonego mięsa (dotyczy to przede wszystkim mięsa z królików i zajęcy).


WĄGLIK

Wąglik jest zoonozą – chorobą, która przenosi się ze zwierząt na ludzi. Jest wywoływany przez bakterię Bacillus anthracis, mającą możliwość wytwarzania przetrwalników, które mogą przetrwać w środowisku przez wiele lat. Rezerwuarem bakterii są zwierzęta roślinożerne. Choroba występuje endemicznie w kilku regionach świata, w tym w południowe i wschodniej Europie. Źródłem zakażenia są zwierzęta chore oraz środki pochodzenia zwierzęcego, w tym mięso, krew, skóra, wełna, kości, włosie. Do zakażenia człowieka może dochodzić poprzez bezpośredni kontakt ze zwierzętami (głównie bydłem, owcami, kozami, świniami) lub poprzez produkty pochodzenia zwierzęcego, bądź skażoną wodę. Wrotami zakażenia są uszkodzona skóra, drogi oddechowe. Do zakażenia może dochodzić również drogą pokarmową. Objawy pojawiają się w okresie 1-7 dni (do 60 dni) od momentu narażenia. Ze względu na drogę wtargnięcia zarazka lub przetrwalników, wyróżnia się trzy postaci wąglika:

  • postać skórną (ponad 95% przypadków)
  • postać płucną
  • postać żołądkowo-jelitową.

Leczenie za pomocą antybiotyków jest skuteczne, jeżeli terapia zostanie rozpoczęta odpowiednio wcześnie. Zwalczanie choroby obejmuje m.in. właściwe usuwanie zwłok zwierząt, dezynfekcje, dekontaminację i usuwanie skażonych materiałów oraz dekontaminację środowiska. Osoby wyznaczone do tych działań bezwzględnie muszą zostać zaopatrzone w odpowiednie ubrania ochronne i właściwy sprzęt.


WŁOŚNICA

Włośnica jest zoonozą (chorobą, która jest przenoszona ze zwierząt na ludzi) powodowaną przez pasożyty z rodzaju Trichinella. Występuje ona na całym świecie. Rezerwuarem tego pasożyta jest wiele gatunków zwierząt dzikich i domowych, w tym przede wszystkim świnie, dziki, konie, ale również niedźwiedzie, wilki, borsuki, gryzonie leśne, psy, koty, zwierzęta futerkowe (lisy, nutrie). Larwy pasożyta bytują w mięśniach zwierząt, a spożycie surowego lub niedogotowanego mięsa i produktów mięsnych jest główną przyczyną zarażenia. Po okresie inkubacji trwającym 24-28 godzin, pojawia się gorączka oraz zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (takie jak wymioty, biegunka, nudności). Objawy te wynikają z uwolnienia larw w jelitach. Następnie po około tygodniu od zarażenia rozpoczyna się inwazja larw w mięśniach, co objawia się bólami mięśni, gorączką, obrzękiem powiek i okolic oczu. Ostre objawy zwykle ustępują, jednakże zaburzenia w funkcjonowaniu mięśni mogą utrzymywać się przez długi czas. Przy masowej inwazji w przewodzie pokarmowym i narządach wewnętrznych, może dojść do zgonu. W zależności od ilości spożytych larw, choroba może przebiegać bezobjawowo, ale również może mieć przebieg ostry. Przebieg choroby zależy również od osobniczej wrażliwości oraz wieku osoby zakażonej. Dostępne jest skuteczne leczenie. W Polsce najczęstszym źródłem zarażenia jest mięso świń, dzików i nutrii. Zapobieganie włośnicy oparte jest na spożywaniu tylko i wyłącznie mięsa i jego przetworów poddanych właściwej kontroli weterynaryjnej. Bezwzględnie nie należy spożywać mięsa, które nie zostało poddane badaniu, a także co do którego nie ma takiej pewności (np. z nieznanego źródła). Skutecznym sposobem zapobiegania jest właściwa obróbka termiczna mięsa i spożywanie go w postaci dokładnie ugotowanej, usmażonej lub upieczonej.


WŚCIEKLIZNA

Przyczyną wścieklizny jest wirus (z rodzaju Lyssavirus). Jest to zoonoza, czyli choroba, która przenosi się ze zwierząt na człowieka. Głównym rezerwuarem wirusa są zwierzęta dzikie i domowe (tj. psy, wilki, lisy, kojoty, psy dingo, nietoperze, ale także wiewiórki, sarny, koty). Wirus przenoszony jest ze śliną chorego zwierzęcia. Do zakażenia człowieka dochodzi poprzez ugryzienie przez zwierzę lub bezpośredni kontakt (zwykle śluzówek, uszkodzonej skóry) ze śliną zakażonych zwierząt. Po okresie inkubacji trwającym 3-8 tygodni (lub dłużej) pojawiają się niespecyficzne objawy, tj. bóle głowy, gorączka, nudności, niepokój, podniecenie, obrzmienie skóry wokół miejsca ugryzienia. Następnie pojawiają się porażenia mięśni i śpiączka. Charakterystycznym objawem wścieklizny u człowieka jest wodowstręt i światłowstręt. Jednak w chwili pojawienia się objawów zwykle jest już zbyt późno na pomoc. Dlatego tak ważne jest jak najwcześniejsze poinformowanie lekarza o fakcie pokąsania, oplucia lub zadrapania przez zwierzę, co do którego nie ma pewności, że nie jest zakażone wirusem lub chore. W celu zapobieżenia chorobie istnieje szczepionka, którą podaje się jak najszybciej po narażeniu na zakażenie wg określonego schematu, o czym zdecyduje lekarz kwalifikujący do szczepienia, który może zalecić także np. podanie dodatkowo surowicy odpornościowej. Obecnie szczepienia przeciw wściekliźnie u ludzi nie są bolesne, jednak trzeba pamiętać, iż nie będą one skuteczne w chwili pojawienia się objawów choroby. Szczepienie osób chorych jest niecelowe. Leczenie swoiste nie istnieje. Odpowiednie szczepienia należy stosować również u kotów i psów. Należy pamiętać, aby nie zaniedbywać tego obowiązku i systematycznie korzystać z wizyt u lekarza weterynarii. Nie należy także pod żadnym pozorem dotykać znalezionych zwierząt padłych lub zabitych. Jeśli doszło do takiego kontaktu należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, jednocześnie powiadomić lekarza weterynarii o miejscu padnięcia zwierzęcia. Ujemne wyniki badania zwierzęcia mogą być podstawą do przerwania szczepienia człowieka. Przeprowadza się również obserwację przeżyciową zwierzęcia przez lekarza weterynarii, co pozwala wykluczyć wściekliznę, jednak powinna się ona odbywać w warunkach, w których nie dojdzie do narażenia kolejnych osób. Podróżując warto pamiętać, że wścieklizna występuje na wszystkich kontynentach.


WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU A (WZW A)

WZW A jest chorobą wywoływaną przez wirus A zapalenia wątroby z rodziny Picornaviridae, który jest odporny na działanie czynników zewnętrznych, tj. temperatura, substancje chemiczne. U osób dorosłych częstym objawem zakażenia HAV jest żółtaczka, której towarzyszą objawy ogólne, tj. gorączka, brak apetytu, nudności, wymioty. Objawy te pojawiają się 2-7 tygodni od momentu zakażenia i mogą trwać nawet przez wiele tygodni. U około 15% pacjentów objawy nawracają lub trwają ciągle nawet przez okres 6-9 miesięcy. U dzieci ponad 90% przypadków zakażenia tym wirusem przebiega bez objawów lub z objawami niespecyficznymi, bez żółtaczki.

Ludzie są jedynym rezerwuarem wirusa wywołującego WZW A, który przenoszony jest głównie drogą pokarmową. Do zakażenia może dojść przez:

  • kontakt bezpośredni z zakażonym człowiekiem (np. przeniesienie wirusa poprzez nie umyte po wyjściu z toalety ręce),
  • kontakty seksualne z osoba zakażoną lub chorą,
  • najczęściej poprzez spożycie skażonego pożywienia (np. nie umytych owoców) i skażonej wody.

Osoby zakażone HAV są zakaźne nawet w okresie 2 tygodni przed pojawieniem się u nich pierwszych objawów i około tygodnia (czasem więcej) po ich ustąpieniu. WZW A występuje na całym świecie, dlatego ważne jest unikanie ryzykownych zachowań także w czasie pobytu za granicą. Podstawą w zapobieganiu zakażeniom jest przestrzeganie zasad higieny, także przy przygotowywaniu i spożywaniu posiłków. Nie ma specyficznego leczenia. Dostępna jest natomiast skuteczna szczepionka.


WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU B (WZW B)

Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B) jest chorobą wywoływaną przez wirus B zapalenia wątroby (HBV). Objawy choroby związane są z uszkodzeniem komórek wątroby. WZW B może przebiegać bez symptomatycznych objawów ostrej czy przewlekłej infekcji. Ostra infekcja może przebiegać z objawami o nasileniu średnim do bardzo ciężkiego. U dzieci WZW B przebiega zwykle bezobjawowo z tendencją do przechodzenia w postać przewlekłą, odwrotnie jak u osób w podeszłym wieku, wśród których wskaźnik umieralności z powodu ostrej postaci może sięgać 2%. Przewlekłe zapalenie wątroby (dotyczące >30% dzieci i <5% dorosłych) powodują wysokie ryzyko marskości wątroby (25%) lub raka (5%). Ponadto chorzy ci stanowią rezerwuar wirusa. Nosicielstwo wirusa zwykle utrzymuje się przez całe życie. Okres wylęgania choroby jest dość długi i wynosi przeciętnie 60-90 dni (czasem 6 miesięcy i dłużej). Największe znaczenie dla zakażenia ma naruszenie ciągłości tkanek i kontakt (uszkodzonej skóry, śluzówek) ze skażoną krwią lub wydzielinami ciała (surowicą, spermą, śliną). U noworodków i dzieci istnieje możliwość przeniesienia zakażenia z matki na dziecko w trakcie porodu, a także z zakażonych członków rodziny przebywających we wspólnym gospodarstwie domowym. U młodzieży i osób dorosłych do zakażenia może dojść drogą kontaktów seksualnych lub przez używanie zanieczyszczonych igieł i strzykawek podczas przyjmowania narkotyków. Możliwość zakażenia w trakcie transfuzji lub przyjmowania czynników krwiopochodnych w krajach Unii Europejskiej jest mało prawdopodobna i obecnie niezwykle rzadka. HBV występuje powszechnie na całym świecie. Szacuje się, iż na świecie jest około 280 mln nosicieli wirusa. Szczepienia przeciwko WZW B są aktualnie najbardziej efektywnym sposobem zapobiegania zakażeniu.


WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU C (WZW C)

WZW C wywoływane jest przez wirus z rodziny Flaviviridae, który został odkryty w 1989 r. Ludzie są jedynym rezerwuarem tego wirusa. Do zakażenia dochodzi najczęściej poprzez naruszenie ciągłości tkanek i kontakt (uszkodzonej skóry, śluzówek) ze skażoną krwią lub wydzielinami (surowica, sperma, ślina). Ryzyko przeniesienia wirusa z matki na dziecko podczas ciąży wynosi 3-5%, ale przy jednoczesnym zakażeniu matki wirusem HIV może wynosić nawet 15%. Często do zakażeń dochodzi m.in. u narkomanów korzystających z tych samych strzykawek. Istnieje także możliwość przeniesienia wirusa drogą kontaktów seksualnych. Ocenia się, iż wirus zapalenia wątroby zakaża łatwiej niż inne (WZW B, HIV). Przebieg WZW C jest bardziej skryty niż w przypadku pozostałych WZW. Okres inkubacji trwa od 1-5 miesięcy (średnio 7-8 tygodni). Ostra postać występuje u 5-10% osób zakażonych. U około 80% osób zakażonych zakażenie przebiega bezobjawowo pomimo, iż w tym czasie wirus niszczy komórki gospodarza. U 50-75% osób zakażonych pojawiają się przewlekłe następstwa choroby, w tym m.in. przewlekłe zapalenie wątroby, marskość, pierwotny rak wątroby. Przypuszcza się, ze na całym świecie kontakt z wirusem miało 170 milionów ludzi, a około 130 milionów jest przewlekle zakażonych. Sądzi się również, że WZW C jest główną przyczyną raka wątroby w Europie i USA. W tych regionach świata, WZW C jest najczęstszym powodem dokonywania przeszczepów wątroby. Do tej pory nie ma szczepionki przeciwko WZW C. Najlepszą metodą zapobiegania chorobie jest przeprowadzanie badania krwi i organów dawców (w Polsce są to procedury standardowe). Niebagatelne znaczenie ma przestrzeganie zasad właściwego przeprowadzania iniekcji w przychodniach i szpitalach, a także poddawanie krwi i produktów krwiopochodnych procesom inaktywującym wirusa.


ZAPALENIE MÓZGU ST. LOUIS

Opracowano na podstawie materiałów CDC z dnia 25 marca 2010 r.

Zapalenie mózgu St. Louis jest chorobą wirusową ludzi i zwierząt. Wirus wywołujący chorobę należy do rodziny Flaviviridae, tej samej co wirusy Zachodniego Nilu, żółtej gorączki oraz Dengi. Choroba występuje głównie na terenie centralnych i wschodnich stanów USA i jest tam notowana od 1930 r. Największa epidemia wystąpiła w 1975 r. w dorzeczu rzek Missisipi i Ohio. W zachodnich prowincjach USA odnotowywane są jedynie pojedyncze zachorowania. Od roku 2005 r. notuje się przypadki zakażeń wirusem zapalenia mózgu St. Louis również w Argentynie, głównie w prowincjach Buenos Aires oraz Cordoba. Do zakażenia wirusem zapalenia mózgu St. Louis dochodzi w wyniku ukąszenia komara (głównie z rodzaju Culex) natomiast rezerwuarem zarazka są dzikie oraz przydomowe ptaki (m.in. wróbel, gołąb, rudzik, modrosójka błękitna). Nie jest możliwe przeniesienie wirusa z człowieka na człowieka poprzez bezpośredni kontakt. Większość przypadków zakażeń wirusem zapalania mózgu St. Louis przebiega bezobjawowo. Jednakże w okresie od 5 -15 dni od ukąszenia komara mogą wystąpić objawy charakteryzujące się słabym lub średnim nasileniem i są to najczęściej: gorączka, ból i zawroty głowy, nudności, wymioty, złe samopoczucie oraz uczucie zmęczenia. Niekiedy choroba ma ciężki przebieg i prowadzi do rozwinięcia zapalenia opon mózgowych oraz zapalenia mózgu, którym towarzyszą objawy neurologiczne, takie jak: zawroty głowy, otępienie, drżenia, niestabilność, sztywność karku, bezwład, napady padaczkowe, porażenie ciała, śpiączka. Ryzyko wystąpienia ciężkich zachorowań wzrasta wraz w wiekiem. Przechorowanie infekcji wirusem zapalenia mózgu St. Louis prawdopodobnie prowadzi do powstania odporności na całe życie. Najbardziej narażeni na zakażenie wirusem są ludzie wykonujący prace oraz wypoczywający na świeżym powietrzu o świcie i po zmroku w zagrożonych chorobą rejonach oraz mieszkańcy obszarów o złym stanie sanitarnym. W leczeniu zapalenia mózgu St. Louis nie ma specyficznej terapii. Stosuje się głównie leczenie objawowe. Nie ma też dostępnej szczepionki przeciwko tej chorobie. Główną metodą jej zapobiegania jest zmniejszenie narażenia na ukąszenia komarów. Zaleca się następujące metody zapobiegania ukąszeniom komarów:

  • stosowanie repelentów (środków odstraszających owady);
  • unikanie pór największej aktywności komarów (poranek i wieczór);
  • stosowanie ubrań z długimi rękawami (długie spodnie, koszule z długimi rękawami etc.),;
  • zainstalowanie moskitier w oknach i drzwiach.

W celu rozmnażania komary potrafią wykorzystywać nawet najmniejsze ilości wody stojącej, dlatego zaleca się osobom przebywającym na terenach zagrożonych zapobiegać składaniu jaj przez samice komarów w domowych i przydomowych pojemnikach z wodą (doniczki, wazony, wiadra, beczki etc.) poprzez np.: częstą zmianę wody w poidłach dla zwierząt, opróżnianie z wody basenów dla dzieci etc. Ponieważ zapalenie mózgu St. Louis nie występuje w Polsce, choroba stanowi zagrożenie dla osób podróżujących głównie na tereny obu Ameryk (od Kanady aż po Argentynę). Z związku z tym przed każdą podróżą należy zasięgnąć aktualnych informacji na temat występowania zagrożenia i środków zapobiegawczych. W razie zachorowania w trakcie pobytu należy natychmiast poprosić o pomoc lekarską, zaś w przypadku wystąpienia niepokojących objawów po powrocie z ww. rejonów, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, informując o przebytej podróży.


ŻÓŁTA GORĄCZKA

Żółta gorączka jest chorobą wirusową, która występuje głównie w rejonach tropikalnych i subtropikalnych Afryki oraz centralnej części Ameryki Południowej. Tam w przeszłości występowały duże ogniska tej choroby. Wirus wywołujący żółtą gorączkę przenoszony jest przez komary, które obok małp i ludzi są jego rezerwuarem. W wyniku ukąszenia komara, u ludzi mogą pojawić się objawy, bądź też zakażenie może przebiegać bezobjawowo. W postaci objawowej okres inkubacji trwa 3-6 dni. Pierwsze objawy to m.in. wysoka gorączka, zaczerwienienie spojówek, dreszcze, osłabienie, anoreksja, nudności, zażółcenie powłok skórnych. Po nich następuje okres remisji (wyciszenia objawów), po którym dochodzi do drugiego wzrost temperatury oraz pojawienia się objawów wynikających z uszkodzenia wątroby i nerek oraz krwawienia (najpierw z przewodu pokarmowego). Około 50% osób zakażonych, u których nastąpi uszkodzenie wątroby, umiera. Nie ma dostępnej specyficznej terapii. Stosowana jest terapia objawowa. Dostępna jest szczepionka, dzięki której u 95% osób zaszczepionych wykształca się oporność. Jest ona rekomendowana wszystkim osobom podróżującym w obszary endemicznego występowania choroby.


GRYPA SEZONOWA

Zachęcamy Państwa do zapoznania się i skorzystania z materiałów umieszczonych poniżej:

  • Grypa może poważnie zagrażać osobom starszym;
  • Grypa może poważnie zagrażać kobietom w ciąży;
  • Chroń siebie i swoich pacjentów przed grypą.

 

Więcej informacji:

Informacja na temat sezonu grypowego 2015/2016

Ulotka dotycząca grypy

Informacja dla lekarzy: wskazania do szczepień - możliwe powikłania pogrypowe

Informacja o laboratoriach wykonujących badania diagnostyczne w kierunku grypy

Dane dotyczące zachorowań i podejrzeń zachorowań na grypę w Polsce

Dodatkowe materiały:

Poradnik - Obalamy mity grypowe. Fakty i mity. Grypa i szczepienia przeciw grypie

Materiał wideo - "Bądź z nami przeciw grypie" adresowany do lekarzy

Materiał wideo - "Bądź z nami przeciw grypie" adresowany do pacjentów

Animacja - "Nie testuj odporności"


MENINGOKOKI

Najczęściej zadawane pytania na temat sepsy (opracowane przez: M.Kadłubowski, W.Hryniewicz)

Rekomendacje diagnostyczne inwazyjnych zakażeń bakteryjnych nabytych poza szpitalem (opracowane w KOROUN)

Zapobieganie Inwazyjnej Chorobie Meningokokowej

Co to jest zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i posocznica (sepsa) meningokokowa? - informacja dla społeczeństwa

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 kwietnia 2009 r. w sprawie zapobiegania zakażeniom meningokokowym (Dz. U. Nr 56, poz. 465)

Zarządzenie Nr 3/2007 Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 10 stycznia 2007 r. w sprawie powołania Zespołu do Spraw Zakażeń Meningokokowych

Zarządzenie Nr 34/2007 Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 10 stycznia 2007 r. w sprawie powołania Zespołu do Spraw Zakażeń Meningokokowych

SPOŁECZNA KAMPANIA PRZECIWKO MENINGOKOKOM (link www)

"Zasady postępowania w przypadku zakażeń ośrodkowego układu nerwowego wywołanych przez Neisseria meningitidis i inne drobnoustroje", Skoczyńska A, Kadłubowski M., Hryniewicz W., ą -medica press, Bielsko-Biała 2004 - informacja dla pracowników służby zdrowia


ODRA

Odra jest jedną z najbardziej zaraźliwych chorób wirusowych, wywoływaną przez paramyxowirusy. Prawie wszystkie nie uodpornione dzieci, narażone na kontakt z wirusem, ulegają zakażeniu. Choroba ta nie występuje u zwierząt. Wysoce zaraźliwy wirus odry rozprzestrzenia się podczas kaszlu lub kichania, przez bliski lub bezpośredni kontakt z wydzielinami z nosa i gardła osoby zakażonej. Odra objawia się m.in. gorączką, katarem, kaszlem, zapaleniem spojówek, plamkami po wewnętrznej stronie policzków i na języku, wysypką, która z twarzy i karku zstępuje na tułów, ręce i nogi. Duże znaczenie w zapobieganiu odrze mają szczepienia – wpływają one zarówno na ograniczenie liczby zachorowań i zgonów z powodu tej choroby na świecie.

Informacje ogólne

Odra - najczęściej zadawane pytania

Informacja dla osób narażonych na kontakt z osobą chorą na odrę


OSPA PRAWDZIWA

Ospa prawdziwa jest to ciężko przebiegająca, wirusowa choroba zakaźna o wysokiej śmiertelności. Typowym objawem jest charakterystyczna wysypka, pojawiająca się w tym samym czasie na całym ciele, po około 2-4 dniach gorączki. W końcowej fazie choroby krosty pokrywają się strupami, po odpadnięciu których pozostają trwałe, szpecące blizny. Po zorganizowaniu akcji przeciwepidemicznej, po 1966 roku nastąpiła na świecie intensywna akcja całkowitej likwidacji tej groźnej choroby. Wykorzenienie ospy prawdziwej Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła w 1980 r. Oznacza to, że środowisko jest wolne od wirusa ospy prawdziwej, którego kolekcje przechowywane są jednak w wybranych laboratoriach na świecie. Źródłem zakażenia jest chory człowiek. Przeniesienie choroby następuje najczęściej drogą kropelkową w wyniku bezpośredniego kontaktu z chorym człowiekiem lub pośrednio – przez kontakt ze skażonymi przedmiotami (np. koce, ubrania). Chory jest zakaźny od momentu pojawienia się pierwszych zmian na skórze i błonach śluzowych, aż do momentu całkowitego odpadnięcia strupów (strupy zawierające wirusa są także zakaźne). Okres ten wynosi z reguły około 3 tygodni. Powszechna jest wrażliwość ludzi niezaszczepionych. Odporność poszczepienna utrzymuje się przez kilka lat, po upływie których potrzebne jest wykonanie ponownego szczepienia. W związku jednak z likwidacją choroby, w 1980 roku, zgodnie z zaleceniami WHO szczepienia przeciwko tej chorobie zostały całkowicie wycofane z kalendarza szczepień ochronnych. Tak więc ludność w Polsce, podobnie jak i w większości innych krajów, można obecnie uważać za nieodporną na wirusa ospy prawdziwej. Przed rokiem 1980, w celu uzyskania szczepionki do uodpornienia ludzi przeciwko ospie prawdziwej stosowano wirusa ospy krowiej tzw. wirusa krowianki, który należy do tej samej grupy wirusów co wirus ospy prawdziwej. Groźnym powikłaniem po szczepieniu było jednak zapalenie rogówki, zapalenie mózgu, a także uogólnione zakażenie wirusem krowianki. Krowianka i jej powikłania zostały w dużym stopniu wyeliminowane wraz z zaniechaniem szczepień przeciwko ospie prawdziwej i likwidacją tej choroby. Wirus krowianki powoduje zakażenia głównie w populacjach dzikich gryzoni. Jest również możliwe przeniesienie go na zwierzęta hodowlane takie jak koty czy szczury. Sporadycznie dochodzi również do zakażeń tym wirusem u ludzi na skutek bezpośredniego kontaktu z zakażonymi zwierzętami. Ponieważ prawdopodobnie nie wszystkie kraje zastosowały się do Konwencji o zakazie prowadzenia badań, produkcji i gromadzenia zapasów broni bakteriologicznej (biologicznej) i toksycznej oraz ich zniszczeniu z 1972 r., wciąż istnieje zagrożenie użycia wirusa ospy prawdziwej jako broni biologicznej. Jest to prawdopodobne z uwagi na jego wysoką zakaźność, łatwość szerzenia się zachorowań, wysoką śmiertelność oraz niewielkie koszty produkcji.


TOKSOKAROZA

Toksokaroza jest chorobą odzwierzęcą wywołaną inwazją glisty psiej (Toxocara canis) lub glisty kociej (Toxocara cati). U ludzi może objawiać się m.in. zmianami w zachowaniu, bólami głowy, drgawkami, bólami brzucha, wysypką, kaszlem, zaburzeniami w widzeniu. Źródłem zarażenia ludzi są m.in. zarażone psy, koty, ich odchody, zanieczyszczony odchodami zwierząt piasek i gleba, skażony pokarm, zanieczyszczone ręce. Istnieje wiele sposobów zapobiegania tej chorobie u ludzi, w tym m.in.:

  • systematyczne odrobaczanie psów i kotów,
  • zabezpieczanie piaskownic i placów zabaw,
  • sprzątanie odchodów zwierząt,
  • częste mycie rąk przede wszystkim przed jedzeniem,
  • po zabawie, kontakcie ze zwierzętami,mycie jarzyn i owoców.

GRYPA PTAKÓW

Informacje na temat grypy A(H7N9):

Informacje na temat grypy ptaków A(H5N1):


CHOROBA DŁONI, STÓP i UST

Choroba dłoni, stóp i ust (zwana też chorobą bostońską lub enterowirusowym pęcherzykowym zapaleniem jamy ustnej z wypryskiem, ang. Hand, foot and mouth disease – HFMD) jest to choroba zakaźna wywoływana jest przez wirusy z grupy Coxsackie należące do występujących powszechnie enterowirusów. Człowiek jest naturalnym gospodarzem wielu ludzkich enterowirusów. Wirus rozprzestrzenia się poprzez bezpośredni kontakt z osobą chorą oraz jej śliną, wydzielinami z nosa i gardła podczas kaszlu i kichania, oraz płynem z pękających pęcherzyków pojawiających się na skórze. Wirus znajduje się także w stolcu osoby zakażonej. Do zakażenia może dojść również poprzez kontakt z przedmiotami i powierzchniami, które wcześniej uległy skażeniu przez wydzieliny/wydaliny osoby zakażonej/chorej. Źródłem infekcji może być również skażona fekaliami woda bądź pożywienie, w lecie - baseny i kąpieliska. Zaraźliwość jest bardzo duża, szczególnie wysoka wśród dzieci przebywających w zbiorowiskach. Czas trwania objawów wynosi do około 7 dni. Występuje: gorączka, brak apetytu, osłabienie, ból gardła, owrzodzenia na języku, dziąsłach, wewnętrznych powierzchniach policzków, wysypka bądź pęcherzyki na skórze dłoni oraz stóp (czasem również na pośladkach). Pęcherzyki mogą przekształcać się w pęcherze, na błonach śluzowych tworzyć zaś owrzodzenia. Przebieg zakażenia może być również bezobjawowy lub skąpoobjawowy, mimo to osoby zakażone mogą być źródłem zakażenia dla innych. Osoba chora jest zakaźna dla innych osób przez cały tydzień trwania choroby. Choroba ma zazwyczaj przebieg łagodny. Rzadko jej przebieg jest ciężki, powikłany zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych, mózgu lub porażeniami. Powikłaniem po zakażeniu wirusami Coxsackie może być również cukrzyca I typu oraz zapalenie mięśnia sercowego. Nie ma szczepionki przeciwko wirusowi wywołującemu chorobę dłoni, stóp i ust. W przypadku zachorowania stosuje się wyłącznie leczenie objawowe. Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania zakażeniu jest:
• przestrzeganie zasad higieny osobistej, szczególnie mycie rąk przed spożywaniem pokarmów, po wyjściu z toalety, po kichaniu, po zmianie pieluszki, itp.;
• unikanie bliskiego kontaktu z osobami chorymi (np. przytulania, całowania, używania wspólnych naczyń itp.);
• częste czyszczenie i dezynfekowanie skażonych powierzchni (np. blaty szafek, stolików, poręcze krzeseł itp.).


KORONAWIRUSY (MERS-CoV)

Zgonie z informacjami podanymi przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) oraz Europejskie Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) na całym świecie do dnia 2 października 2014 r., zarejestrowano łącznie 888 potwierdzonych laboratoryjnie przypadków zakażenia Mers-CoV, w tym odnotowano 353 zgonów.
Aktualne informacje o liczbie przypadków są dostępne na stronie WHO oraz ECDC. Większość zachorowań odnotowano u osób pochodzących z Półwyspu Arabskiego i Jordanii, natomiast w Europie (Francja, Włochy, Wlk. Brytania, Niemcy, Grecja, Austria, Holandia) stwierdzono dotąd przypadki zakażeń wtórnych MERS-CoV (secondary cases) wśród osób, stykających się z chorymi, którzy przebywali na Bliskim Wschodzie.
Transmisję wirusa obserwowano wśród członków rodzin osób chorych i wśród pracowników służby zdrowia opiekujących się chorymi. Jednakże nieznany jest dokładny sposób zakażenia oraz nie ma żadnych dowodów na utrwaloną transmisję wirusa na ludzi, którzy nie stykali się bezpośrednio z chorymi. Rezerwuar i droga szerzenia się tego wirusa nie zostały jak dotąd poznane. Przeprowadzone w kilku krajach Bliskiego Wschodu badania naukowe dowiodły, że wielbłądy mogą odgrywać istoną rolę w szerzeniu się wirusa MERS wśród ludzi. U wszystkich potwierdzonych przypadków zakażenia MERS-CoV stwierdzono infekcję oddechową. Większość z nich miała ostrą niewydolność oddechową i wymagała hospitalizacji. Według ECDC na terenie Unii Europejskiej w najbliższej przyszłości można spodziewać się kolejnych przypadków potwierdzonych zakażeń MERS-CoV. Dlatego ECDC oraz WHO zalecają aby pracownicy opieki medycznej byli wyczuleni na możliwość wystąpienia przypadków podejrzanych o zakażenie. Tymczasowe wytyczne WHO dotyczące prewencji i postępowania podczas opieki nad przypadkami podejrzanymi i potwierdzonymi. Wytyczne WHO w zakresie profilaktyki i kontroli ostrych infekcji dróg oddechowych w placówkach ochrony zdrowia w czasie epidemii i pandemii (04.2014 r.) Szpitale, które zapewniają opiekę nad pacjentami z podejrzeniem lub potwierdzeniem zakażenia MERS-CoV powinny podjąć odpowiednie środki w celu zmniejszenia ryzyka przeniesienia wirusa na innych pacjentów, pracowników służby zdrowia i osób odwiedzających. Obywatele UE podróżujący do Bliskiego Wschodu muszą być świadomi, iż istnieje możliwość zakażenia. Turyści powinni zapoznać się z informacjami zamieszczonymi na stronie WHO dotyczącymi ostrzeżeń dla pielgrzymów podróżujących w najbliższych miesiącach do Królestwa Arabii Saudyjskiej (Umra i Hajj). W tym czasie, ryzyko zakażenia Mers-CoV dla indywidualnego pielgrzyma jest bardzo niskie. Podróżnicy, u których wystąpią objawy w czasie podróży lub do 14 dni po powrocie powinni zgłosić się do lekarza, informując o swojej historii podróży. WHO powołało Komitet w sprawie statusu obecnej sytuacji zakażeń Mers-CoV który jednomyślnie poinformował, iż z aktualnie dostępnych informacji oraz za pomocą metod oceny ryzyka, nie zostały spełnione obecnie warunki, które wskazywałyby na zagrożenia dla zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym (PHEIC). W związku z zaistniałą sytuacją WHO nie zaleca jednak obecnie stosowania żadnych ograniczeń związanych z handlem lub podróżowaniem na Bliski Wschód, jak również nie wskazuje na konieczność podejmowania dodatkowych działań przeciwepidemicznych przez służby państw, w których wystąpiły zachorowania. WHO i ECDC kontynuuje monitorowanie informacji na temat sytuacji MERS-CoV na całym świecie oraz informuje, iż zalecenia - WHO Risk Assesment oraz Severe respiratory disease associated with Middle East respiratory syndrome coronavirus (MERS-CoV) są aktualne.


POLIOMYELITIS

Poliomyelitis (choroba Heinego – Medina, ostre zapalenie rogów przednich rdzenia kręgowego, nagminne porażenie dziecięce) wywoływane jest przez poliowirusy należące do rodzaju Enterovirus. Okres wylęgania choroby trwa średnio 7 – 14 dni. Zakażenia poliowirusami wywołują różnorodne objawy kliniczne - od zakażeń bezobjawowych, przez gorączkę, bóle głowy i objawy żołądkowo-jelitowe, postacie oponowe, aż do ciężkich zachorowań porażennych. W przypadku postaci porażennych, śmiertelność wynosi 2 – 10 %, wzrastając wraz z wiekiem. Porażenia pojawiające się w przebiegu choroby obejmują poszczególne grupy mięśni kończyn lub tułowia. Źródłem zakażenia jest chory bezobjawowo człowiek. Zakażenia utrzymują się głównie wśród dzieci. Zakażenie szerzy się drogą pokarmową i kropelkową poprzez bliski kontakt z zakażonym człowiekiem, a także przez przedmioty zanieczyszczone wydzieliną z gardła lub kałem. Pewną rolę w przenoszeniu wirusa może również odegrać np. woda pitna zanieczyszczona ściekami komunalnymi, w których może znajdować się wirus. Leczenie poliomyelitis jest wyłącznie objawowe. Nie są dostępne leki swoiście działające. Poliomyelitis jest chorobą, której można natomiast skutecznie zapobiegać poprzez szczepienia. W Polsce szczepienie przeciwko poliomyelitis prowadzone są w Polsce od połowy lat 50-tych. Zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych wszystkim dzieciom podawane są cztery dawki szczepionki przeciwko poliomyelitis: 3 dawki szczepionki inaktywowanej (IPV) odpowiednio w 3-4 miesiącu życia, 5-6 miesiącu życia oraz w 16-18 miesiącu życia. Czwarta przypominająca dawka doustną szczepionką (OPV) podawana jest w 6 roku życia. Ostatni przypadek poliomyelitis spowodowany dzikim wirusem polio wystąpił w Polsce w 1984 r. Zarówno Polska, jak i cały region Europejski WHO są oficjalnie wolne od tej choroby od 2002 r. Choroba nadal występuje endemicznie w niektórych rejonach świata. W ostatnim czasie obserwowany jest wzrost liczby potwierdzonych przypadków zachorowania na poliomyelitis oraz rozszerzenie się obszaru, na którym potwierdzono cyrkulację wirusa polio. W dniu 5 maja 2014 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wydała komunikat, w którym określiła transgraniczne rozprzestrzenianie się dzikiego wirusa polio w roku 2014 jako wydarzenie nadzwyczajne stanowiące międzynarodowe zagrożenie dla zdrowia publicznego. WHO podkreśla, że obecna sytuacja może skutkować niepowodzeniem w prowadzonym od lat ogólnoświatowym programie mającym na celu całkowitą eradykację poliomyelitis na całym świecie.